Το Σάλεμ την εποχή των «μαγισσών»

Είναι η πόλη από την οποία ο Αλεξάντερ Γκράχαμ Μπελ κατάφερε να ολοκληρώσει με επιτυχία την πρώτη υπεραστική τηλεφωνική κλήση το 1877. Είναι ο τόπος παραγωγής του δημοφιλούς επιτραπέζιου παιχνιδιού Μονόπολη από τους αδελφούς Πάρκερ. Και από το 2013 η γενέτειρα της αμερικανικής εθνοφρουράς, όπως αναγνωρίστηκε από τον τέως  πρόεδρο Μπαράκ Ομπάμα. Οι περισσότεροι όμως στο άκουσμα του ονόματός της σκέφτονται τις περιβόητες μάγισσές της και τις δίκες τους που έγραψαν μελανές σελίδες της Ιστορίας. Γι’ αυτό και το Μουσείο Πίμποντι Εσεξ – το παλαιότερο εν ενεργεία ίδρυμα της Βόρειας Αμερικής – στο Σάλεμ της Μασαχουσέτης ανοίγει τη συλλογή του, η οποία είναι μία από τις μεγαλύτερες του κόσμου με αυθεντικά ντοκουμέντα που σχετίζονται με τις δίκες των μαγισσών, και διοργανώνει τη σημαντικότερη έκθεση για το θέμα των τριών τελευταίων δεκαετιών.

Χρειάστηκαν μόλις εννέα μήνες – από τον Ιούνιο του 1692 έως τον Μάρτιο του 1693 – ώστε ο φόβος, η παράνοια και η παραπληροφόρηση να δημιουργήσουν ένα εκρηκτικό μείγμα σε μια κοινωνία που απειλούνταν από έναν πόλεμο, μαστιζόταν από θρησκευτικές διαμάχες, δεν χαρακτηριζόταν από την ανεκτικότητά της και ταλανιζόταν από ένα δυσλειτουργικό δικαστικό σύστημα. Το αποτέλεσμα ήταν 25 αθώοι – άνδρες, γυναίκες και έφηβοι – να καταλήξουν νεκροί με την κατηγορία ότι είναι μάγοι. Και τώρα, 328 χρόνια αργότερα, χειρόγραφα, έργα ζωγραφικής, αλλά και αντικείμενα καθημερινής χρήσης έρχονται να ανασυστήσουν το κλίμα της εποχής, με στόχο όχι μόνο να αποκαταστήσουν την αλήθεια και να αναδείξουν το ανθρώπινο πρόσωπο των κατηγορουμένων ως μαγισσών, αλλά, όπως εξηγούν οι επιμελητές, μέσα από την κατανόηση του τι συνέβη τότε να ενθαρρυνθούν οι επισκέπτες και να μιλήσουν για την αδικία και τη σκληρότητα στην εποχή μας.

ΤΑ ΝΤΟΚΟΥΜΕΝΤΑ. Στην έκθεση παρουσιάζεται το ένταλμα για την εκτέλεση της Μπρίτζετ Μπίσοπ, της πρώτης από τα 19 άτομα που θανατώθηκαν διά απαγχονισμού. Επίσης, η έκκληση της Μέρι Ετσι – από τους τελευταίους εκτελεσθέντες – προς το δικαστήριο σχετικά με τους υπόλοιπους που κατηγορούνταν ψευδώς, ώστε να μη χυθεί, όπως λέει χαρακτηριστικά, άλλο αθώο αίμα. Στις προθήκες μπορεί ο επισκέπτης να δει επίσης αιτήματα των κατηγορουμένων, τιμολόγια από τη φυλακή, μαρτυρίες των εναγόντων και απολογίες των κατηγορουμένων, σπάνια βιβλία, συμπεριλαμβανομένου και ενός αντιγράφου του Malleus Maleficarum, ενός οδηγού του 15ου αιώνα για την εύρεση και εκτέλεση μαγισσών που αποκτήθηκε πρόσφατα από τη Βιβλιοθήκη Φίλιπς του μουσείου, το οποίο αναδεικνύει την ευρωπαϊκή προέλευση του κυνηγιού μαγισσών, καθώς περισσότεροι από 50.000 Ευρωπαίοι κάηκαν στην πυρά την περίοδο μεταξύ των ετών 1560 και 1630 κατά τη διάρκεια της Αντιμεταρρύθμισης, όταν καθολικοί και προτεστάντες ανταγωνίζονταν για την πρωτοκαθεδρία στη Γηραιά Ηπειρο.

Την ιστορία επιχειρούν να φωτίσουν επίσης πρωτότυπα αρχιτεκτονικά στοιχεία από τη φυλακή του Σάλεμ αλλά και έργα ζωγραφικής που αποτύπωσαν το κλίμα που επικρατούσε στη δικαστική αίθουσα όπως ο πίνακας «Η δίκη του Τζορτζ Τζέικομπς για μαγεία» (1855) του Τόμπκινς Χάρισον Μάτεσον στον οποίο αποδίδεται το πανδαιμόνιο που επικράτησε κατά τη διάρκεια της διαδικασίας, όταν η εγγονή του κατηγορουμένου σήκωσε το χέρι της και κατέδειξε τον παππού της ως ένοχο. «Η ελπίδα μου είναι ότι οι επισκέπτες βλέποντας τα πρωτότυπα δικαστικά έγγραφα και τα αντικείμενα μιας μάγισσας θα συνειδητοποιήσουν ότι στην καρδιά αυτού του ιστορικού δράματος υπήρξαν πραγματικοί άνθρωποι» λέει ο επικεφαλής της Βιβλιοθήκης και συνεπιμελητής της έκθεσης, Νταν Λίπκαν.