Μια καθημερινή μάχη

«Είμαστε σίγουροι ότι είναι αλήθεια;». «Πώς ξέρουμε ότι είναι αλήθεια;». Αυτές είναι δύο από τις ερωτήσεις που έθεσαν το τελευταίο τριήμερο όχι συνωμοσιολόγοι, όχι αρνητές, αλλά φιλελεύθεροι αμερικανοί δημοσιογράφοι, άνθρωποι δηλαδή καλών προθέσεων και με άμεση πρόσβαση στην πληροφόρηση. Αυτό που προκάλεσε τον προβληματισμό τους ήταν βέβαια η ανακοίνωση του προέδρου Τραμπ ότι είναι θετικός στον κορωνοϊό.

Είναι γεγονός ότι υπήρχε πάντα μυστικοπάθεια και παραπληροφόρηση γύρω από την υγεία των αμερικανών προέδρων. Οταν ο Γκρόβερ Κλίβελαντ υπεβλήθη το 1893 σε χειρουργική επέμβαση για να του αφαιρεθεί ένας όγκος στο στόμα, δεν το ήξερε ούτε ο αντιπρόεδρος. Οταν ο Γούντροου Γουίλσον προσεβλήθη από την ισπανική γρίπη το 1919, ο Λευκός Οίκος μίλησε για κρυολόγημα. Το 1955, οι πρώτες πληροφορίες για την καρδιακή προσβολή που είχε πάθει ο Αϊζενχάουερ ήταν παραπλανητικές, προτού η κυβέρνηση αλλάξει τακτική κι αρχίσει να βομβαρδίζει την κοινή γνώμη με πληροφορίες για την υγεία του.

Το να αμφιβάλλει όμως κανείς ακόμη και σήμερα, με τον βαθμό ανάπτυξης των δημοκρατιών και με τα μέσα που διατίθενται, για την ακρίβεια μιας επίσημης ανακοίνωσης γύρω από ένα τόσο σοβαρό θέμα, είναι συνταρακτικό. Το μεγαλύτερο μέρος της ευθύνης το φέρει βέβαια ο ίδιος ο αμερικανός πρόεδρος, που μετέτρεψε την ψευδολογία σε μέθοδο διακυβέρνησης. Οπως έγραψε κάποιος στο Twitter, «ο Τραμπ μάς έκανε όλους συνωμοσιολόγους».

Αλλά η προπαγάνδα και η επιλεκτική ενημέρωση δεν αποτελούν αμερικανική αποκλειστικότητα. Ούτε εξαντλούνται στις αυταρχικές δημοκρατίες, ή τις «δημοκρατορίες», όπως αποκαλούνται τα καθεστώτα της Τουρκίας, της Ρωσίας, της Ουγγαρίας. Παρατηρούνται και στις φιλελεύθερες δημοκρατίες, ιδίως όταν πρόκειται για «ευαίσθητα» θέματα. Δείγματα τέτοιων μεθόδων δεν λείπουν και από την Ελλάδα του 21ου αιώνα. Στις ημέρες της πρόσφατης κλιμάκωσης της ελληνοτουρκικής αντιπαράθεσης, για παράδειγμα, έπρεπε να ψάχνει κανείς πίσω από τις γραμμές για να καταλάβει τι ακριβώς συνέβαινε. Οι επίσημες ανακοινώσεις παρουσίαζαν μια μονόπλευρη εικόνα της κατάστασης και ένα μεγάλο μέρος των μέσων ενημέρωσης – από συνήθεια, από φόβο, από σκοπιμότητα ή από βαρεμάρα – αρκούνταν απλώς να τις αναπαράγει.

Η πτώση του Τείχους του Βερολίνου πριν από 31 χρόνια δεν έφερε τον θρίαμβο του φιλελευθερισμού – ούτε της αλήθειας. Η μάχη εξακολουθεί να είναι καθημερινή. Δεν είναι εύκολη: τα τρολ με τα fake news στις αποσκευές τους καραδοκούν παντού. Και δεν είναι αναίμακτη: εκτός από τους δημοσιογράφους που χάνουν τη ζωή τους σε διάφορα μαφιόζικα κράτη, άλλοι πέφτουν θύματα διώξεων, συκοφαντιών ή αποκλεισμών. Αλλά δεν υπάρχει άλλος δρόμος. Οι έντιμοι εξ ημών θα συνεχίσουν να αμφισβητούν τα κλισέ, τις βεβαιότητες, τους αυτοματισμούς, τους μανιχαϊσμούς, τις έτοιμες λύσεις. Θα συνεχίσουν να θέτουν το ερώτημα: «Πώς ξέρουμε ότι είναι αλήθεια;».

Γιατί η μονοφωνία και η ενιαία σκέψη είναι οι μεγαλύτεροι εχθροί της δημοκρατίας.