Πώς η Τουρκία προσπαθεί να ελέγξει τα social media

Οταν μια ομάδα 20 αστυνομικών απαίτησε να κάνει έρευνα στο διαμέρισμα του δημοσιογράφου Οκτάι Καντεμίρ, στις αρχές του μήνα, εκείνος φοβήθηκε το χειρότερο: δημοσιογράφοι που ασκούν κριτική στην κυβέρνηση συχνά συλλαμβάνονται με κατηγορίες περί τρομοκρατίας. Αντίθετα, ένας αστυνομικός, αρπάζοντας το τηλέφωνό του, του θύμισε ένα tweet που είχε στείλει μερικές ημέρες νωρίτερα κοροϊδεύοντας ένα νέο σίριαλ για τους οθωμανούς σουλτάνους. «Με συνέλαβαν βάσει του νόμου 130 για προσβολή μνήμης νεκρού. Μου είπαν ότι συκοφαντώ τους οθωμανούς σουλτάνους». Αντιμετωπίζει δύο χρόνια φυλάκιση.

Η ιστορία του Καντεμίρ αποτελεί παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο ο νόμος επιβάλλεται στον ψηφιακό χώρο στην Τουρκία: τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης δεν απαγορεύονται, αλλά η χρήση τους μπορεί εύκολα να οδηγήσει κάποιον στη φυλακή. «Βλέπουμε να εξελίσσεται ένας πόλεμος στις λέξεις. Ακόμα και η χρήση κουρδικών ονομάτων για κάτι αποτελεί απόδειξη εναντίον σου» περιγράφει η δημοσιογράφος Νουρσάν Μπαϊζάλ, που έχει συλληφθεί αρκετές φορές για τις αναρτήσεις της στο Twitter. «Τα social media αποτελούν πολεμική ζώνη στην Τουρκία».

Ο πρόεδρος της Τουρκίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν έχει εξασφαλίσει με διάφορους τρόπους τον ελεγχο των παραδοσιακών ΜΜΕ στη διάρκεια των 17 ετών που βρίσκεται στην εξουσία, με αποτέλεσμα τα κοινωνικά μέσα να γίνουν η κύρια πλατφόρμα για τους επικριτές της κυβέρνησης και για εναλλακτικους ειδησεογραφικούς οργανισμούς.

Χιλιάδες άτομα συλλαμβάνονται κάθε χρόνο για τις διαδικτυακές τους αναρτήσεις στην Τουρκία, συνήθως με την κατηγορία ότι προσβάλλουν την χώρα, την «τουρκικότητα», ή τον πρόεδρο, ή ότι υποστηρίζουν την τρομοκρατία. Ενας νέος νόμος που εγκρίθηκε το καλοκαίρι και τίθεται σε ισχύ αυτή την εβδομάδα αποτελεί ένα ακόμα βήμα της Αγκυρας να ελέγξει το διαδικτυακό περιεχόμενο. O νέος νόμος επιβάλλει σε εταιρείες social media με περισσότερο από ένα εκατομμύριο χρήστες καθημερινά στην Τουρκία – όπως το Twitter, το Facebook, το YouTube και η Google – να ανοίξουν ένα γραφείο στη χώρα ή να ορίσουν κάποιο αντιπρόσωπο ο οποίος θεωρείται υπόλογος απέναντι στις τουρκικές Αρχές, τόσο νομικά όσο και για φορολογικά θέματα. Οι εταιρείες ή οι αντιπρόσωποι απαιτείται να απαντούν εντός 48 ωρών σε παράπονα για αναρτήσεις που «παραβιάζουν προσωπικά δικαιώματα ή δικαιώματα που αφορούν την ιδιωτική ζωή». Οι διεθνείς εταιρείες είναι υποχρεωμένες να αποθηκεύουν τα στοιχεία των χρηστών στο τουρκικό έδαφος.

Εάν οι εταιρείες αυτές δεν συμμορφωθούν μέσα σε έξι μήνες από την πρώτη ημέρα ισχύος του νόμους (1η Οκτωβρίου), οι τουρκικές Αρχές θα μπορούν να απαγορεύουν τη διαφήμιση στις πλατφόρμες, να βάζουν μεγάλα πρόστιμα έως 4 εκατομμύρια ευρώ και να περιορίζουν το εύρος ζώνης των sites έως και 90%, ουσιαστικά δηλαδή μην επιτρέποντας τη λειτουργία του.

Ο νόμος επιτρέπει επίσης στα δικαστήρια να διατάζουν τουρκικές ειδησεογραφικές ιστοσελίδες να αφαιρούν περιεχόμενο εντός 24 ωρών, κάτι που θα επιτρέπει στην κυβέρνηση να σβήσει οποιεσδήποτε ιστορίες θεωρεί μη κολακευτικές. «Πρόκειται για μια άνευ προηγουμένου απόπειρα να ελεγχθεί ο χώρος της διαδικτυακής πληροφόρησης στην Τουρκία» σχολιάζει ο καθηγητής Γιαμάν Ακντενίζ, ειδικός στους νόμους που αφορούν τον κυβερνοχώρο, ο οποίος έχει προσφύγει για προηγούμενες απαγορεύσεις στη Wikipedia και στο YouTube στο συνταγματικό δικαστήριο της Τουρκίας.