Στο εργαστήρι του Λούσιαν Φρόιντ

Προς το τέλος της ζωής του, ο Λούσιαν Φρόιντ παρευρέθηκε στο πάρτι των 80ών γενεθλίων ενός φίλου του, όταν ένα νεαρό κορίτσι θέλησε να τον αγγίξει. «Δεν είμαι αντικείμενο» διαμαρτυρήθηκε και της απαγόρευσε να τον πλησιάσει. Το κορίτσι δεν αποκλείεται και να τον πέρασε κατά λάθος για ένα από τα πορτρέτα του, καθώς για δεκαετίες ήταν αξεπέραστος στον τρόπο που απέδιδε το ανθρώπινο σώμα στον καμβά, δημιουργώντας στον θεατή την ψευδαίσθηση ότι επρόκειτο για αληθινή σάρκα. Στην αυτοπροσωπογραφία του του 1985 «Reflection» άλλωστε είχε ειπωθεί ότι το πρόσωπό του έμοιαζε έτοιμο να βγει έξω από το τελάρο και να αγγίξει όποιον το παρατηρούσε.

Ενα πορτρέτο είναι η αναπαράσταση ενός σώματος που έχει δημιουργηθεί με το άγγιγμα ενός άλλου. Ενα σιωπηλό ντουέτο. Γι’ αυτό, κατά την άποψη του Φρόιντ, δεν ήταν όλοι κατάλληλοι για να ποζάρουν. Αυτός είναι και ο λόγος που, σύμφωνα με τον Ουίλιαμ Φίβερ, στον δεύτερο τόμο της βιογραφίας του σπουδαίου ζωγράφου «The Lives of Lucian Freud: Fame 1968-2011», δεν σταμάτησε ποτέ ο Φρόιντ να αναζητεί μοντέλα παρά το γεγονός ότι ήταν αρκετοί εκείνοι που επεδίωκαν με κάθε τρόπο να έχουν την ευκαιρία να καθίσουν απέναντι από το καβαλέτο του. Εκείνοι που τελικά όμως άντεχαν τη διαδικασία ήταν ελάχιστοι, διότι, όπως σημειώνει ο συγγραφέας, «το να ποζάρει κάποιος για τον Φρόιντ σήμαινε πως τον υπηρετούσε» και επρόκειτο για μια διαδικασία που απαιτούσε πολλαπλές ικανότητες.

ΔΙΑΣΗΜΑ ΜΟΝΤΕΛΑ. Αρκετά μοντέλα δεν επέστρεψαν στο ατελιέ του όταν συνειδητοποίησαν ότι, αν και ο Φρόιντ γοητεύτηκε από το σώμα τους, τα ονόματά τους δεν θα εμφανίζονταν ποτέ σε κανέναν κατάλογο ή γκαλερί. Ορισμένα άλλα έπρεπε να αποδεχτούν ότι ο ζωγράφος θα απεικόνιζε αυτό που πραγματικά έβλεπε και δεν είχε ουδεμία πρόθεση να διαιωνίσει την κολακευτική δημόσια εικόνα τους. Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν το μοντέλο Κέιτ Μος που πόζαρε στον Φρόιντ ενώ ήταν έγκυος και όχι με το αψεγάδιαστο σώμα της ή η βασίλισσα Ελισάβετ που αποτυπώθηκε στον καμβά με μια έκφραση που αποκάλυπτε έναν άνθρωπο πρακτικό, που λατρεύει τα πονηρά αστεία, παρά το γεγονός ότι εκείνη έμεινε όσο πιο σιωπηλή μπορούσε κατά τη διάρκεια των συναντήσεών τους, διότι, όπως αποκάλυψε, όταν μιλούσαν εκείνος σταματούσε να ζωγραφίζει.

Από τον δεύτερο τόμο της βιογραφίας του Λούσιαν Φρόιντ δεν λείπουν οι πικάντικες, αστείες και σε κάθε περίπτωση ενδιαφέρουσες ιστορίες από την προσωπική ζωή του βιογραφούμενου μαζί με αναπάντεχα περιστατικά, όπως η στιγμή που με μια γρήγορη κίνηση κλότσησε στο καλάμι έναν γκαλερίστα που δεν του άρεσε ή τον τρόπο που προσπαθούσε να διαχειριστεί τα τουλάχιστον 13 παιδιά που είχε αποκτήσει από τον πρώτο του γάμο αλλά και τις εφήμερες σχέσεις του και τα οποία, σύμφωνα με τον Φίβερ, δεν τα είχε αναγνωρίσει όλα. Το βάρος ωστόσο πέφτει στην καταγραφή της καθημερινότητας του εγγονού τού Σίγκμουντ Φρόιντ στο ατελιέ του, ένα ευρύχωρο διαμέρισμα στον τελευταίο όροφο ενός κτιρίου στο Holland Park, καθώς το πορτρέτο του έχει σκιαγραφηθεί κατά κύριο λόγο στον πρώτο τόμο, σημειώνει ο Ρόμπερτ Ντάγκλας Φέρχαρστ στο «Prospect». Ο βιογράφος – ο οποίος γνωρίστηκε ως νεαρός κριτικός της τέχνης με τον Φρόιντ το 1973 και απέκτησε μαζί του τακτική επαφή και εν συνεχεία μεγάλο αριθμό καταγεγραμμένων συνομιλιών – αφήνει τον αναγνώστη να κοιτάξει πάνω από τον ώμο του ζωγράφου την ώρα που διαλέγει τα χρώματά του, που προσθέτει λωρίδες στον καμβά του για να διευρύνει την αρχική επιφάνεια στην οποία δούλευε ώστε να αφήσει το μοντέλο του να απλωθεί, αλλά και τον τρόπο που χτίζει τη σχέση του με τα μοντέλα του. Δεν είναι τυχαίο ότι ο Ντέιβιντ Χόκνι, όταν είδε το πορτρέτο του διά χειρός του συναδέλφου του, είπε «Δεν είμαι εγώ. Είναι απολογισμός όταν με κοιτάζει κάποιος μέσα από το βλέμμα ενός πολύ έξυπνου ζωγράφου».

ΧΑΠΙΑ ΣΕ ΠΟΝΤΙΚΙ. Το χιούμορ δεν λείπει από τις σελίδες του βιβλίου, ούτε και τα καυστικά κοινωνικά σχόλια. Ενδεικτικά ο Φίβερ μας επιτρέπει να μάθουμε πως ο ζωγράφος πότισε με σαμπάνια και τάισε με υπνωτικά χάπια ένα ποντίκι για να το ζωγραφίσει. Μας παραθέτει την αντίδρασή του όταν ένα τροχαίο συνέβη έξω από το εργαστήριό του – «Ηλπιζα να υπάρχουν χέρια και πόδια γύρω. Το χρειάζομαι για κάτι» – και το σχόλιό του για τη Μητέρα Τερέζα «δεν θα καθόμουν δίπλα της στο γεύμα», όπως και τη δήλωσή του ότι του αρέσει το σιδέρωμα, αν και αμέσως μετά παραδέχθηκε ότι σιδερώνει σπάνια και ότι δεν έχει χρησιμοποιήσει ποτέ σιδερώστρα!