«Μπορώ να περνώ μέσ’ από τοίχους»

«Είμαι 70 χρόνων και βρίσκομαι στη φυλακή. Και ως ένας άνθρωπος που γνωρίζει καλύτερα από τους περισσότερους ανάμεσά σας πώς είναι να ζεις κάτω από το νερό και να μην περιμένεις παρά μόνο τον θάνατο, θέλω να σας πω το εξής: μη χάνετε την ελπίδα σας. […] Σε μερικούς μήνες, η καταστροφή θα είναι πίσω μας και η ιστορία της ανθρωπότητας, πατώντας πια σε γόνιμα εδάφη, θα εισέλθει σε μια νέα εποχή». Αυτό το μήνυμα είχε θελήσει να στείλει τον περασμένο Ιούνιο, εν μέσω πανδημίας και παγκόσμιας αγωνίας, ο Αχμέτ Αλτάν μέσα από το κελί των φυλακών της Σηλυβρίας όπου κρατείται. Και δεν μπορεί κανείς παρά να υποκλιθεί σε αυτόν τον σπουδαίο τούρκο διανοούμενο, συγγραφέα και δημοσιογράφο που βρήκε το σθένος να δώσει κουράγιο σε όλους εμάς ενώ διανύει, εδώ και λίγες ημέρες, τον πέμπτο χρόνο κράτησής του, με βάση παράλογες, καφκικές κατηγορίες, από αυτές στις οποίες ειδικεύεται το καθεστώς του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.

Περνά τις ημέρες του διαβάζοντας, δουλεύοντας πάνω στο καινούργιο του μυθιστόρημα, περπατώντας στο μικρό, καγκελόφρακτο προαύλιο. Η δικηγόρος του Φιγκέν Τσαλίκουσου τον επισκέπτεται για μία ώρα κάθε 15 ημέρες, όπως επιτρέπει ο νόμος. «Το ηθικό του είναι καλό. Ηταν δύσκολα στη διάρκεια της πανδημίας γιατί οι επισκέψεις είχαν ανασταλεί, αυτοί οι περιορισμοί όμως έχουν πλέον αρθεί» δήλωσε η ίδια στη Μαρί Ζεγκό, την ανταποκρίτρια της «Le Monde». «Χαίρεται να δέχεται επισκέψεις, έστω και αν είναι πάντα παρών ένας φύλακας που ακούει τις συζητήσεις μας» πρόσθεσε.

Ηταν χαράματα της 10ης Σεπτεμβρίου του 2016 όταν χτύπησε η αστυνομία την πόρτα του σπιτιού του Αχμέτ Αλτάν.

«Ξύπνησα. Το κουδούνι της εξώπορτας χτυπούσε. Κοίταξα το ψηφιακό ρολόι δίπλα μου: έλεγε 05:42.  

“Είναι η αστυνομία”, είπα.  

Σαν όλους τους αντιφρονούντες σε τούτη τη χώρα, πλάγιαζα περιμένοντας το κουδούνι να χτυπήσει το χάραμα.  

Ηξερα ότι μια μέρα θα έρχονταν για μένα. Και τώρα είχαν έρθει».

Ετσι ξεκινά ο ίδιος το αυτοβιογραφικό «Δεν θα δω τον κόσμο ξανά», το βιβλίο που έγραψε μέσα στο κελί του και το έστειλε έξω, μακριά, να συνεχίσει τη ζωή του ως ελεύθερου ανθρώπου σε 23 διαφορετικές χώρες, ανάμεσά τους και η Ελλάδα: κυκλοφόρησε τον Μάρτιο από τις εκδόσεις Διόπτρα, σε μετάφραση Μιχάλη Μακρόπουλου. Το τέλος του έχει γίνει πλέον διάσημο, θρυλικό:

«Μπορείτε να με φυλακίσετε αλλά δεν μπορείτε να με κρατήσετε εδώ.

Επειδή, όπως όλοι οι συγγραφείς, έχω μαγικές δυνάμεις. Μπορώ εύκολα να περνώ μέσ’ από τοίχους».

Ο Αχμέτ Αλτάν γεννήθηκε στην Αγκυρα το 1950. Ο πατέρας του Τσετίν Αλτάν ήταν πολυγραφότατος συγγραφέας και ο πρώτος κομμουνιστής βουλευτής της Τουρκίας: αντιμετώπισε περισσότερες από 300 δίκες συνολικά για τα γραπτά και τις δηλώσεις του, γνωρίζοντας και τη φυλακή και τα βασανιστήρια. «Σαν όλους τους αντιφρονούντες σε τούτη τη χώρα…». Ο Αχμέτ Αλτάν αποφοίτησε από τη Σχολή Οικονομικών του Πανεπιστημίου της Κωνσταντινούπολης και ξεκίνησε τη δημοσιογραφική του καριέρα πολύ νέος, ανεβαίνοντας σταδιακά από το πρώτο σκαλοπάτι της νυχτερινής βάρδιας μέχρι το πλατύσκαλο του διευθυντή σύνταξης στη «Milliyet» και κατόπιν, το 2007, του ιδρυτή και διευθυντή της «Taraf». Δημοσιογραφία, εφημερίδες και τηλεόραση και συγγραφή, σπουδαία συγγραφή, πήγαιναν χέρι χέρι: ο Αχμέτ Αλτάν είναι συγγραφέας επτά δοκιμίων και δέκα μυθιστορημάτων, ανάμεσά τους τα βιβλία «Του έρωτα και της αμαρτίας» (εκδ. Λιβάνη) και «Ατελείωτη νύχτα» (εκδ. Ψυχογιός).

«Και τώρα είχαν έρθει».

Οχι για πρώτη, ούτε για τελευταία φορά. Ο Αχμέτ Αλτάν, όπως και ο μικρότερος αδελφός του, ο δοκιμιογράφος και καθηγητής Μεχμέτ Αλτάν, κατηγορήθηκαν πως είχαν περάσει ένα «υποσυνείδητο μήνυμα» στη διάρκεια τηλεοπτικής εκπομπής, λίγο πριν από το αποτυχημένο πραξικόπημα της 16ης Ιουλίου του 2016. Τύποις, το κατηγορητήριο έγινε κατόπιν λιγότερο γελοίο: «συμμετοχή σε απόπειρα πραξικοπήματος». Ουσιαστικά, ο Αχμέτ Αλτάν παρέμεινε ένας «εγκληματίας της σκέψης», σύμφωνα με το μοντέλο που περιγράφει ο Οργουελ στο «1984». Τα δύο αδέλφια καταδικάστηκαν σε ισόβια αρχές του 2018 για «απόπειρα ανατροπής της συνταγματικής τάξης», ο Μεχμέτ Αλτάν ωστόσο αφέθηκε υπό όρους ελεύθερος τον Ιούνιο του ίδιου έτους. Το Ακυρωτικό Δικαστήριο ακύρωσε τον Ιούλιο του 2019 την καταδίκη τους, εκτιμώντας πως δεν θα έπρεπε να είχαν δικαστεί για απόπειρα πραξικοπήματος αλλά για «υποβοήθηση τρομοκρατικής οργάνωσης», όμως ο Αχμέτ Αλτάν παρέμεινε στη φυλακή – με ένα διάλειμμα μόλις οκτώ ημερών τον περασμένο Νοέμβριο.

«Ομως δεν είμαι στη φυλακή.

Είμαι συγγραφέας».

Η υπόθεσή του αναμένει εκ νέου την εκδίκασή της στο Συνταγματικό Δικαστήριο και το Ακυρωτικό Δικαστήριο της Τουρκίας του Ερντογάν. Περιμένει επίσης να σκύψει πάνω της το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (ΕΔΑΔ), αλλά αυτό καθυστερεί πολύ, υπερβολικά – το κατήγγειλε πρόσφατα ένας ακόμη γνωστός πολιτικός κρατούμενος της Τουρκίας, ο Σελαχατίν Ντεμιρτάς, πρώην ηγέτης του φιλοκουρδικού HDP. Μάταια ήλπιζε η δικηγόρος του Αχμέτ Αλτάν, η Φιγκέν Τσαλίκουσου, να συναντήσει τον νέο πρόεδρο του ΕΔΑΔ, τον Ρόμπερτ Σπάνο, κατά την πρόσφατη επίσκεψη του τελευταίου στην Τουρκία, αρχές Σεπτεμβρίου: «Ο κ. Σπάνο συνάντησε μόνο αξιωματούχους, κανέναν άλλο, κάτι που μας εξέπληξε». Αναγορεύτηκε επιπλέον επίτιμος διδάκτωρ του Πανεπιστημίου της Κωνσταντινούπολης, ενός ιδρύματος που έχει αποπέμψει άνευ λόγου περισσότερους από 200 καθηγητές, ανάμεσά τους και ο Μεχμέτ Αλτάν, και θα βρεθεί σύντομα, και αυτό, κατηγορούμενο στο Στρασβούργο. Αλλά η Φιγκέν Τσαλίκουσου θέλει παρ’ όλα αυτά να πιστεύει στην ανεξαρτησία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου.