Σκηνοθετική υποχώρηση

κορυφαία αντιπαράθεση αρχών και αξιών που καθορίζει την «Αντιγόνη» καθιστά τη σοφόκλεια τραγωδία αναλλοίωτη στον χρόνο και ίσως περισσότερο επίκαιρη κάθε φορά. Στην κορυφή της πυραμίδας του αρχαίου δράματος ο ποιητής διαχειρίζεται τα μεγάλα θέματα μέσα από το δίπολο των γραπτών και των άγραφων νόμων, των νόμων της ζωής και εκείνων του Κάτω Κόσμου. Από τη μια ο άταφος προδότης Πολυνείκης και από την άλλη ο ηρωικός Ετεοκλής που θα ταφεί με όλες τις τιμές, σύμφωνα με τις διαταγές του Κρέοντα.

Η σύγκρουση που θα ακολουθήσει αφορά όλα τα επίπεδα: θα είναι ανελέητη και θα οδηγήσει στην απόλυτη καταστροφή. Δύο κόσμοι σε διαρκή αντιπαλότητα χωρισμένοι ανάμεσα στο δίκαιο και το άδικο, το ηθικό και το νόμιμο, το αρσενικό και το θηλυκό, το ανθρώπινο και το θείο. Δύο κόσμοι που εκφράζουν το «δίκιο» τους και το υπερασπίζονται ώς το τέλος, με τον έρωτα να μην μπορεί να κυριαρχήσει.

Ο Θέμης Μουμουλίδης επιστρέφει, πέντε χρόνια μετά το πρώτο ανέβασμα (2015), στην «Αντιγόνη», δίνοντας για δεύτερη φορά στην Ιωάννα Παππά τον επώνυμο ρόλο. Ο σκηνοθέτης επιχειρεί μια προσέγγιση του αρχαίου δράματος βασιζόμενος στη λιτότητα, μέσα από μια ματιά αφαιρετική που αντικατοπτρίζεται και στο σκηνικό. Το μαύρο και τα μεταλλικά υλικά κυριαρχούν. Σε συνδυασμό με τις γεωμετρικές γραμμές, στα σκηνικά στοιχεία και στα κοστούμια, το αποτέλεσμα εκφράζει, θεματικά, το απόλυτο της «Αντιγόνης».

Τοποθετημένη μέσα σε ένα άχρονο, με σύγχρονες νύξεις, τοπίο, και με τον εξαμελή θίασο διαρκώς, σχεδόν, επί σκηνής, ο Μουμουλίδης επιλέγει ως σκηνική προσέγγιση την κυριαρχία των ηθοποιών. Με την ερμηνεία και την προσωπικότητά τους να καθορίζουν την παράσταση, η σκηνοθεσία μοιάζει να υποχωρεί σε μια mise en place, δίχως να καταθέτει μια ολοκληρωμένη πρόταση. Εχοντας στα χέρια του τη μετάφραση της Παναγιώτας Πανταζή, μια μετάφραση που υπηρετεί το πρωτότυπο, εμπιστεύεται του έμψυχο υλικό του. Ενταγμένοι στον Χορό, μπαίνουν και βγαίνουν στους ρόλους, μέσα από γρήγορες εναλλαγές.

ΟΙ ΕΡΜΗΝΕΙΕΣ. Η Ιωάννα Παππά επιστρέφει στην «Αντιγόνη» με μια μεστή, ώριμη και καθαρή ερμηνεία, και υποστηρίζει με τη σαφήνειά της το απόλυτο της ηρωίδας της. Πλάι της, ο Γιώργος Χρυσοστόμου στον ρόλο του Κρέοντα φέρνει στη σκηνή τον βασιλιά που ακολουθεί την πορεία από την άκρατη αλαζονεία στην απόλυτη συντριβή. Ηθοποιός εξαιρετικής στόφας, ο Χρυσοστόμου βιώνει την άνοδο και την πτώση, με τις υποκριτικές του ικανότητες να συμπληρώνονται από την πλαστικότητα του σώματός του.

Με τον ρόλο του Τειρεσία, η Λουκία Μιχαλοπούλου επιβεβαιώνει το άφυλο του Μάντη: η υποκριτική της προσέγγιση διαθέτει ακρίβεια καθώς και την αυστηρότητα που απαιτεί η στιγμή. Το δίδυμο με τον Κρέοντα-Χρυσοστόμου αποτελεί μια δυνατή στιγμή της παράστασης.

Ο Αγγελιαφόρος του Μάνου Καρατζογιάννη αποτελεί μια δυνατή ερμηνευτική στιγμή για τον ηθοποιό, σε έναν καθοριστικό, για τη σοφόκλεια τραγωδία, ρόλο.

Η Ισμήνη της Χριστίνας Χειλά-Φαμέλη και ο Ιάσων του Δημήτρη Σαμόλη συμπληρώνουν τη διανομή, με τον τελευταίο να διαχειρίζεται τον ήρωά του δίχως να μπορεί να εκφράσει την εσωτερική έντασή του.

Το μεγάλο και το μικρό
Αν και έχει ήδη αργήσει, ωστόσο ως το τέλος Σεπτεμβρίου αναμένεται η ανακοίνωση σχετικά με τις συνθήκες λειτουργίας των θεάτρων τη σεζόν 2020-2021. Τα γνωστά πλέον υγειονομικά πρωτόκολλα θα καθορίσουν το ποσοστό χωρητικότητας και τους κανόνες ώστε να είναι ασφαλείς οι χώροι για να χτυπήσει το τρίτο κουδούνι.
Παραγωγοί, ηθοποιοί και σκηνοθέτες εύχονται η χωρητικότητα να ξεπεράσει το 50%, ευελπιστώντας σε ένα 60-70%, ποσοστό που θα τους επιτρέψει να ανεβάσουν τις παραστάσεις τους χωρίς να θεωρούν ότι είναι (οικονομικά) χαμένοι από χέρι. Και ναι μεν για τις μεγάλες αίθουσες κάτι τέτοιο δεν μοιάζει ανέφικτο, αλλά για τις μικρές –και έχουμε πολλές – κάθε μείωση οδηγεί σε καταστροφικά αποτελέσματα.
Προφανώς η υγεία και η ασφάλεια προηγούνται, απλώς καλό είναι οι ιθύνοντες να λάβουν υπ’ όψιν τους τον γεωγραφικό χάρτη των θεάτρων. Αναρωτιέμαι αν γνωρίζουν στο υπουργείο Πολιτισμού τις πραγματικές συνθήκες κάτω από τις οποίες φτιάχνεται το ελληνικό θέατρο από τις ομάδες, από τους πολλά (ή λίγο) υποσχόμενους νέους καλλιτέχνες. Δύσκολο λοιπόν να μπορούν να υλοποιηθούν οριζόντια μέτρα, ίδια για όλους.
Ενα ζήτημα που προκύπτει, μοιραία, από αυτή την αναγκαστική αναμέτρηση του «μεγάλου» με το «μικρό» είναι ότι το τελευταίο κουβαλάει μαζί του – και ευτυχώς – μιαν άλλη νοοτροπία: μια χειροποίητη συχνά παράσταση, που όμως φρεσκάρει, αναζωογονεί και ανατρέπει στερεότυπα, μπολιάζοντας τη θεατρική τέχνη με πάθος και φαντασία. Κοντά στους «μεγάλους», κάποιοι «μικροί» τα τελευταία χρόνια έχουν φέρει μια αισιόδοξη άνθηση. Σκηνές στην αθηναϊκή περιφέρεια, με εναλλακτικά έργα, πρωτότυπες προσεγγίσεις, πρωτοποριακές μεθόδους και μπόλικο αυτοσχεδιασμό έχουν συνεισφέρει τα μάλα.
Ο κίνδυνος λοιπόν να απορροφηθούν οι «μικροί» και όλα όσα φέρουν από τα αναμενόμενα μέτρα είναι ορατός. Ο γρίφος δεν είναι εύκολο να λυθεί. Δυστυχώς, και σε αυτό έχουν μερίδιο ευθύνης και οι ίδιοι καλλιτέχνες, δεν διαθέτουν όλοι οι χώροι συνθήκες θεάτρου. Απαιτείται όμως ιδιαίτερη ευαισθησία από την πλευρά της πολιτείας και περαιτέρω στήριξη για να μη σωπάσουν οι φωνές των «μικρών». Οι έξι μήνες που έχουν μεσολαβήσει από τη 12η του περασμένου Μαρτίου έχουν αφήσει πληγές ανοιχτές.