Δύο διαφορετικοί κόσμοι

Η Βιρτζίνια είναι μία από τις αμερικανικές πολιτείες που δίνουν φέτος τη δυνατότητα στους πολίτες να ψηφίσουν στις προεδρικές εκλογές πολύ πριν από την 3η Νοεμβρίου, ακόμα και 45 ημέρες νωρίτερα, προτού καν πραγματοποιηθεί, απόψε, το πρώτο ντιμπέιτ ανάμεσα στους δύο υποψηφίους για την προεδρία, τον Δημοκρατικό Τζο Μπάιντεν και τον Ρεπουμπλικανό πρόεδρο των ΗΠΑ. Παραδοσιακά Δημοκρατική πολιτεία έως το 1958, αξιόπιστα Ρεπουμπλικανική έως το 2008, είχε ψηφίσει Χίλαρι Κλίντον το 2016 σε ποσοστό 49,73%, έναντι 44,41% υπέρ του Ντόναλντ Τραμπ: ο τελευταίος έγινε ο πρώτος Ρεπουμπλικανικός υποψήφιος μετά τον Κάλβιν Κούλιτζ, το 1924, που κατακτά τον Λευκό Οίκο χωρίς να κερδίσει τη Βιρτζίνια.

Οι εικόνες των πρώιμων ψηφοφόρων στο Αρλινγκτον και το Φέρφαξ της Βιρτζίνια φτάνουν από μακριά, τα λόγια τους ωστόσο είναι ξεκάθαρα: «Είμαι λάτρης της Ιστορίας και ανέκαθεν αναρωτιόμουν πώς είναι δυνατόν να ανέδειξε στην εξουσία ένας καλός λαός όπως οι Γερμανοί τον Αδόλφο Χίτλερ. Φοβάμαι πως κάτι τέτοιο συμβαίνει τώρα και στις ΗΠΑ. Ο Ντόναλντ Τραμπ πρέπει να φύγει» λέει ο μασκοφορεμένος Αλέξι Μπιστίγιο. «Οι Δημοκρατικοί έχουν γίνει μία μικροπρεπής, στείρα αντιπολίτευση που μπορεί να κατηγορήσει τους Ρεπουμπλικανούς ακόμα και ότι δηλητηριάζουν το νερό ή σκότωσαν τη γιαγιά σου. Οσο ζω, να ξέρετε ότι δεν πρόκειται να πάρετε την ψήφο μου» διαβεβαιώνει την κάμερα ένας άλλος πρώιμος ψηφοφόρος, χωρίς μάσκα αυτός, με μακριά γενειάδα.

Οι δύο αυτοί άνθρωποι ζουν στην ίδια πολιτεία, αλλά σε δύο διαφορετικούς κόσμους. Το πρόβλημα δεν είναι οι διαφορετικές κοσμοθεωρίες των κομμάτων που στηρίζουν. Ξεκινά από εκεί βέβαια: οι Ρεπουμπλικανοί πιστεύουν ότι υπάρχουν μεν κάποια εμπόδια στη ζωή, αλλά οι άνθρωποι μπορούν με πολλή θέληση, και σκληρή δουλειά, να τα ξεπεράσουν. Δεν πιστεύουν ότι υπάρχει ιδιαίτερος ρατσισμός στις ΗΠΑ, μάλλον ότι οι μαύροι ζουν σε μία κουλτούρα όπου δεν εργάζονται σκληρά. Και δεν θέλουν να τους λέει η κυβέρνηση τι να κάνουν, είναι πολύ σημαντικό για αυτούς να νιώθουν ελεύθεροι από την κυβέρνηση, δεν θέλουν νόμους για την προστασία του περιβάλλοντος, τη ρύθμιση των επιχειρήσεων, την καταπολέμηση των διακρίσεων. Τείνουν να βλέπουν τους μετανάστες ως απειλή, κι ας είναι και οι ίδιοι απόγονοι μεταναστών: θεωρούν πως θα καταναλώνουν επιδόματα, έχουν τη λάθος κουλτούρα, θα καταστρέψουν την ουσία της Αμερικής. Και δεν θέλουν εθνικό σύστημα υγείας, γιατί πιστεύουν ότι ο κάθε άνθρωπος πρέπει να τα καταφέρνει μόνος του, γιατί κοστίζει στα μάτια τους πολύ, εις βάρος του ιδιωτικού τομέα, και συνιστά μια κοινωνική παροχή που δένει τους πολίτες με εκείνους που τη θέσπισαν, τους Δημοκρατικούς: για αυτό παλεύουν να καταργήσουν δέκα χρόνια τώρα το Obamacare.

Οι φιλελεύθεροι Αμερικανοί, από την άλλη πλευρά, πιστεύουν πως υπάρχουν πολλοί παράγοντες που επηρεάζουν τη ζωή ενός ανθρώπου, η φυλή στην οποία ανήκει, το φύλο του, η τάξη στην οποία μεγάλωσε, οι ευκαιρίες που του δόθηκαν ή δεν του δόθηκαν. Βλέπουν τις ανισότητες – συνοψίζει ο δρ Τζέφρι Στόουνκας, επίτιμος καθηγητής Πολιτικών Επιστημών στο Syracuse University της Νέας Υόρκης – και λένε «Αυτό είναι άδικο. Θα έπρεπε να παρέμβει η κυβέρνηση, να κάνει κάτι» – γιατί δεν είναι καθόλου αντίθετοι στις κυβερνητικές παρεμβάσεις. Οι Δημοκρατικοί πιστεύουν πως υπάρχουν συστημικές διακρίσεις στην αμερικανική κοινωνία, ότι η Αμερική δεν έχει ακόμα ξεμπερδέψει με την κληρονομιά της δουλείας. Και βλέπουν τις ΗΠΑ περισσότερο ως ιδέα, μία ιδέα ότι όποιος θέλει να δουλέψει σκληρά, να σεβαστεί τον ηθικό κώδικα αξιών τους, να γίνει υπεύθυνος πολίτης, είναι καλοδεχούμενος.

Δύο διαφορετικές κοσμοθεωρίες, πράγματι, που δεν αρκούν όμως ώστε να εξηγήσουν γιατί οι δύο ψηφοφόροι της Βιρτζίνια είναι πεπεισμένοι πως «η άλλη πλευρά» αποτελεί απειλή για την Αμερική, για τη συνέχιση της αμερικανικής δημοκρατίας. Η εξίσωση έφτασε σε αυτό το αποτέλεσμα γιατί προστέθηκε ο παράγοντας πόλωση: πολωμένα μίντια, με το Fox News στο ένα άκρο και το MSNBC στο άλλο, ακόμα πιο πολωμένα σόσιαλ μίντια, ένα πεδίο όπου πολλοί Αμερικανοί ζουν και πεθαίνουν καθημερινά, και ένας μετρ του διχασμού, ο Ντόναλντ Τραμπ – που ακόμα όμως κανείς δεν μπορεί να πει αν είναι το μέλλον ή ένας μοναδικός χαρακτήρας.

To 2000, θυμίζει ο δρ Μπράντλεϊ Τζόουνς, ερευνητής στο Pew Research Center, τότε που χρειάστηκαν 36 ημέρες για να κριθεί το εκλογικό αποτέλεσμα, τότε που μετρούσαν και ξαναμετρούσαν στη Φλόριντα, και η διαφορά δεν ήταν πάνω από 500 ψήφους, και παρενέβη το Ανώτατο Δικαστήριο για να σταματήσει την ανακαταμέτρηση, το 40% των αμερικανών ψηφοφόρων έλεγε πως δεν είχε μεγάλη σημασία ποιος θα κέρδιζε τις εκλογές, ο Τζορτζ Μπους ή ο Αλ Γκορ. Είκοσι χρόνια αργότερα, παραμονές των προεδρικών εκλογών, το ποσοστό αυτό έχει πρακτικά μηδενιστεί. Μόνο να ανησυχεί μπορεί κανείς, για τη συνέχεια.

ΥΓ: Από σήμερα και για τις επόμενες εβδομάδες, οι Ιστορίες της Τρίτης θα ταξιδεύουν στις ΗΠΑ μέσω της «εικονικής» – ένεκα πανδημίας – εκλογικής περιήγησης που διοργανώνουν τα Κέντρα Ξένου Τύπου του Στέιτ Ντιπάρτμεντ για δεκάδες δημοσιογράφους από ολόκληρο τον κόσμο.