Αφελής σοβαρότητα

να δένδρο, ένα εγκαταλειμμένο αυτοκίνητο, δύο σαμπρέλες και άλλα δύο βαρέλια: ένα τοπίο στο πουθενά ή στο παντού, άχρονο, λίγο κωμικό κι άλλο τόσο τραγικό. Δύο περιπλανώμενοι τύποι, δύο άντρες, δύο φίλοι (;), ο Βλαντιμίρ (Ντίντι) και ο Εστραγκόν (Γκόγκο), θα προσπαθήσουν να κατανοήσουν τη ζωή και τους εαυτούς τους, περιμένοντας εκείνον που θα τους δώσει μια λύση. Ή μήπως όχι;

Η εισβολή του Πότζο και του Λάκι – το ζευγάρι αφέντη-δούλου με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά – θα σπάσει τη μονοτονία και την αναμονή. Ενα αγόρι θα εμφανιστεί δύο φορές στη σκηνή να δηλώσει ότι «ο κύριος Γκοντό δεν θα έρθει απόψε… Αύριο… Αύριο…». Μέσα σε δύο πράξεις ο συγγραφέας χώρεσε, όσο λίγοι, τη βαθιά υπαρξιακή μας αναζήτηση, τη ματαιότητα και το παράλογο, τη γελοιότητα του ανθρώπου και της ίδιας της ζωής.

Γραμμένο στη γαλλική γλώσσα («En attendant Godot») και μεταφρασμένο από τον ίδιο τον Σάμιουελ Μπέκετ (Samuel Beckett, 1906-1989) στην αγγλική («Waiting for Godot»), το έργο φέρει ως αρχική ημερομηνία την 9η Οκτωβρίου του 1948 και ως τελική την 29η Ιανουαρίου του επόμενου έτους. Πρωτοανέβηκε στο Παρίσι το 1952, όπου και εκδόθηκε, έναν χρόνο μετά. Εν πρώτοις ενόχλησε, δίχασε. Δεν άργησε όμως να πάρει τη θέση του στο παγκόσμιο δραματολόγιο: Ο Μπέκετ (Νομπέλ 1969) με το «Περιμένοντας τον Γκοντό» και εν συνεχεία με τα υπόλοιπα θεατρικά του έργα και τα μυθιστορήματά του άλλαξε τη ροή της γραφής. Εκ των εκφραστών του Θεάτρου του Παραλόγου (Theatre de l’absurde) – μαζί με τους Ιονέσκο, Ζενέ, Αραμπάλ, Ανταμόφ και, πιο μετά, Πίντερ – παραμένει σήμερα το σημείο αναφοράς και το μέτρο στο σύγχρονο θέατρο.

Γνώστης και θαυμαστής του Θεάτρου του Παραλόγου ο Γιάννης Κακλέας ανέβασε το έργο αποδεικνύοντας ότι το έχει κατανοήσει: Δεν προσπάθησε να υπερτονίσει τα νοήματα με σκηνοθετικές πρωτοβουλίες ούτε να ρίξει το βάρος της παράστασης στο υπόγειο, κυνικό, χιούμορ του Μπέκετ. Η παρέμβασή του περιορίζεται στο ζευγάρι των νέων που χωρίς λόγια προλογίζουν την παράσταση για να επανεμφανιστούν ανάμεσα στις πράξεις. Μια νότα αισιοδοξίας για τη ζωή που συνεχίζεται, χωρίς θετικό ή αρνητικό πρόσημο. Ακολούθησε τη ροή, αναπτύσσοντας τις σκηνές με την αφέλεια και τη σοβαρότητα που απαιτεί ο ιρλανδός συγγραφέας και παρέδωσε μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα ανάγνωση του έργου. Αλλωστε ο Μπέκετ με το κείμενο και τις παρατηρήσεις το έχει εν πολλοίς σκηνοθετήσει ήδη.

ΟΙ ΕΡΜΗΝΕΙΕΣ. Ο Θανάσης Παπαγεωργίου, ο Βλαντιμίρ του μπεκετικού διδύμου, αποδίδει με μια εξαιρετική απλότητα τη φιλοσοφική διάσταση του ήρωά του, αφομοιώνοντας ωστόσο και όψη και κίνηση. Ο Εστραγκόν του Σπύρου Παπαδόπουλου, έτερον ήμισυ αυτού του ντουέτου, προσπαθεί χωρίς να φτάνει στον στόχο του. Το ανάλαφρο του ήρωά του δεν αποδίδεται.

Ανατρεπτικό από τον ίδιο τον συγγραφέα, το δίδυμο Πότζο – Λάκι που εισβάλλει στη σκηνή αποτυπώνει πλήρως το παράλογο: Ο Αρης Σερβετάλης – Πότζο είναι καθηλωτικός με την πλαστικότητα και τη σωματικότητά του, πλήρης και ακριβής. Ο Λάκι, ένας ρόλος ιδιαίτερα απαιτητικός, που κινείται από τη σιωπή ως τη λογοδιάρροια με τον γνωστό και ακατάληπτο μονόλογο, συναντά στον Ορφέα Αυγουστίδη μια έξοχη, αισθητικά και υποκριτικά, ερμηνεία.

Πού πάει η παράσταση όταν τελειώσει;
Δύο τελευταίες παραστάσεις δίνει την προσεχή Παρασκευή και το Σάββατο το «Στέλλα κοιμήσου» του Γιάννη Οικονομίδη (στο θέατρο Βράχων Μελίνα Μερκούρη του Βύρωνα). Και με αυτές ολοκληρώνει έναν κύκλο που ξεκίνησε πριν από τρία χρόνια στο Εθνικό Θέατρο (δύο σεζόν) και συνεχίστηκε για μία ακόμα στο Τζένη Καρέζη. Και μετά; Μετά τίποτα.
Πού πάει η παράσταση όταν τελειώσει; Αφορμής δοθείσης από αυτή τη «Στέλλα», που συντρόφευσε το κοινό επί μακρόν, όλες μα όλες οι παραστάσεις κάποτε τελειώνουν. Αλλες αφήνοντας ένα αποτύπωμα, άλλες με τη σφραγίδα της επιτυχίας κι άλλες πάλι χωρίς να αφήσουν τίποτα στο κοινό, γιατί το κοινό είναι πάντα το ζητούμενο. Αναμνήσεις, σκόρπιες εικόνες, περιστατικά από τις πρόβες ή απρόοπτα κατά τη διάρκεια της παράστασης για τους ηθοποιούς, φωτογραφίες ή και βίντεο πια, ως απόδειξη ότι κάποτε υπήρξαν.
Αυτό το φευγαλέο είναι το μεγαλείο του θεάτρου – ίσως γιατί ταυτίζεται με αυτό της ζωής. Ενα «ήμουν κι εγώ εκεί» ή ένα «έπαιζα κι εγώ σ΄αυτό το έργο, τότε» και πάει τέλειωσε μια προσπάθεια μηνών για την οποία κοπίασαν πολλοί, είτε φάνηκε είτε όχι.
Δεν είναι όλες οι παραστάσεις φτιαγμένες για να μένουν. Πόσες και πόσες από το παρελθόν, τότε που η τεχνολογία δεν λειτουργούσε προς όφελός τους, δεν έχουν αφήσει καμία απτή απόδειξη. Κι όμως το θέατρο, επειδή φτιάχνεται εκείνη την ώρα, μπροστά στα μάτια μας, μένει ζωντανό στις μνήμες. Κι έτσι συνεχίζει. Οπως οι κρίκοι μιας αλυσίδας που ενώ δένουν το παρελθόν με το παρόν, χάνονται αφήνοντας τη θέση τους στο μέλλον.
Το «Στέλλα κοιμήσου» όμως, χωρίς να είναι το μόνο, ανήσει σ΄εκείνα που αφήνουν ένα αποτύπωμα στο σύγχρονο ελληνικό θέατρο: Η ματιά του σκηνοθέτη, οι ερμηνείες των ηθοποιών, η χημεία όλων των συντελεστών, η στιγμή που ήρθε να ανταμώσει τους θεατές: Ολα πήγαν προς την κατεύθυνση μιας κάποιας «αθανασίας».
Πού πάει η παράσταση όταν τελειώσει; Παντού πάει. Κυρίως όμως επιστρέφει στο ίδιο το θέατρο – κι έτσι συνεχίζει από τότε που ξεκίνησε. Γι΄αυτό και δεν κινδυνεύει από κανέναν και από τίποτα…