15 χρόνια «χωρίς» {LF}τον Κώστα Κάππο

Τα «μνημόσυνα» και οι αποθήκες μνήμης είναι καταστάσεις που συνθέτουν και αποσυνθέτουν. Πόσω μάλλον σε τούτη εδώ τη χώρα και κυρίως στον χώρο της Αριστεράς που οι πολιτικές «παραξενιές» και οι ισορροπίες σε τεντωμένο σκοινί είναι καταστάσεις που ευδοκιμούν δεκαετίες.

«Το μοναστήρι γνωστό και οι καλογέροι λίγοι». «Στη ζωή βέβαια κανένας δεν είναι άμεμπτος». «Λάθη δε γίνονται όταν δεν κάνουμε τίποτα». «Ηττες δεν γνωρίζουν όσοι αρκέστηκαν στη μετριότητα μιας άμαχης ζωής». «Αστοχίες δεν είχαν εκείνοι που δεν στόχευσαν ψηλά». «Αδικίες δεν διέπραξαν όσοι δεν διαχειρίστηκαν τη μοίρα άλλων από θέση εξουσίας και μικρές στιγμές δεν είχαν μόνο οι μεγάλοι που δεν έχουν πει ποτέ αλήθεια».

Ο Κώστας Κάππος. Μια προσωπικότητα, πολιτικά και μη, ιδιαίτερη. Επιβεβαίωσε κατά τη διάρκεια πολλών και δύσκολων μεταξύ τους καταστάσεων πως «αυτό που είμαστε φαίνεται απ’ αυτό που κάνουμε». Σε έναν χώρο όπως αυτός της επίσημης Αριστεράς που σε περιπτώσεις όπως αυτή του 1989, όταν οι «θεωρούμενοι κατά τα άλλα σημαντικοί» πυροδότησαν μια αγανάκτηση, ο Κώστας Κάππος και κάποιοι άλλοι «παλαβοί» έπραξαν το αυτονόητο!

Ιδεολογικά, πολιτικά και κυρίως ηθικά. Γινόμενοι ενσαρκωτές μιας προσπάθειας «ώστε να μπει σε άλλες ράγες ο συρμός της πολιτικής αυθαιρεσίας», που οδήγησε τόσο τότε όσο και μεταγενέστερα την Αριστερά σε άλλες ατραπούς. Παρά τον παραλογισμό τού «μετά», που έγινε τιτάνια προσπάθεια οι «θύτες» της συνθήκης εκείνης να εμφανιστούν και μάλιστα στρεψόδικα ως «θύματα». Δυστυχώς…

«Με τη δικαίωσή του», στα μάτια του κόσμου, των απλών ανθρώπων που είχαν υποφέρει υψηλή θέση στη συνείδηση και στο θυμικό του. Ανθρώπων που είχαν υποφέρει πριν και κατά κύριο λόγο μετά το 1949. Μια «δικαίωση» που ποτέ (μέχρι σήμερα τουλάχιστον) δεν ήλθε από τον κομματικό φορέα εκείνο που ο γενικός γραμματέας του τότε υποστήριξε «πως το ΚΚΕ έδωσε δείγμα γραφής ως κοινωνική δύναμη και ως αντιπολίτευση και όταν άγγιξε τις δομές της εξουσίας το 1944 με την ΠΕΕΑ και το 1989 με την κυβέρνηση Τζαννετάκη» (Χαρίλαος Φλωράκης, 15/7/1991, εφημερίδα «Εθνος»). «Η επίκληση της κυβέρνησης Τζαννετάκη ως δείγμα γραφής για το ΚΚΕ είναι πρόκληση και υποτιμάει τη νοημοσύνη των κομμουνιστών» (Κώστας Κάππος, σελ. 45, «Η επανάσταση που έρχεται», εκδόσεις Γνώσεις, 1991).

«Δύσκολος» άνθρωπος. Ηταν εκείνος ο «δύσκολος» άνθρωπος που με τον δικό του περίφημο τρόπο περιγράφει εκείνο το κορίτσι με τα γλυκά μακριά μαλλιά και τα χοντρά μυωπικά γυαλιά, μετέφραζε στα ξένα κανάλια και εφημερίδες για τον Κώστα Κάππο στο σπίτι της Αναστασίου Γενναδίου το καλοκαίρι του 1974. Μπορεί; Η «υπουργός της καρδιάς μας», όπως συνηθίζω να την πειράζω και ενίσταται χαμογελώντας.

Δύσπιστος στο να αλλάξει απόφαση από την αρχική του θεώρηση και τον βασικό τρόπο σκέψης του. Mάλλον. Κάτι το οποίο είναι εμφανές από τρία περιστατικά.

Τα δύο εκ των οποίων ιδιαίτερα σημαντικά. Στις αρχές της δεκαετίας του 1980, ο καθηγητής του στη Βιομηχανική Σχολή, βουλευτής και υπουργός της Νέας Δημοκρατίας Θανάσης Κανελλόπουλος, του προτείνει να «παραιτηθεί» από το ΚΚΕ και να έλθει στην πλευρά της Νέας Δημοκρατίας για να αποκτήσει «ωφελήματα». Πολιτικά και μη. Η απάντηση είναι μάλλον αδόκιμο να περάσει στο χαρτί…

Το 1974, όταν ο Χαρίλαος Φλωράκης ήθελε να τον κάνει βουλευτή, λόγω εκείνης της παράξενης αναγνωσιμότητας που «έλειπε». Εκείνος σε καμία περίπτωση δεν ήθελε. Αλλά τελικά πείστηκε. Ποιος ξέρει γιατί. Αλλωστε αυτή ήταν μια κατά κάποιο τρόπο κόντρα σε μια σχέση αγάπης και μίσους που κράτησε πολλά, μα πολλά χρόνια.

Μία από τις εκφάνσεις αυτής της σχέσης ήταν η περίφημη δήλωση για τον Ανδρέα Παπανδρέου (διαβατήριο κατά την εποχή της χούντας) στη Βουλή από τον Κώστα Κάππο κάποια στιγμή στα μέσα της δεκαετίας του 1980. Εξ αυτού κόπηκε και από το ΠΓ του ΚΚΕ τότε… Η σημαντικότερη όμως έκφανση αυτής της κόντρας δεν ήταν άλλη από αυτή του 1989. Ο μόνος άνθρωπος που δεν περίμενε να φύγει και ενδόμυχα δεν ήθελε ήταν ο Κώστας Κάππος. Οι λόγοι πολλοί…

Υπάρχει και μία ακόμη στιγμή στη μεταξύ τους σχέση που είναι παντελώς άγνωστη στο ευρύ κοινό. Κάπου στα μέσα και πάλι της δεκαετίας του 1980, όταν ο Χαρίλαος είχε προτάξει το «άθροισμα των δημοκρατικών δυνάμεων» και δεν ήθελε να στενοχωρήσει φίλους και περισσότερο «φίλους». Τότε ο Κώστας Κάππος με τον «ψηλό» και μερικούς ακόμη «παλαβούς» που δεν είναι στη ζωή έσωσαν την τιμή της Αριστεράς και έδωσαν τη δυνατότητα στον ελληνικό λαό να μάθει και κυρίως να μην ξεχάσει.

Διαρκής προσπάθεια. Οπως άλλωστε επισήμανε και ο «Κώστας Ισσος», σε γραφτό του που δημοσιεύτηκε τον Σεπτέμβριο του 2005, λίγες μέρες μετά τον θάνατο του Κώστα Κάππου: «Τα λόγια και τα έργα μας είναι παιδιά πολλών ανθρώπων και πολλών “στοιχείων” της ύλης και της κοινωνίας. Και όσο και αν ποτέ δεν πρόκειται να γνωρίσουμε όσο θέλουμε τις αδιάκοπες παλίρροιες του κόσμου, ένα πράγμα πρόκειται να το μάθουμε καλά. Πως αυτό το μικρό μας σπίτι που είναι η ιστορία, πέρα από τις σύγχρονες κλειδαμπαρωμένες πύλες, από πάνοπλους σεκιούριτις και τις νέες αίθουσες των ανακρίσεων, πέρα από τις ηλεκτρονικές ασφάλειες και τους τρομοκρατικούς συναγερμούς, έχει πάνω απ’ όλα τα ψηλά του παράθυρα ορθάνοιχτα σε μια καινούργια κοινωνική επανάσταση δίχως ταίρι.

Αυτό ο Κάππος το υποστήριξε συνειδητά, με τη θεωρητική του προσέγγιση και με τον αγώνα του. Το παιδί γίνεται ο πατέρας της ανθρωπότητας. Και εκείνο αποφασίζει, είναι ότι θα πράξουμε. Εκείνο που μετράει με μεγαλύτερη ένταση από ποτέ είναι το τι λάβαμε – το τι θα δώσουμε, ώστε το τελευταίο να γίνει το περισσότερο να βαρύνει η ζυγαριά.

Ο Κάππος μάς δίδαξε τη διαρκή αγωνία αυτής της αναγκαίας προσφοράς για το περισσότερο και θα λέγαμε όχι παρακάτω από ό,τι αναλογεί στην κορυφαία καμπή που είναι η εποχή μας.

Η πορεία μέσα από τις συμπληγάδες και τις αντιφάσεις αυτής της προσπάθειας τον βασάνισε όσο τίποτε στη ζωή του, τον χάραξε με τις βαθύτερες πληγές του, αλλά δεν τον εξάντλησε. Αυτή η προσπάθεια ήταν η περηφάνια και η χαρά του, η σχετική γαλήνη και το διαρκές πάθος εκείνου που συναντιέται με το μεγαλύτερο και το πιο δύσκολο χρέος του. Το ανεκπλήρωτο, η αυτοκριτική του για τα μέτρα μας, για τα μέτρα του, για τα κοινά και τα ξεχωριστά λάθη μας, η δικαιολογημένη σε πολλά οργή του για όσα δεν κάναμε, αντισταθμίζονταν από τη γνώση ότι η υπόθεσή μας δεν θα εκτιναχθεί, δεν θα νικήσει, χωρίς τις προωθητικές της αντιθέσεις. Αντισταθμίζονταν από τη συναίσθηση ότι υπηρετεί τίμια και τολμηρά ένα ρεύμα αναζητήσεων, αμφιβολιών, δισταγμών και βεβαιοτήτων, που πυροδοτεί την επαναστατική προοπτική και δεν ξοδεύεται σε ανάξιες αντιθέσεις που ξεφτιλίζουν την Αριστερά και την εποχή μας, ότι η συμβολή του έχει φτερά που καθρεπτίζονται στο βλέμμα του καιρού μας αλλά και στην ανυπόκριτη αγάπη μας…».

Ο Θανάσης Κ. Κάππος είναι συγγραφέας

Ο Φοίβος Προύντζος είναι ομότιμος καθηγητής Οδοντιατρικής στο ΕΚΠΑ