Η σκιά του 1933 πέφτει βαριά στην Αμερική

Κανένας άλλος λαός δεν παρακολουθεί με τόση αγωνία τη διολίσθηση της Αμερικής στον αυταρχισμό όσο οι Γερμανοί. Για τη μεταπολεμική Γερμανία, οι Ηνωμένες Πολιτείες υπήρξαν προστάτης, απελευθερωτής και ένα φιλελεύθερο δημοκρατικό μοντέλο. Τώρα οι Γερμανοί, σοκαρισμένοι, κάνουν λόγο για την «αμερικανική καταστροφή».

Τον περασμένο Ιούνιο, το εβδομαδιαίο γερμανικό περιοδικό «Der Spiegel» είχε στο εξώφυλλο ένα σκίτσο του Ντόναλντ Τραμπ στο Οβάλ Γραφείο να κρατά ένα αναμμένο σπίρτο, ενώ πίσω του από το παράθυρο φαινόταν η χώρα να φλέγεται. «Der Feuerteufel» ήταν ο τίτλος, δηλαδή «ο Διάβολος της Φωτιάς». Το υπονοούμενο για τη φωτιά είναι ιδιαίτερα ευδιάκριτο για τους Γερμανούς. Η φωτιά του Ράιχσταγκ το 1933 επέτρεψε στον Χίτλερ και τους Ναζί να διαλύσουν την ευάλωτη Δημοκρατία της Βαϊμάρης που τους έφερε στην εξουσία. Μετά οι δολοφονικές φαντασιώσεις του Χίτλερ έγιναν πραγματικότητα. Ακολούθησαν ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος, το Αουσβιτς και η καταστροφή της Γερμανίας. Δεν είναι λίγοι οι γερμανοί διπλωμάτες, τα τελευταία χρόνια, μεταξύ των οποίων ο Μίχαελ Στάινερ, που εργάστηκε για να σταματήσουν οι πόλεμοι στα Βαλκάνια στη δεκαετία του 1990 και ο Βόλφγκανγκ Ισινγκερ, πρώην πρεσβευτής της Γερμανίας στις ΗΠΑ, που κάνουν τη σύγκριση των δύο εποχών.

«Η αμερικανική καταστροφή φαίνεται να γίνεται πιο έντονη κάθε μέρα που περνά» λέει ο Μάικλ Στάινμπεργκ, καθηγητής Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Μπράουν και πρώην πρόεδρος της Αμερικανικής Ακαδημίας στο Βερολίνο. «Ομως οι φυλετικές ταραχές στο Πόρτλαντ με ανησύχησαν ιδιαίτερα ως ενός είδους στρατηγικό πείραμα για φασισμό. Είναι αντιγραφή των γεγονότων που οδήγησαν στην πτώση της δημοκρατίας στη Γερμανία το 1933 καθώς περιλαμβάνουν ανεξέλεγκτες παραστρατιωτικές οργανώσεις, αποσταθεροποίηση των πόλεων κ.λπ. Η βασική σύγκριση περιλαμβάνει τον ρατσισμό ως πολιτική στρατηγική: τη ρατσιστική φαντασίωση μιας αγνής πατρίδας, με τις πόλεις να δαιμονοποιούνται ως χώροι παρακμής».

Με τις επανειλημμένες αρνήσεις του να δεσμευτεί για ομαλή μεταβίβαση της εξουσίας, ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ μεταφέρει κατά κάποιον τρόπο τις ΗΠΑ εκεί που ήταν η Γερμανία το 1933, όταν ο Χίτλερ χρησιμοποίησε τον ύποπτο εμπρησμό του γερμανικού κοινοβουλίου για να μετατρέψει μια δημοκρατία σε ολοκληρωτικό κράτος.

Αυτό πιστεύει και ο ιστορικός του Γέιλ Τίμοθι Σνάιντερ, κορυφαίος ειδικός για τον ναζισμό και τον σταλινισμό. «Το Ράιχσταγκ σιγοκαίγεται από τον περασμένο Ιούνιο» υποστηρίζει. «Η γλώσσα που χρησιμοποιεί ο Τραμπ για να μιλά για το αντιρατσιστικό κίνημα Black Lives Matter και τις διαδηλώσεις μοιάζει πολύ με τη γλώσσα που χρησιμοποιούσε ο Χίτλερ – ότι, υποτίθεται, υπάρχει κάποια αριστερή συνωμοσία στις πόλεις που καταστρέφει τη χώρα». O Tραμπ προσπαθεί να κατασκευάσει έκτακτες καταστάσεις για να δικαιολογήσει ενίσχυση των εξουσιών του. Πρότεινε την αναβολή των εκλογών. Αρνήθηκε να δεσμευτεί ότι θα σεβαστεί το αποτέλεσμά τους. Και τώρα, υπαινίσσεται ότι θα καταφύγει στη βία αν δεν τις κερδίσει.

«Είναι σημαντικό να μη θεωρούμε αυτές τις εκλογές ίδιες με όλες τις άλλες» προσθέτει ο Σνάιντερ. «Πρόκειται για εκλογές που σημαδεύονται από την αυταρχική γλώσσα ενός πραξικοπήματος. Η αντιπολίτευση πρέπει να κερδίσει τις εκλογές και πρέπει να κερδίσει την επόμενη ημέρα». Κι αν δεν συμβεί αυτό; Τότε θα αργήσουμε να ξαναδούμε «κανονικές» εκλογές, σημειώνει. Είναι αισιόδοξος όμως: αν οι ψηφοφόροι κινητοποιηθούν σε μεγάλους αριθμούς, ο Τραμπ θα ηττηθεί. Ο στρατός θα πρέπει να μείνει πιστός στον όρκο του. Η αστυνομία δεν πρέπει να λειτουργήσει ως οι φαιοχίτωνες του Τραμπ. Και οι πολίτες πρέπει να βγουν στους δρόμους, ειρηνικά αλλά επίμονα, μέχρι να γίνει σεβαστή η θέλησή τους. «Τα πράγματα θα είναι δύσκολα» καταλήγει ο Σνάιντερ. «Μοιάζει σίγουρος ότι θα χάσει τις εκλογές. Αλλά δεν θέλει να φύγει. Εχει το ένστικτο των αυταρχικών ηγετών ότι ή θα μείνει στην εξουσία ή θα πάει φυλακή».

Από την αποστολή της εθνοφυλακής στους δρόμους του Πόρτλαντ και άλλων πόλεων όπου σημειώνονται φυλετικές ταραχές και όπου οπαδοί του Τραμπ συγκρούονται με αντιρατσιστές διαδηλωτές – και σε κάποιες περιπτώσεις όπως στην Κενόσα ακροδεξιοί τραβούν όπλα και σκοτώνουν κόσμο – δεν είναι μεγάλη απόσταση έως τη χρήση των παραστρατιωτικών (όπως το γερμανικό Freikorps στη δεκαετία του 1920), για να επιβάλει το δόγμα «Νόμος και Τάξη». Το Freikorps πολεμούσε τους κομμουνιστές. Σήμερα ο Τραμπ ισχυρίζεται ότι πολεμά «αναρχικούς», «τρομοκράτες» και βίαιους αριστερούς. Αυτό είναι το σύνθημά του για να διεκδικήσει δεύτερη θητεία στον Λευκό Οίκο.

Σε όλες τις πόλεις των ΗΠΑ όπου σημειώνονται διαδηλώσεις, συνήθως ύστερα από δολοφονίες άοπλων μαύρων πολιτών από την υπερβολική βία λευκών αστυνομικών, παρατηρείται η χρήση αυτοκινήτων χωρίς διακριτικά και αυτόκλητων πολιτοφυλάκων. Η Υπηρεσία Προστασίας Συνόρων του υπουργείου Εσωτερικής Ασφάλειας επιβεβαίωσε πριν από λίγο καιρό ότι σε περιοχές όπου σημειώνονται ταραχές στέλνει αξιωματικούς από τρεις μονάδες που μοιάζουν παραστρατιωτικές. Η κυβέρνηση Τραμπ, αντιμετωπίζοντας αγωγές, επικαλείται νομοθεσία που προωθήθηκε μετά την 11η Σεπτεμβρίου, για να δικαιολογήσει τις πράξεις της. Οπως παρατηρεί ο Τομ Ριτζ, Ρεπουμπλικανός που ήταν ο πρώτος επικεφαλής του υπουργείου Εσωτερικής Ασφάλειας, το υπουργείο «δεν δημιουργήθηκε για να λειτουργεί ως προσωπική πολιτοφυλακή του προέδρου».

Σε περιόδους πολέμου, η Συνθήκη της Γενεύης, την οποία έχουν υπογράψει οι ΗΠΑ, απαιτεί ακόμα και από τις άτακτες δυνάμεις «να φέρουν διακριτικά που να είναι ευδιάκριτα από απόσταση». Κρίσιμο όχι μόνο για την προστασία των πολιτών, αλλά και για να αποδίδονται ευθύνες όποτε χρειάζεται.

Οταν οι παραστρατιωτικές ομάδες δεν φέρουν διακριτικά, η δημοκρατία πεθαίνει. Ας το σκεφτούμε αυτό σε σχέση με το τι μπορεί να συμβεί εάν στον Ντόναλντ Τραμπ δεν αρέσει το αποτέλεσμα των εκλογών της 3ης Νοεμβρίου, λένε οι αναλυτές. Σήμερα η φωτιά δεν χρειάζεται σπίρτα για να ανάψει – αρκούν μερικές εμπρηστικές αναρτήσεις στα social media.

Ο πρόεδρος Τραμπ λέει ότι θέλει να προστατέψει τους νομιμόφρονες πολίτες. Το 1933, μετά τη φωτιά στο Ράιχσταγκ ο Χίτλερ εξέδωσε το «Διάταγμα του Προέδρου του Ράιχ για την προστασία του λαού και του κράτους», ως μέσο για να υφαρπάξει την εξουσία. Οταν ξεκίνησε αυτή την εβδομάδα η ψηφοφορία στη Βιρτζίνια, οι οπαδοί του Τραμπ συγκεντρώθηκαν έξω από ένα εκλογικό τμήμα φωνάζοντας συνθήματα και αναγκάζοντας τους ψηφοφόρους να περνούν ανάμεσά τους. Οταν οι «New York Times» το κατήγγειλαν, το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα της πολιτείας απάντησε κοροϊδευτικά: «Γρήγορα! Καλέστε ασθενοφόοοροοο!».

Ας είμαστε ξεκάθαροι, γράφει ο Ντέινα Μίλιμπανκ στην «Washington Post». «Υπάρχει μόνο ένα πολιτικό κόμμα στην αμερικανική πολιτική που ασπάζεται τη βία. Υπάρχει μόνο μία πλευρά που αρνείται να αποκηρύξει όλη την πολιτική βία. Υπάρχει μόνο μία πλευρά που σκέφτεται να φέρει όπλα στα εκλογικά τμήματα. Υπάρχει μόνο μία πλευρά που προσπαθεί να μετατρέψει τους αστυνομικούς σε βραχίονα ενός πολιτικού κόμματος. Ο Τραμπ προσπαθεί να χρησιμοποιήσει τις δυνάμεις της τάξης για να αναβιώσει τακτικές που αποσκοπούν στην αποθάρρυνση έγχρωμων ψηφοφόρων – τακτικές που έχουμε να δούμε σαράντα χρόνια».

Ο πρόεδρος Τραμπ και οι συνεργάτες του χρησιμοποιούν ήδη τον κυβερνητικό μηχανισμό για να επιτίθενται σε πολιτικούς τους αντιπάλους, παρομοιάζουν τα μέτρα για την πανδημία με τη δουλεία και απειλούν να παρακάμψουν τους ειδικούς αν αμφισβητήσουν την ασφάλεια των εμβολίων. Η υιοθέτηση της βίας, όμως, για την επίλυση δημοκρατικών διαφωνιών είναι άλλο ζήτημα. Ο Τραμπ μίλησε για «πολύ ευγενικούς» ανθρώπους όταν αναφέρθηκε στους νεοναζί της Σάρλοτσβιλ ή στους διαδηλωτές που επιτέθηκαν στο Καπιτώλιο του Μίσιγκαν για να τρομοκρατήσουν τους βουλευτές. Αγκάλιασε τους αστυνομικούς που σκοτώνουν άοπλους Αφροαμερικανούς. Και τώρα αρνείται την ομαλή μεταβίβαση της εξουσίας.

Το χειρότερο είναι ότι στη συντριπτική τους πλειονότητα τα στελέχη του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος τον στηρίζουν. Μένει να δούμε πώς θα αντιδράσει ο Ντόναλντ Τραμπ στο αποτέλεσμα των εκλογών. Εάν ηττηθεί, τίποτα δεν αποκλείεται. Η σκιά του 1933 πέφτει βαριά στην Αμερική.