Το ντοκιμαντέρ μιας γενιάς

Η αντιπολεμική εξέγερση των φοιτητών στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια το 1968 είναι γνωστή. Ενα νέο ντοκιμαντέρ διάρκειας 15 ωρών δείχνει και μία άλλη πλευρά από τα γεγονότα εκείνης της εποχής. Το «A Time to Stir» (ανεβαίνει διαδικτυακά στο Vimeo από την 1η Οκτωβρίου) του Πολ Κρόνιν δείχνει ότι ενώ οι λευκοί φοιτητές επικεντρώθηκαν στο Βιετνάμ, οι ανησυχίες των μαύρων φοιτητών έδειχναν το ίδιο επείγουσες και επίκαιρες. Ο άγγλος κινηματογραφιστής, ο οποίος ζει στη Νέα Υόρκη, εργάστηκε 14 χρόνια για το επικό έργο που συνθέτει 700 συνεντεύξεις τις οποίες κατέγραψε σε 2.500 ώρες. Ο Κρόνιν συμπλήρωσε το υλικό του με 35.000 φωτογραφίες, αδημοσίευτες στην πλειονότητά τους.

Ενα μέρος της ταινίας του είναι ήδη γνωστό: οι αριστεροί της πανεπιστημιούπολης καταλαμβάνουν βασικά πανεπιστημιακά κτίρια για να διαμαρτυρηθούν ενάντια στον ρόλο που έπαιξε το Πανεπιστήμιο με την έρευνα που διεξήγαγε και η οποία επέτρεψε τις εκστρατείες βομβαρδισμού των ΗΠΑ στο Βιετνάμ. Δείχνει την ομηρεία του πρύτανη της Σχολής, την κατάληψη του γραφείου του προέδρου, όπου βρήκαν πούρα με το όνομά του χαραγμένο σε χρυσό. Η εξέγερσή τους, πριν διαλυθεί βίαια από την αστυνομία, είχε φέρει στους χώρους του Κολούμπια διανοούμενους και καλλιτέχνες όπως τον Νόαμ Τσόμσκι και τους Grateful Dead, τον ποιητή Ρόμπερτ Λόουελ, για να εκφράσουν την υποστήριξή τους.

Αλλά η ταινία του Κρόνιν ρίχνει φως και επικεντρώνει σε ένα κρίσιμο αλλά λιγότερο γνωστό τμήμα της ιστορίας. Αναφέρεται στους πρωτοπόρους μαύρους φοιτητές οι οποίοι ήταν αγανακτισμένοι με τη διοίκηση του Κολούμπια, επειδή το Πανεπιστήμιο είχε αγοράσει τα γειτονικά ακίνητα. Η κίνηση προκάλεσε μείωση του αριθμού οικιστικών μονάδων που διατίθεντο ως στέγαση στους κατοίκους χαμηλού εισοδήματος. Επίσης το Κολούμπια είχε αναλάβει ένα δημοτικό πάρκο σχεδιάζοντας να χτίσει ένα πενταώροφο γυμναστήριο με ξεχωριστές εισόδους για φοιτητές και μη φοιτητές μη λαμβάνοντας υπόψη τις επιθυμίες των κατοίκων της γειτονικής περιοχής του Χάρλεμ. Οι αποφάσεις αυτές θεωρήθηκαν κοινωνική κάθαρση.

«Σε κάθε ρυθμό αυτής της ταινίας, βλέπει κανείς πόσο διαφορετικός ήταν ο κόσμος για τους μαύρους και τους λευκούς μαθητές – και πώς χειρίστηκαν τους εαυτούς τους υπό τις περιστάσεις» λέει ο δημιουργός του «A Time to Stir». «Το όλο πράγμα συνέβη επειδή οι μαύροι φοιτητές αποφάσισαν να πετάξουν τους λευκούς συμφοιτητές τους έξω από τα κτίρια με τις καταλήψεις. Δεν ήθελαν να είναι έξω μαζί τους. Οι μαύροι φοιτητές είχαν σκεφτεί αυτά τα θέματα για χρόνια με έναν τρόπο που οι λευκοί δεν είχαν διανοηθεί».

«ΑΠΛΩΣ ΤΟΥΣ ΡΩΤΗΣΑ». Πώς γίνεται λοιπόν ότι ακόμα κι αν υπάρχει μια βιομηχανία αφιερωμένη στην ανάμνηση του 1968 οι φωνές των αφροαμερικανών φοιτητών δύσκολα βγαίνουν προς τα έξω; Ο Κρόνιν έχει έτοιμη την απάντηση: «Απλώς τους ρώτησα!» δηλώνει στον «Guardian». «Κανείς δεν τους είχε ρωτήσει ποτέ πριν. Ηταν περισσότερο από ευτυχείς να μιλήσουν. Και αυτό που θυμήθηκαν ήταν πολύ σημαντικό».

Στο παρελθόν ο Πολ Κρόνιν είχε συνεργαστεί για την έκδοση βιβλίων του Βέρνερ Χέρτζογκ και είχε συν-μεταφράσει ποιήματα του ιρανού σκηνοθέτη Αμπάς Κιαροστάμι. Αλλά η κυρίαρχη επιρροή στο «A Time to Stir» είναι αυτή των βρετανικών τηλεοπτικών ντοκιμαντέρ για το τέλος της Βρετανικής Αυτοκρατορίας, το Watergate, τη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας. Η ιστορική αξία του 15ωρου ντοκιμαντέρ του για το 1968 και τις φοιτητικες εξεγέρσεις στο Κολούμπια έγινε εμφανής αυτό το καλοκαίρι. Οταν ο Γουίλιαμ Μπαρ, ο ευρέως απεχθής γενικός εισαγγελέας του Ντόναλντ Τραμπ, έδωσε μια συνέντευξη στους «New York Times» στην οποία ισχυρίστηκε ότι ήταν στη «γραμμή jock» το 1968. «Αυτοί ήταν ένα μάτσο συντηρητικοί φοιτητές που επιτέθηκαν στους ριζοσπάστες φοιτητές οι οποίοι είχαν καταλάβει τα κτίρια. Θεώρησαν ότι η διοίκηση δεν ήταν αρκετά δυναμική και αποφάσισαν να δράσουν οι ίδιοι. Περικύκλωσαν το κτίριο της Νομικής Βιβλιοθήκης και δεν επέτρεπαν την είσοδο κανενός που έφερνε φαγητό» εξηγεί ο Πολ Κρόνιν. Και συμπληρώνει: «Ο Μπαρ είπε ότι είδε δώδεκα ανθρώπους να καταλήγουν στο νοσοκομείο μετά από το ξύλο που έπεσε. Σκέφτηκα πως αυτό δεν συνέβη ποτέ, γιατί είχα μιλήσει με αρκετούς ανθρώπους και είδα αρκετά πλάνα αρχείου. Κανείς δεν πήγε στο νοσοκομείο εκείνη τη μέρα». Η αξία του ντοκιμαντέρ σημειώνεται σε ένα κύριο άρθρο της «Washington Post» που αναφέρει το «A Time to Stir» για να υπογραμμίσει το γεγονός ότι ένα μεγάλο μέρος των ισχυρισμών του Μπαρ είναι περίπτωση αναφοράς για τη χειραγώγηση της μνήμης.