Πώς η Τουρκία γίνεται η νέα χωματερή της Ευρώπης

Τη σκηνή τη μετέφερε στο Politico η τουρκάλα δημοσιογράφος Σελίν Ουγκιουρτάς: καμιά ντουζίνα εθελοντές, όρθιοι πάνω σε έναν λόφο που βλέπει στον Κολπίσκο της Μαντάμ Μάρθα, στο Burgazada (Αντιγόνη), ένα από τα Πριγκιποννήσια της Κωνσταντινούπολης, ετοιμάζονται να απομακρύνουν τις πλαστικές σακούλες και τα μπουκάλια, τα τενεκεδάκια μπίρας και τις γόπες από τσιγάρα που ρυπαίνουν την παραλία. Και τη μετέφερε ως δείγμα της εντεινόμενης λαϊκής οργής για τη ρύπανση από σκουπίδια στην Τουρκία – η οποία έχει επιδεινωθεί σημαντικά εξαιτίας του νέου ρόλου της χώρας ως χωματερής της Ευρώπης.

Η απόφαση που έλαβε η Κίνα, πριν από δύο χρόνια, να απαγορεύσει τις περισσότερες εισαγωγές αποβλήτων προκάλεσε χάος στο παγκόσμιο εμπόριο απορριμμάτων: από το 1992 και εξής, στην Κίνα κατέληγε το 45% των πλαστικών αποβλήτων του πλανήτη. Αρχικά, πολλά από τα απορρίμματα που κατευθύνονταν προς τη χώρα κατέληγαν στη Νοτιοανατολική Ασία, σύντομα όμως οι περισσότερες χώρες της περιοχής έκλεισαν τα σύνορά τους. Η Τουρκία έγινε λοιπόν ο αγαπημένος προορισμός των ευρωπαίων εξαγωγέων αποβλήτων: σύμφωνα με τη Eurostat, η χώρα δέχθηκε πέρυσι 11,4 εκατομμύρια τόνους απορριμμάτων από ευρωπαϊκές χώρες, όγκος τριπλάσιος σε σύγκριση με το 2004.

«Δεν γνωρίζουμε καν τι ποσοστό των εισαγόμενων αποβλήτων ανακυκλώνεται, αποτεφρώνεται ή αποθηκεύεται σε χώρους υγειονομικής ταφής», λέει η Νιχάν Τεμίζ Ατάς, από την Greenpeace. Η τουρκική κυβέρνηση δέχεται όλο και πιο έντονη πολιτική πίεση να αναλάβει δράση. Τον περασμένο μήνα, ο υπουργός Περιβάλλοντος Μουράτ Κουρούμ προανήγγειλε αλλαγή της νομοθεσίας ώστε να αποτρέπεται «η εισαγωγή μεγάλων όγκων αποβλήτων». Η κίνηση αυτή, πρόσθεσε, «θα μας επιτρέψει να καλύπτουμε τις ανάγκες του τομέα ανακύκλωσης σε πρώτες ύλες από ίδιους πόρους».

Η εισροή απορριμμάτων δημιουργεί πολλά περιβαλλοντικά προβλήματα στην Τουρκία. Περίπου 1,1 τόνοι διαρρέουν, σύμφωνα με τη WWF, μέσα στο έδαφος και στο νερό κάθε χρόνο, πολλά καταλήγουν στη θάλασσα, για να ξεβραστούν κατόπιν σε σημεία όπως ο Κολπίσκος της Μαντάμ Μάρθα. Υπάρχουν όμως παράλληλα οικονομικά συμφέροντα πολύ χαρούμενα με την κατάσταση. Η Τουρκία εισήγαγε πέρυσι 600.000 τόνους πλαστικών αποβλήτων: μία καλοδεχούμενη είδηση για τη βιομηχανία πλαστικών της χώρας, που εξαρτάται σε ποσοστό 85% από την εισαγόμενη πλαστική πρώτη ύλη.

Πρόσφατη έκθεση του ΟΟΣΑ κατέταξε την Τουρκία τελευταία μεταξύ των κρατών-μελών όσον αφορά το συνολικό ποσοστό ανάκτησης αποβλήτων. Μόλις 12% των δημοτικών αποβλήτων της χώρας ανακτήθηκε το 2018, και δεν είναι σαφές τι μέρος από αυτά ανακυκλώθηκε αντί να αποτεφρωθεί για ενεργειακή ανάκτηση. Οι κάδοι ανακύκλωσης στη χώρα είναι λιγοστοί, τα περισσότερα οικιακά απορρίμματα συλλέγονται σε έναν και μοναδικό κάδο. Την όποια διαλογή την κάνουν κατόπιν πρωτίστως ρακοσυλλέκτες, που πωλούν τα ανακυκλώσιμα απορρίμματα στις αρμόδιες εγκαταστάσεις.

Κάποτε, οι ρακοσυλλέκτες μπορούσαν να βγάλουν μέχρι και 100 λίρες (11 ευρώ) την ημέρα. Τώρα πια, για την ίδια δουλειά, δεν βγάζουν περισσότερες από 30-35 λίρες. Και αυτό είναι μόνο ένα από τα προβλήματα που προκαλούν οι ανοιχτές πόρτες της Τουρκίας στα ξένα απορρίμματα. Οπως σημειώνει η Ατάς, πολλές εισαγωγές συνδέονται με το οργανωμένο έγκλημα: «Είναι ένα επικίνδυνο ζήτημα».