Η σημασία να είσαι ο Τζίμι Χέντριξ

«Εγώ είμαι αυτός που θα πρέπει να πεθάνει όταν έρθει η ώρα, γι’ αυτό αφήστε με να ζήσω τη ζωή μου όπως θέλω». Μία πρόταση, όλη η (σύντομη) ζωή του Τζίμι Χέντριξ. Εως τις 18 Σεπτεμβρίου του 1970, οπότε βρέθηκε νεκρός σε ηλικία 27 ετών, τα είχε κάνει και ζήσει όλα. Υπερβολή. Τι μπορεί να έχει προλάβει να ζήσει ένας νέος που δεν έκλεισε καν τα τριάντα του χρόνια; Ο αμερικανός τραγουδιστής, συνθέτης και βιρτουόζος της ηλεκτρικής κιθάρας έγινε θρύλος και ίνδαλμα έχοντας σπρώξει εκατομμύρια φίλους του ροκ να πιάσουν στα χέρια τους μια ηλεκτρική κιθάρα. Αλλοι έγιναν «επώνυμοι». Αλλοι έμειναν «ανώνυμοι». Κανείς τους όμως δεν τον ξέχασε και δεν σταμάτησε να συνεχίζει να μαθαίνει από τον τρόπο παιξίματός του.
Πενήντα χρόνια μετά τον θάνατό του, ο Τζόνι Αλεν Χέντριξ ή, όπως άλλαξε το όνομά του τέσσερα χρόνια μετά τη γέννησή του ο πατέρας του, Τζέιμς Μάρσαλ παραμένει μια σταθερά. Δεν έχει σβήσει ο θρύλος του, δεν έχουν αμφισβητηθεί οι καινοτομίες του, δεν έχει αναιρεθεί η τεχνική του. Ο Τζίμι Χέντριξ, στις φλέβες του οποίου κυλούσε και ινδιάνικο αίμα (η γιαγιά του από την πλευρά της μητέρας του ήταν ινδιάνα Τσερόκι), έμεινε πιστός στα χρόνια που έζησε στην εξής ρήση του: «Η μουσική είναι μαγεία. Η μαγεία είναι ζωή». Οπως ο καθένας φυσικά ορίζει τη ζωή, τη μουσική και κυρίως τη μαγεία.
Ολος αυτός ο μύθος, όλο αυτό το ταλέντο, έσβησε τόσο ξαφνικά όσο ξαφνικά ήρθε στο φως. Νωρίς το πρωί της 18ης Σεπτεμβρίου 1970 βρίσκεται νεκρός στο δωμάτιο ενός ξενοδοχείου στο Λονδίνο. Το τελευταίο βράδυ της ζωής του το πέρασε με τη γερμανίδα φίλη του Μόνικα Ντάνεμαν και πιθανώς πέθανε από έναν θανατηφόρο συνδυασμό αλκοόλ και υπνωτικών χαπιών. Ενα μελαγχολικό ποίημα που βρέθηκε δίπλα στο κρεβάτι του έκανε πολλούς να πιστέψουν ότι αυτοκτόνησε. «Δεν είμαι σίγουρος ότι θα ζήσω για να γίνω 28» είχε πει σε φίλους του ενώ συχνά πυκνά δήλωνε ότι επρόκειτο να πεθάνει προτού κλείσει τα 30. Φεύγοντας από τη Νέα Υόρκη τον Αύγουστο του 1970 είχε πει: «Η Νέα Υόρκη με σκοτώνει αυτή τη στιγμή». Αιτία αποτελούσε και το γεγονός ότι είχε βρεθεί στη μέση της διαμάχης του μάνατζέρ του, ο οποίος είχε σχέσεις με τη Μαφία, και των σωματοφυλάκων του που ανήκαν στους «Μαύρους Πάνθηρες». Εναν χρόνο νωρίτερα, αμέσως μετά την εμφάνισή του στο Φεστιβάλ του Γούντστοκ, έπεσε θύμα απαγωγής υπό την απειλή όπλου. Εμεινε όμηρος τρεις ημέρες.
Κατά κάποιον τρόπο η αρχή του τέλους γράφτηκε στο Φεστιβάλ Αγάπης και Ειρήνης στη Γερμανία. Μια ξαφνική καταιγίδα χαλάει όλο το κλίμα. Σε μια μικρή παύση της ο Χέντριξ έπαιξε ένα γρήγορο σετ και αμέσως μετά έφυγε με ταξί. Λίγο μετά οι Hell’s Angels βάζουν φωτιά στη σκηνή, πυροβολούν ένα άτομο από το κοινό και χτυπούν τον διευθυντή της περιοδείας του.
Επιστρέφει στην Αγγλία και δύο ημέρες πριν από τον θάνατό του επισκέπτεται ένα κλαμπ στο Λονδίνο. Ο φίλος του και τραγουδιστής των Animals Ερικ Μπάρτον είπε ότι ένιωσε συντετριμμένος όταν είδε την κατάσταση στην οποία βρισκόταν: «Ηταν χάλια, βρώμικος, τόσο εκτός ελέγχου όσο δεν τον είχα δει ποτέ. Είχε πάρει πολλές ουσίες». Στο νεκροτομείο του Νοσοκομείου St. Mary, τα ρούχα και τα μαλλιά του έσταζαν κόκκινο κρασί. Ο χειρουργός Μπάνιστερ που είχε βάρδια εκείνο το βράδυ κατέληξε ότι ο θάνατός του προήλθε από «ασφυξία που προκλήθηκε από αναρρόφηση εμετού», που ήταν κυρίως κόκκινο κρασί, και συμπληρώνει στη συνέχεια: «Δηλητηρίαση από βαρβιτουρικά. Ανεπαρκή στοιχεία από τις συνθήκες. Ανοιχτή ετυμηγορία». Σε ένα βιβλίο που κυκλοφόρησε το 2009 o Τζέιμς, θαυμαστής του Χέντριξ και των Animals που ακολουθούσε στις περιοδείες, έγραψε ότι ο Μάικ Τζέφρι (μάνατζερ του Τζίμι) τού εκμυστηρεύθηκε το 1971 ότι ο ίδιος σκότωσε τον καλλιτέχνη, γιατί επρόκειτο να τον απολύσει για κακοδιαχείριση και κατάχρηση εκατομμυρίων.

Η ΠΡΩΤΗ ΚΙΘΑΡΑ. Αδοξο τέλος για έναν θρύλο του ροκ, για τον οποίο στην αρχή της ζωής του τα γεγονότα άλλα έδειχναν. Στα 14 του η μοίρα τον έσπρωξε σε έναν σωρό σκουπιδιών και εκεί πιάνει για πρώτη φορά στα χέρια του κιθάρα. Κι ας είχε μόνο μία χορδή. Του αρέσει να την κρεμά πίσω από την πλάτη του, όπως ο μοναχικός ήρωας του γουέστερν «Τζόνι Γκιτάρ». Θαυμάζει τον Ελβις Πρίσλεϊ και τον Λιτλ Ρίτσαρντ και ακούει μανιωδώς δίσκους του Μάντι Γουότερς και του Λάιτνινγκ Χόπκινς. Δύο χρόνια αργότερα ο πατέρας του τού αγοράζει ηλεκτρική κιθάρα. Και κάπου εκεί επισήμως άρχισε το μεγάλο του ταξίδι στη μουσική. Μπορεί να φαινόταν το ταλέντο του, αλλά δεν ήταν όλα εύκολα. Μπλεγμένος σε κλοπή αυτοκινήτου έχει να επιλέξει μεταξύ διετούς φυλάκισης ή ισόχρονης θητείας στον στρατό. Προφανώς, επιλέγει το δεύτερο, αλλά και εκεί το μόνο θετικό που του συνέβη ήταν η πολύ δυνατή φιλία που ανέπτυξε με τον μπασίστα Μπίλι Κοξ. Η θητεία του διαρκεί λιγότερο από έναν χρόνο, καθώς απολύεται λόγω κακής διαγωγής. Στο Βιετνάμ δεν πήγε να πολεμήσει, όπως είχε εκφράσει την επιθυμία, αλλά τα τραγούδια του σιγοτραγουδιόνταν στα χείλη των φαντάρων.
Ουσιαστικά το νερό στο αυλάκι μπαίνει το 1966, όταν σχηματίζει το δικό του γκρουπ, τους Jimmy James and the Blues Flames, με έδρα τη Νέα Υόρκη. Την εποχή εκείνη γνωρίζει τον Φρανκ Ζάπα, ο οποίος του μιλάει για το «πεταλάκι» wah-wah, που μόλις είχε ανακαλυφθεί. Ο Χέντριξ το ενσωματώνει στην κιθαριστική του παλέτα, μαζί με την «παραμόρφωση» και την «ανάδραση» (feedback). Από τότε θα γίνει ο αναμφισβήτητος μετρ των μουσικών εφέ. Στη συνέχεια τον ανακαλύπτει ο Τσας Τσάντλερ, ο πρώην μπασίστας των Animals (πλέον μάνατζερ) και τον πείθει να εγκαταλείψει τις ΗΠΑ για το Λονδίνο. Δημιουργεί τους The Jimi Hendrix Experience, με τον Νόελ Ρέντιγκ στο μπάσο και τον Μιτς Μίτσελ στα ντραμς. Παίζουν σε μικρά κλαμπ της βρετανικής πρωτεύουσας και γρήγορα δημιουργούν αίσθηση. Ηχογραφούν τρία σινγκλ, που όλα μπαίνουν στο Top-10: «Hey Joe», «The Wind Cries Mary» και το εμβληματικό «Purple Haze». Το 1967 κυκλοφορεί το πρώτο του άλμπουμ «Are you experienced», που γνωρίζει μεγάλη επιτυχία. Το «Sgt Peppers» των Beatles τού στέκεται εμπόδιο για το Νο 1 στα βρετανικά τσαρτ. Την ίδια χρονιά θα βάλει φωτιά για πρώτη φορά στην κιθάρα του. Μια μανία που τον έφερε αντιμέτωπο με τους διοργανωτές. Πολλά τα έξοδα. Δεν ήταν μόνο οι κιθάρες, αλλά και ενισχυτές και άλλα μηχανήματα. Αν και πλέον αυτό αποτελούσε μέρος του σόου των συναυλιών του.

ΑΝΟΔΟΣ ΚΑΙ ΦΗΜΗ. Επιστρέφει στις ΗΠΑ και γίνεται πλέον γνωστός με τη συμμετοχή του στο Φεστιβάλ Μοντερέι. Ο σκηνοθέτης Ντέιβιντ Μπενεμπέικερ απαθανάτισε το σπάσιμο και το κάψιμο της κιθάρας στο φινάλε της παράστασής του, στην ταινία του «Monterey Pop». Δύο χρόνια αργότερα έκλεισε το ιστορικό Φεστιβάλ του Γούντστοκ το πρωί της Δευτέρας 18 Αυγούστου 1969. Η ψυχεδελική ερμηνεία του εθνικού ύμνου των ΗΠΑ «The Star-Spangled Banner» σφράγισε όχι μόνο το Φεστιβάλ του Γούντστοκ αλλά και μια ολόκληρη εποχή. Η συναυλία του Χέντριξ διήρκεσε 140 λεπτά και ήταν η μεγαλύτερη σε διάρκεια από όλες όσες έδωσε στη σύντομη ζωή του.
Οσον αφορά τη δισκογραφία, το δεύτερό του άλμπουμ «Axis as bold», που κυκλοφόρησε το 1967, ήταν περισσότερο ώριμο, αλλά το τρίτο και τελευταίο του, στούντιο άλμπουμ, το «Electric Ladyland», είναι και το πλέον αντιπροσωπτευτικό του. Ο Τζίμι Χέντριξ ξεδιπλώνει όλο το ταλέντο του, κάνει την ηλεκτρική κιθάρα του προέκταση του χεριού και αποτυπώνει στις συνθέσεις όσο ροκ, ψυχεδέλεια, μπλουζ και αυτοσχεδιασμούς θα μπορούσε να «τοποθετήσει» ένας μουσικός-συνθέτης σε έναν δίσκο. Χαρακτηριστικά κομμάτια του δίσκου είναι το «Voodoo Child» και η αγνώριστη διασκευή «All Αlong the Watchtower» του Μπομπ Ντίλαν. Ο ίδιος χαρακτηρίζει τη μουσική του «γήινη» για τις μπλουζ, τζαζ και φανκ καταβολές της και «διαστημική» για τους ψυχεδελικούς ήχους που δημιουργούσε με την ηλεκτρική κιθάρα του.
Παρά τη φήμη του, έπεφτε συχνά θύμα ρατσιστικών επιθέσεων, τόσο από τους λευκούς (πράγμα συνηθισμένο την εποχή εκείνη) όσο και από τους Αφροαμερικανούς, που συχνά τον κατηγορούσαν ότι παίζει «λευκή μουσική», συνεργάζεται με λευκούς μουσικούς και ερωτεύεται λευκές γυναίκες. Οι πολιτικές του θέσεις ήταν αμφιλεγόμενες. Στην Αμερική συντασσόταν με το κίνημα κατά του πολέμου στο Βιετνάμ, στην Ευρώπη εκνευριζόταν όταν έβλεπε τους διαδηλωτές να καταφέρονται κατά της πατρίδας του.
Μετά τη διάλυση των Experience στη θέση τους σχηματίζονται οι Gypsy Sun and Rainbows. Με τη σύνθεση αυτή εμφανίζεται στο Φεστιβάλ του Γούντστοκ. Μετά την εμφάνισή τους στο Φεστιβάλ διαλύονται, ενώ σχηματίζει ένα νέο τρίο, τους Band of Gypsies. Το γκρουπ κυκλοφόρησε ένα λάιβ άλμπουμ το 1970 με τίτλο το όνομά τους, στο οποίο περιέχεται το εκρηκτικό δωδεκάλεπτο αντιπολεμικό έπος «Machine Gun».
Εκρηκτικός πάνω στη σκηνή, εκρηκτικός στην προσωπική του ζωή. Ο Χέντριξ με τις αμέτρητες σχέσεις άφησε πίσω του δύο παιδιά, την Ταμίκα (1966) από τον δεσμό του με την Αμερικανίδα Νταϊάν Κάρπεντερ και τον Τζέιμς (1969) από τον δεσμό του με τη Σουηδέζα Εύα Σούντκβιστ. Ο ίδιος δεν τα αναγνώρισε εν ζωή, το έπραξε όμως αργότερα ο πατέρας του Αλ, ο οποίος ήταν διαχειριστής της κληρονομιάς του.
Η οικονομική αποτίμηση της περιουσίας του λέει ότι ο Τζίμι Χέντριξ άφησε πίσω κιθάρες Stratocaster και τις αγαπημένες του Corvettes. Η κληρονομιά του όμως στο ροκ δυσθεώρητη. Αν δεν ήταν αυτός, δεν μπορούμε να ξέρουμε τι πορεία θα είχε το μουσικό είδος που υπηρέτησε με τόσο πάθος.

Αλέξανδρος Παντελιάς (Κίτρινα Ποδήλατα),
ηλεκτρική κιθάρα
«Ζωηρή σπίθα, αγνά κίνητρα»
«Χωρίς καμία αμφιβολία όσοι έχουν αγγίξει τους ήχους της ροκ, είτε ως ακροατές είτε ως μουσικοί εκτελεστές-συνθέτες, έχουν μελετήσει το έργο του. Ο Χέντριξ είχε όλα τα χαρακτηριστικά του μουσικού που θα έμενε για πάντα στην Ιστορία. Εντονα πειραματικός, ευφυής και δημιουργικός σε όλα τα επίπεδα.
Σίγουρα μπορούμε να αναφερθούμε στους νεωτερισμούς του πάνω στη σύνθεση αλλά και στον τρόπο παραγωγής του ήχου. Οι συγχορδίες του, τα riffs του αλλά και ο τρόπος που χρησιμοποιούσε τους ενισχυτές ή ακόμα και το πώς κρατούσε την κιθάρα. Εφερε τα πάνω κάτω! Μπορούμε λοιπόν να γεμίσουμε σελίδες με όσα κατάφερε να κάνει στην τόσο σύντομη μουσική του καριέρα. Εμείς θα θέλαμε να αφήσουμε τις μουσικές αναλύσεις και τα τεχνικά θέματα και να σταθούμε σε κάτι που θεωρούμε πολύ σημαντικό στην εποχή μας, που το τραγούδι μετατρέπεται ολοένα και περισσότερο σε “προϊόν” και ο ακροατής σε στείρο και άβουλο “καταναλωτή”. Χρειαζόμαστε νέα παραδείγματα συνθετών που να έχουν αυτή τη ζωηρή σπίθα στα μάτια τους και αγνά κίνητρα στη σκέψη και στην ηθική τους για να εμπνεύσουν όλους τους επόμενους. Βέβαια, πέρα από συνθέτες που πιθανώς να διαθέτουν έστω και ελάχιστη από τη φλόγα του Χέντριξ και που θα μπορούσαν να αποτελέσουν μια αντίστοιχη εκρηκτική “πρώτη ύλη”, είναι επιτακτική και η ανάγκη αντίστοιχων παραγωγών, εταιρειών και γενικότερα εραστών της παλιάς γόνιμης δισκογραφίας που θα υποστηρίξουν αυτή την “πρώτη ύλη”, καλλιεργώντας τη σε αντίστοιχες εποχές με όραμα και αξίες, αλλά καλύτερα ας μην μπούμε σε αυτά τα “χωράφια” μέρα που είναι.
Ο Τζίμι Χέντριξ ήταν ένα παιδί που την πρώτη του κιθάρα τη μάζεψε από τα σκουπίδια και χωρίς ιδιαίτερες μουσικές γνώσεις. Κι όμως, κατάφερε να αλλάξει την πορεία του μπλουζ και της ροκ. Με το πάθος του για την έκφραση και την αγάπη του για τη μουσική έγινε σημείο αναφοράς για τον ήχο της ροκ και τον τρόπο που παίζεται η κιθάρα. Πέρα λοιπόν από όσους απολαμβάνουν να ακούν τα τραγούδια του… για όσους ασχολούμαστε με τη δισκογραφία και προσπαθούμε να βελτιωνόμαστε, ο Χέντριξ μάς έμαθε πως κάπως έτσι πρέπει να υπηρετείς τη μουσική: με όλη σου την ψυχή, με όλη σου τη ζωή. Και όπως έλεγε και ο ίδιος: “Η μουσική είναι μαγεία. Η μαγεία είναι ζωή”».

Λάμπρος Παπαλέξης,

τραγουδοποιός ροκ εν ρολ

«Θα έφτιαχνε μουσική για διαστημόπλοια»

Πώς μπορεί μια τόσο μικρή χρονικά καριέρα να αφήσει ένα τόσο μεγάλο, τεράστιο και αναντικατάστατο θα έλεγα αποτύπωμα πάνω στην τέχνη και ειδικά στην κιθάρα; Πώς γίνεται ακόμη και σήμερα όλοι να μιλάμε για κιθαρίστες που μας αρέσουν, μας εμπνέουν, μας μαγεύουν, μας trip-άρουν και ο Hendrix να παραμένει μία κατηγορία μόνος του; Είναι η γητειά των χεριών του πάνω στην ταστιέρα της Fender Stratocaster του που ξόρκιζε τα blues όπως κανείς έως σήμερα δεν το έχει καταφέρει με αυτόν τον ξεχωριστό τρόπο ή να το πάει παρακάτω; Πώς γίνεται ακόμα και σήμερα, 50 χρόνια από τον θάνατό του, το παίξιμό του να ακούγεται τόσο ενστικτώδες, τόσο πρωτόλειο, τόσο ακατέργαστο και ζωώδες και ταυτόχρονα τόσο συναρπαστικό έως μυστηριακό πολλές φορές, τόσο τεχνικά άρτιο, τόσο ευφυές, τόσο πρωτοπόρο, τόσο αξεπέραστα φουτουριστικό; Είναι όλη η μυθολογία της εποχής των sixties, των drugs, της ψυχεδέλειας και η ασάφεια που άφησε ο θάνατός του ανοίγοντας έναν διάλογο με τον πέρα και πάνω των αισθήσεων κόσμο; Ηταν ο συνδυασμός του μεταφυσικού θρύλου του Ινδιάνου και του μαύρου μέσα του μέσα σε όσα γι’ αυτόν έχουν γραφτεί με το πόσο ταγμένος όλη του τη ζωή ήταν σε αυτό που έκανε; Τίποτα από όλα αυτά, ή κάποια από αυτά, ή και όλα μαζί;

Εχοντας την αυτογνωσία των δυνατοτήτων που έχω σαν μουσικός εκτελεστής προσπάθησα να ανακαλέσω στη μνήμη μου πότε τον άκουσα για πρώτη φορά παιδί και την κοσμογονική αλλαγή που επέφερε η μουσική του σε όλη μου την ύπαρξη και αδυνατώ πραγματικά να θυμηθώ πότε ακριβώς ήταν. Αντιθέτως σε σχέση με άλλους καλλιτέχνες που αισθητικά βρίσκω να έχω περισσότερες συγγένειες μαζί τους και θυμάμαι με ακρίβεια την πρώτη επαφή μαζί τους, η έκρηξη που μου προκάλεσε ήταν λες και υπήρχε από πάντα της εκεί και το πρώτο ακόρντο του που άκουσα απλώς μου την επιβεβαίωσε.

Ο Jimi Hendrix ήταν αυτός που πραγματικά και με μοναδικό τρόπο και αίσθημα έως σήμερα έδειξε τις δυνατότητες του οργάνου ακόμα διαλύοντας και καταστρέφοντάς το και σημασία έχει πως είμαστε τυχεροί που μπορούμε να είμαστε μύστες της τέχνης του από την εμφάνισή του έως και σήμερα έξω από λογοτεχνικές υπερβολές για διάττοντες αστέρες που φλέγονται εκ των έσω αέναα ταξιδεύοντας στον Γαλαξία και διάφορους τέτοιου είδους βερμπαλισμούς. Μεγάλοι και τεράστιοι κιθαρίστες υπήρξαν και υπάρχουν πολλοί σε όλα τα στιλ και τα είδη της κιθάρας ή ακόμα και γενικά τεχνίτες των εγχόρδων, για μένα τουλάχιστον όμως ένας ήταν ο Jimi Hendrix.

Ενας φίλος κάποτε, πριν από πολλά χρόνια, κουβεντιάζοντας είπε πως αν ζούσε σήμερα θα έφτιαχνε μουσική για διαστημόπλοια. Θα γράψω απλώς πως όλα αυτά μαζί αυτόματα τον κατατάσσουν σαν «Φαινόμενο».