Με φόντο τη Μόρια το νέο σχέδιο της ΕΕ

Το πολυαναμενόμενο, νέο ευρωπαϊκό σύμφωνο για τη μετανάστευση αναμένεται να παρουσιάσει σήμερα η Κομισιόν, με φόντο τις εικόνες από τις φωτιές στη Μόρια αλλά και την προειδοποίηση που απηύθυνε πρόσφατα, κατά την ομιλία της για την Κατάσταση της Ενωσης, η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν: «Η μετανάστευση είναι ευρωπαϊκή πρόκληση και όλη η Ευρώπη πρέπει να επωμιστεί τις ευθύνες της». Είναι ένα σχέδιο που περιλαμβάνει και καρότα και μαστίγια, προβλέπει έναν «υποχρεωτικό μηχανισμό αλληλεγγύης», με γενναιόδωρα όμως κίνητρα, για την κατανομή των προσφύγων, επιτάχυνση της επιστροφής όσων παράτυπων μεταναστών δεν δικαιούνται άσυλο και στήριξη ξένων κρατών για τον περιορισμό των μεταναστευτικών ροών. Κινητήρια δύναμή του θεωρείται η Ανγκελα Μέρκελ: η γερμανίδα καγκελάριος ευελπιστεί να καταστήσει την από κοινού διαχείριση της μετανάστευσης ακρογωνιαίο λίθο της πολιτικής κληρονομιάς της. Με τους συνήθεις υπόπτους, ωστόσο, να στυλώνουν για μία ακόμα φορά τα πόδια, τίποτε δεν αναμένεται να συμφωνηθεί σύντομα – αν συμφωνηθεί ποτέ.

Ευρωπαίοι αξιωματούχοι και διπλωμάτες περιέγραψαν προκαταβολικά στο Reuters τον τρόπο με τον οποίο θα λειτουργεί ο προτεινόμενος «υποχρεωτικός μηχανισμός αλληλεγγύης»: η Κομισιόν θα δημοσιοποιεί κάθε χρόνο μια πρόβλεψη όσον αφορά τον εκτιμώμενο αριθμό των αφίξεων, καθώς και τον αριθμό των προσφύγων που θα πρέπει να υποδεχθεί κάθε χώρα, ανάλογα με τον πληθυσμό και το μέγεθος της οικονομίας της. Τα ευρωπαϊκά κράτη, από την πλευρά τους, καλούνται να δεσμεύονται εθελοντικά όσον αφορά τους αριθμούς των αιτούντων άσυλο και των μεταναστών που θα υποδεχθούν (για τους πρώτους) ή θα επαναπατρίσουν (για τους δεύτερους). Μπορούν επίσης να προσφέρουν βοήθεια στο πεδίο δημιουργίας υποδομών στις χώρες υποδοχής του Νότου, την Ελλάδα, την Ισπανία, την Ιταλία και τη Μάλτα – εκτός αν υπάρχει έκτακτη μεταναστευτική εισροή· σε αυτή την περίπτωση θα τίθεται σε εφαρμογή ένας μηχανισμός κρίσης που προβλέπει μόνο μετεγκατάσταση και επιστροφές, όχι βοήθεια στο πεδίο.

Ακόμα και όταν είναι «κανονικές» οι μεταναστευτικές ροές, όμως, οι προαναφερθείσες δεσμεύσεις των ευρωπαϊκών κρατών θα πρέπει να αθροίζονται σε ένα τουλάχιστον 70% των αφίξεων στα κράτη του Νότου – ειδάλλως, η Κομισιόν μπορεί να επιβάλλει στα κράτη – μέλη έως και ένα 50% των ποσοστώσεων υποδοχής τους. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα δίνει στα κράτη – μέλη 10.000 ευρώ για κάθε ενήλικο και 12.000 ευρώ για κάθε ασυνόδευτο ανήλικο που μετεγκαθίσταται. Σε ό,τι αφορά τις επιστροφές, αν ένα ευρωπαϊκό κράτος δεσμευτεί να στείλει πίσω στην πατρίδα του έναν παράτυπο μετανάστη, που δεν δικαιούται άσυλο, αλλά ο άνθρωπος αυτός παραμένει στην Ευρώπη οκτώ μήνες αργότερα, τότε θα είναι υποχρεωμένο να τον υποδεχθεί: η Κομισιόν αποσκοπεί σε ένα ποσοστό επιτυχίας της τάξης του 70% για τις επιστροφές, έναντι περίπου 30% σήμερα. Σε περίπτωση, τέλος, που ένα ευρωπαϊκό κράτος δεν τηρεί τις δεσμεύσεις του, η Επιτροπή μπορεί να ξεκινήσει διαδικασίες επί παραβάσει εις βάρος του, μια κίνηση που μπορεί να οδηγήσει σε βαριά πρόστιμα αλλά μπορεί να διαρκέσει χρόνια.

«Αν είμαστε όλοι έτοιμοι να κάνουμε συμβιβασμούς – χωρίς να δεχόμαστε συμβιβασμούς όσον αφορά τις αρχές μας -, μπορούμε να βρούμε λύση», διαβεβαίωσε την περασμένη εβδομάδα η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν. Το Βερολίνο ελπίζει σε έναν «πολιτικό οδικό χάρτη» μέσα στη χρονιά. Με την Πολωνία και την Ουγγαρία, ωστόσο, να αρνούνται προκαταβολικά, όπως έκαναν και το 2015, την αρχή της υποχρεωτικής μετεγκατάστασης προσφύγων και αρκετές ακόμα χώρες, όπως η Αυστρία, η Σλοβενία και η Τσεχία, να είναι απρόθυμες να δεχθούν ή και κάθετα αντίθετες στην αλληλεγγύη που προωθεί η γερμανίδα καγκελάριος, κάποιοι ευρωπαίοι αξιωματούχοι είναι εκ προοιμίου απαισιόδοξοι. «Πρόκειται για μια ισχυρή πρόταση που στηρίζει την έκκληση της Ανγκελα Μέρκελ για ευρωπαϊκή αλληλεγγύη. Είναι η άσκηση κληρονομιάς της Μέρκελ. Αλλά δεν θα περάσει», δήλωσε ένας από αυτούς στο Reuters. «Οσο δύσκολα και αν είναι τα βήματα που πρέπει να γίνουν», έσπευσε πάντως να επισημάνει ένας άλλος ευρωπαίος αξιωματούχος, «είναι πιο εύκολο να γίνουν τώρα, που η κατάσταση στα σύνορα δεν ισοδυναμεί με κρίση».