«Μας την είχανε στημένη στο Χημείο τα παιδιά της ΚΝΕ»Q

Το πλούσιο οικοσύστημα των μεταδικτατορικών πολιτικών σχηματισμών στην Ελλάδα είναι εν πολλοίς καθοριστικό για την αισθητική και πολιτική κουλτούρα ενός μεγάλου μέρους της νεολαίας στη χώρα μας. Και μπορεί τότε πολλές μικρές και μεγάλες οργανώσεις, της Αριστεράς, να έμοιαζαν απόλυτα συναρτώμενες με ένα κλίμα και μια κληρονομιά ανυποταξίας που επέφερε η αντιδικτατορική πάλη σε Ελλάδα και εξωτερικό, οι καταβολές όμως των οργανώσεων πηγαίνουν πιο πίσω. Στη δεκαετία του 1960, στα μεγάλα ρεύματα αμφισβήτησης στη Δυτική Ευρώπη, στον απόηχο του Μάη του ’68 αλλά και στο χαμένο νήμα του ριζοσπαστισμού των Ιουλιανών του ’65 στη χώρα μας (και στο κίνημα για το Κυπριακό) που συνετέλεσε στην κινηματική χειραφέτηση μερίδας της νεολαίας.

Το παραπάνω στοιχείο είναι απαραίτητο πριν καταδυθούμε σε έναν συναρπαστικό αστερισμό της νεότερης ελληνικής πολιτικής Ιστορίας, αυτό των οργανώσεων (μικρών και μεγάλων) της άλλης Αριστεράς. Για την ακρίβεια, ξεναγός μας, μέσω του δοκιμίου με τον τίτλο «Η “άλλη” Αριστερά» είναι ο ιστορικός ερευνητής και δημοσιογράφος Δημήτρης Γλύστρας, που με μια μεικτή μεθοδολογία (προφορικές μαρτυρίες μετεχόντων, έρευνα σε αρχεία και Τύπο) επανασυστήνει έναν κόσμο που για πολλούς από τους σημερινούς 55άρηδες – 60άρηδες είναι γνώριμος. Πόσοι δεν έχουμε γνωρίσει ή δεν ξέρουμε πρόσωπα που ήταν στο ΕΚΚΕ, ή στη Β’ Πανελλαδική ή στην ΟΜΛΕ στα τέλη του 1970 ή στις αρχές του 1980; Και επίσης πόσοι σημερινοί ενεργοί πολιτικοί – συχνά και συντηρητικοί – ή δημοσιογράφοι και πανεπιστημιακοί δεν είχαν μερίδιο ή μνήμες σε αυτή τη στράτευση; Η Ακρα Αριστερά, για να την περιγράψουμε σχηματικά, είχε βέβαια ρίζες και πριν από τη Χούντα. Η κίνηση Φίλων Νέων Χωρών (κινεζόφιλοι) αλλά και ρεύματα αμφισβητιών εντός ακόμη και της Νεολαίας της ΕΔΑ είναι δύο παραδείγματα, ενώ ακόμη και η ίδρυση του περιοδικού «Αναγέννηση» (εμβληματικό πρόσωπο εδώ ο Γιάννης Χοτζέας) τον Οκτώβρη του 1964 που έθετε μια πρώιμη μα σκληρή προσήλωση στο ορθόδοξο ρεύμα του Μαρξισμού – Λενινισμού και μια κριτική στην ΕΔΑ, ήταν οι πρόδρομοι μιας μετέπειτα ανάπτυξης του χώρου των μικρών μα ζωηρών οργανώσεων στην Ελλάδα.

Η στράτευση χιλιάδων νέων σε τέτοιες οργανώσεις όλων των αποχρώσεων (μαοϊκές, σταλινικές, τροτσκιστικές, γκεβαρικές κ.λπ.) μετά το 1974 είχε αιτία, όπως σημειώνει ο Γλύστρας. Για παράδειγμα, η ακόμη τότε βαθιά κομματική κουλτούρα, η έντονη πολιτικοποίηση, αλλά και η αδυναμία των δύο κομμουνιστικών κομμάτων (ΚΚΕ και ΚΚ Εσωτερικού) «να προβλέψουν τη Χούντα και η αποτυχία τους να οργανώσουν ουσιαστική αντίσταση σε αυτήν είχε ήδη δημιουργήσει ρωγμές σε αυτό που αποτελούσε για δεκαετίες την εικόνα της Αριστεράς. Ακόμη, η συναίνεση του ΚΚΕ και του ΚΚΕ Εσωτερικού στη μεταδικτατορική παλινόρθωση του αστικού καθεστώτος, όπως έγινε αντιληπτή η μετάβαση στη Δημοκρατία, είχε προκαλέσει σκεπτικισμό σε αρκετούς από τους ακτιβιστές του Πολυτεχνείου, το όραμα των οποίων για την επόμενη μέρα ήταν σαφώς ριζοσπαστικότερο», σημειώνει ο Γλύστρας ανατέμνοντας τη μεταπολιτευτική Ελλάδα των κινημάτων, των συνελεύσεων, των εκδόσεων, των διαδηλώσεων μα και των πιο δυναμικών ενεργειών. Σημαντικός παράγοντας στην ευδοκίμηση του φαινομένου της μαζικοποίησης των οργανώσεων της «άλλης» Αριστεράς τότε, ήταν και η εμπειρία Ελλήνων του εξωτερικού που ήλθαν σε επαφή με οργανώσεις της Ακρας Αριστεράς σε ευρωπαϊκές μητροπόλεις αλλά και η ώσμωσή τους με κινήματα και θεματικές (Οικολογία, Φεμινισμός, αντιπυρηνικό κίνημα) ακόμη πρώιμα για τη μεταδικτατορική Ελλάδα. Παράλληλα με αυτό, δηλαδή την ώθηση που έδινε σε μέρος της νεολαίας η στράτευση λόγω Χούντας, έχουμε τότε και ένα μεγάλο ρεύμα αμφισβήτησης του σοβιετικού μοντέλου, απ’ τα αριστερά, που επίσης έψαχνε τα «πολιτικά του δοχεία».

Ολο αυτό το λίπασμα γέννησε το περιβάλλον ενός έντονου φαινομένου, το οποίο ο Γλύστρας διατρέχει γλαφυρά και με στοιχεία. Να σημειώσουμε πως η εργασία του δεν είναι η μοναδική αυτή την περίοδο αφού έχουμε και το πρόσφατα εκδοθέν, πιο αυτοβιογραφικό και προσωπικό μα πολύτιμο για τις διεργασίες της Ακρας Αριστεράς, πόνημα του ακτιβιστή Νίκου Γιαννόπουλου με τίτλο «Ω λε φιλαλάκο!». Εργασίες που από τη σκοπιά τους φωτίζουν έναν ολόκληρο κόσμο που σήμερα μοιάζει μακρινός, παρότι πολλές εκ των εξωκοινοβουλευτικών αριστερών οργανώσεων με καταγωγή από τότε, διατηρούνται και τώρα στο πολιτικό πεδίο.

Διασπάσεις και μύθοι

Η Ιστορία της Ακρας Αριστεράς στην Ελλάδα από το 1974-1981 (την άνοδο του ΠΑΣΟΚ δηλαδή στην εξουσία και τη σταδιακή αποδυνάμωση των οργανώσεων), όπως την καταγράφει ο Γλύστρας, είναι βέβαια ιστορία διασπάσεων, πρωτοβουλιών, αντιπαραθέσεων, μεγάλων κινηματικών τομών, αισθητικών συμπεριφορών ακόμη και αστικών μύθων. Οι πιο δημοφιλείς οργανώσεις – αριστερά πάντα του ΚΚΕ και του ΚΚ Εσωτερικού – ήταν το ΕΚΚΕ, η ΟΜΛΕ (μετέπειτα, το 1976, διασπάστηκε σε ΜΛ ΚΚΕ και ΚΚΕ μλ) και η Β’ Πανελλαδική που διασπάστηκε από τη Νεολαία του ΚΚ Εσωτερικού το 1978. Σταθερά τους επίσης η πολεμική στο ορθόδοξο ΚΚΕ που έφτανε σε σωματικές αντιπαραθέσεις με τα ΚΝΑΤ (όπως έλεγαν σκωπτικά οι εχθροί του ΚΚΕ τις δυνάμεις περιφρούρησης της ΚΝΕ και της ΕΣΑΚ). Μια τέτοια σύγκρουση – εμβληματική για τη μυθολογία όλης της Αριστεράς – αυτή στο κατειλημμένο Χημείο τον Δεκέμβρη του 1979 που έφτασε να γίνει τραγούδι απ’ τις Μουσικές Ταξιαρχίες του Τζίμη Πανούση. Τομή επίσης για την εν γένει εξέλιξη των οργανώσεων θεωρείται η αιματηρή επέτειος της εξέγερσης του Πολυτεχνείου το 1980 με τους δύο νεκρούς στα λουλουδάδικα (Κουμής και Κανελλοπούλου), η άνοδος του ΠΑΣΟΚ στην εξουσία το 1981 που ενσωμάτωσε μέρος της ακροαριστερής αμφισβήτησης και η κόπωση των οργανώσεων που μετατόπισε ένα μέρος των νεολαίων σε πιο ελευθεριακά ή αυτόνομα σχήματα απ’ το 1981 έως το 1985. Μην υποτιμούμε – και ο Γλύστρας αναφέρεται εδώ διεξοδικά – πως παράλληλα υπάρχει η ανάπτυξη ομάδων ένοπλης βίας ή ατομικής τρομοκρατίας όπως η 17Ν, ο ΕΛΑ και άλλες, που πάντως τότε, λόγω μιας εντελώς διαφορετικής κουλτούρας αλλά και κοντινής απόστασης από τη Χούντα, είχαν άλλη πρόσληψη από μερίδα της νεολαίας ενώ συχνά τα όρια ήταν δυσδιάκριτα στο πεδίο της μαζικής πάλης και της ατομικής βίας. Παρ’ όλα αυτά οφείλουμε να σημειώσουμε πως το φαινόμενο της τρομοκρατίας ή του «ένοπλου» θα πρέπει να αποτελεί αυτοτελές ερευνητικό πεδίο και αυστηρώς οριοθετημένο από τον χώρο της Ακρας Αριστεράς της Μεταπολίτευσης, που συχνά μέρος της από τότε διαχώριζε τη θέση του από πράξεις βίας και από δολοφονίες.

* Ορισμένα ακόμη ενδιαφέροντα στοιχεία από την έρευνα του Γλύστρα: Ακούγεται παράδοξο μα η πλειοψηφία των μελών των ακροαριστερών οργανώσεων της περιόδου του 1974-1981 ήταν άνδρες, κάτω των 35-40 ετών και μεσοαστικής καταγωγής. Κόσμος που περνούσε τη μέρα του δηλαδή για τα δίκαια της εργατικής τάξης, δεν προερχόταν από αυτήν. Κι αυτό ίσως λέει πολλά για τη συχνά απ’ τα πάνω πρόσληψη του ταξικού αγώνα της εποχής. Τα μέλη των οργανώσεων έφταναν, σύμφωνα με πηγή του Γλύστρα επίσης, τις 10 χιλιάδες το 1977. Αριθμός μικρός αν και η επίδραση στο κομμάτι των ιδεών και της συλλογικής κουλτούρας τότε, πολλαπλάσιος. Και η σχέση με το εργατικό κίνημα γεμάτη αντινομίες αν και σε στιγμές των αγώνων η άλλη Αριστερά έπαιξε ρόλο, όπως στη σύγκρουση με την κυβέρνηση Καραμανλή για τον νόμο 330/76 («περί εργατικών οργανώσεων και συνδικαλιστικών ελευθεριών»). Τέλος, ορθά και επεξηγηματικά ο Γλύστρας αναλύει, εκτός άλλων, και τις πολιτισμικές προεκτάσεις των τότε εντάξεων σε τέτοιες οργανώσεις. Τα ήθη (ακόμη και τα μπιλιαρδάδικα ή το ροκ εν ρολ ή και το ρεμπέτικο) συχνά αφορούσαν και την Ακρα Αριστερά, υπό το μοιρογνωμόνιο της «καθοδήγησης». Φτιάχνοντας μια κουλτούρα προτεσταντικής ηθικής απ’ τα αριστερά που έκανε καιρό – αν και αυτό έγινε – για να μεταβληθεί σε μια πραγματική πολιτισμική ανεξιθρησκία.

Ο τίτλος προέρχεται από τον στίχο «Μας την είχανε στημένη τη νύχτα στο Χημείο τα παιδιά της ΚΝΕ», από το τραγούδι «SOS Πεντάγωνο καλεί Μόσχα» των Μουσικών Ταξιαρχιών

Δημήτρης Γλύστρας
Η «άλλη» Αριστερά – Μεταπολίτευση και αμφισβήτηση, 1974-1981
Εκδ. Θεμέλιο, σελ. 344
Τιμή 18 ευρώ