Δουβλίνο Vs Νέου Συμφώνου

Στα μέσα Ιανουαρίου, από το βήμα της αίθουσας Γερουσίας στην ελληνική Βουλή, ο αντιπρόεδρος της Κομισιόν Μαργαρίτης Σχοινάς ανακοίνωνε τον θάνατο του Δουβλίνου – τον οριστικό θάνατο του Δουβλίνου, για να το πούμε με δικά του λόγια. Η συζήτηση γύρω από το νέο ευρωπαϊκό Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Ασυλο, που παρουσιάστηκε την Τετάρτη στις Βρυξέλλες ως η ταφόπλακα του προηγούμενου Κανονισμού, κράτησε περισσότερο απ’ όσο υπολόγιζαν ευρωπαίοι αξιωματούχοι. Αλλά η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν εμφανίστηκε αισιόδοξη για το αποτέλεσμά της. Γιατί πιστεύει ότι αποτελεί μια χρυσή τομή, μια πρόταση «με τη σωστή ισορροπία μεταξύ αλληλεγγύης και υπευθυνότητας». Σε ελεύθερη απόδοση: με τη σωστή ισορροπία μεταξύ κρατών σαν την Πολωνία ή την Ουγγαρία που αρνούνται οποιαδήποτε υποχρεωτική μετεγκατάσταση των αιτούντων άσυλο και χωρών σαν την Ελλάδα και την Ιταλία που φθάνουν στις ακτές τους κύματα μεταναστών και προσφύγων. Εχει, όμως, το νέο Σύμφωνο το σωστό μείγμα αυτών;

Ποιες είναι οι ομοιότητες και ποιες οι διαφορές του με τον Κανονισμό του Δουβλίνου που μετέτρεψε τις ευρωπαϊκές χώρες της πρώτης γραμμής σε αποθήκες ψυχών κι έδωσε στις άλλες τα θεσμικά εργαλεία να κλείνουν μεταφορικά – κι ενίοτε κυριολεκτικά – τα σύνορά τους;

Σύμφωνα με το Δουβλίνο το κράτος – μέλος που δέχεται ένα αίτημα ασύλου οφείλει να το επεξεργαστεί, το κράτος πρώτης εισόδου δηλαδή. Στο νέο Σύμφωνο η πρόβλεψη συνεχίζει να ισχύει, με κάποιες εξαιρέσεις όμως. Η υπεύθυνη για το αίτημα ασύλου χώρα μπορεί να είναι εκείνη στην οποία ζει αδελφός ή αδελφή του αιτούντος, εκείνη στην οποία ο ίδιος έχει σπουδάσει ή εργαστεί, αλλά κι εκείνη που του έχει χορηγήσει βίζα.

Πρόκειται για μια ομοιότητα που στις παραπάνω πολύ συγκεκριμένες – και περιορισμένες κατά την εκτίμηση των επικριτών της πρότασης – περιπτώσεις μπορεί να εξελιχθεί σε διαφορά. Από την Κομισιόν, πάλι, τονίζεται ότι προηγουμένως παρέχονταν ευκαιρίες επανένωσης μόνο σε μέλη του στενού πυρήνα μιας οικογένειας – σε συζύγους και μικρά παιδιά -, ενώ τώρα διευρύνεται ο ορισμός των μελών, περιλαμβάνοντας και τα αδέλφια.

Ο μηχανισμός αλληλεγγύης. Η σημαντικότερη – και πιο διαφημισμένη – διαφορά είναι ο υποχρεωτικός μηχανισμός αλληλεγγύης. Οποια χώρα κρίνει ότι η πίεση που δέχεται από τις μεταναστευτικές ροές είναι μη διαχειρίσιμη θα ζητεί την ενεργοποίηση του, και οι υπόλοιπες οφείλουν να ανταποκρίνονται – σε αντίθεση με το Δουβλίνο που οι χώρες υποδοχής κατέληγαν τελικά να βασίζονται στην ευγενική καλοσύνη των υπόλοιπων εταίρων. Η ευρωπαϊκή αλληλεγγύη, βέβαια, δεν θα εκφράζεται μόνο με υποδοχή αιτούντων άσυλο. Η Κομισιόν δίνει επιπλέον επιλογές σε όσους – όπως ο Καγκελάριος Σεμπάστιαν Κουρτς, φέρ’ ειπείν – αρνούνται να μπουν στο έδαφός τους μετανάστες. Οι χώρες αυτές θα έχουν τη δυνατότητα είτε να γίνουν ανάδοχοι του επαναπατρισμού ενός μετανάστη που δεν έχει δικαίωμα παραμονής στην Ενωση είτε να συνεισφέρουν οικονομικά, στην κατασκευή κέντρων υποδοχής για παράδειγμα.

Η τελευταία εναλλακτική, βέβαια, δεν θα είναι διαθέσιμη σε περιόδους κρίσεων όπως εκείνη του 2015. Κάποιοι, παρ’ όλ’ αυτά, διαβάζουν ανάμεσα στις γραμμές της συγκεκριμένης διαφοράς μια ομοιότητα. Ο αποκαλούμενος υποχρεωτικός μηχανισμός αλληλεγγύης δεν υποχρεώνει σε μετεγκατάσταση – ούτε προβλέπει δημοσιονομικές ή χρηματοδοτικές κυρώσεις για όσους αρνούνται τον επιμερισμό της ευθύνης.

Από το νέο Σύμφωνο έχουν διαγραφεί οι περιλάλητες υποχρεωτικές ποσοστώσεις για την υποδοχή προσφύγων. Αντίθετα, προσφέρεται το δέλεαρ των 10.000 ευρώ ανά ενήλικο πρόσφυγα από τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό για κάθε κράτος που θα επιλέξει να δεχθεί μετεγκαταστάσεις. Οι υποστηρικτές της πρότασης της Επιτροπής, από την άλλη, υπενθυμίζουν ότι με το παλιό καθεστώς οι μετεγκαταστάσεις δεν ήταν υποχρεωτικές, αλλά ad hoc – καθίσταντο υποχρεωτικές μόνο σε περιόδους κρίσης.

Στις διαφορές που η ίδια η Κομισιόν σηκώνει εντάσσεται και ο προέλεγχος όσων θέλουν να διασχίσουν τα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ παράνομα. Πρόκειται για μια σειρά ελέγχων – ασφάλειας, υγειονομικών, συλλογή δακτυλικών αποτυπωμάτων και καταγραφή στη βάση δεδομένων Eurodac – που θα γίνονται σε προκαθορισμένα σημεία με επιχειρησιακή υποστήριξη της ΕΕ, κι οι οποίοι ενισχύουν τον μοναδικό μέχρι τώρα υποχρεωτικό έλεγχο της συλλογής δακτυλικών αποτυπωμάτων. Δεν λείπουν όμως εκείνοι που μεταφράζουν την εν λόγω πρόβλεψη σε νέα κέντρα υποδοχής και νέα προαναχωρησιακά κέντρα σε ορισμένα σημεία των χωρών πρώτης εισόδου. Σε δομές, άρα, σαν κι αυτές που συναντάμε στα ελληνικά νησιά – άλλη μια διαφορά με την υπάρχουσα κατάσταση που μερικοί φοβούνται ότι ίσως εξελιχθεί σε ομοιότητα.

Μεγάλες ΜΚΟ και η Αριστερά ήδη μιλούν για ένα σχέδιο που ενισχύει την «Ευρώπη – φρούριο». Οι πιο μετριοπαθείς το χαρακτηρίζουν «απόπειρα συγκερασμού». Σημασία έχει ωστόσο πώς θα το αξιολογήσει η κάθε ευρωπαϊκή πρωτεύουσα ξεχωριστά. Το πρώτο μεγάλο τεστ θα δοθεί στη συνάντηση των ευρωπαίων υπουργών Εσωτερικών τον επόμενο μήνα. Εκεί θα φανεί κατά πόσο οι καπνοί από τη Μόρια έφθασαν σε κάθε γωνιά της Ευρώπης.