Ο παγκόσμιος πόλεμος{CR}της παραπληροφόρησης

Την περασμένη εβδομάδα, η αμερικανική κυβέρνηση εξέδωσε προειδοποίηση για πιθανές εκστρατείες παραπληροφόρησης από ξένες δυνάμεις, ενόψει των προεδρικών εκλογών του Νοεμβρίου. Πρόσφατα, έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής υπογράμμισε τα προβλήματα με την ξένη ανάμειξη και την παραπληροφόρηση στη Γηραιά Ηπειρο. Η πλειοψηφία των ευρωπαϊκών κρατών έχει αναφέρει τέτοιου είδους ζητήματα από το 2016, συμπεριλαμβανομένων των εκλογών του 2019 για το Ευρωκοινοβούλιο και των εκλογών στο Ηνωμένο Βασίλειο, καθώς και των δύο γύρων των προεδρικών εκλογών στην Πολωνία τον Ιούνιο και τον Ιούλιο.

Η ξένη παρέμβαση είναι ένα κομμάτι, αλλά η παραπληροφόρηση προέρχεται επίσης και από εσωτερικές πηγές σε κάθε χώρα. Η Γαλλία και η Ιταλία φιλοξενούν ένα ευρωπαϊκό δίκτυο εναντίον της παραπληροφόρησης που προκάλεσε προβλήματα σε εκλογικές αναμετρήσεις στις χώρες αυτές και συμβάλλει στην εξάπλωση λανθασμένων ειδήσεων σχετικά με τον κορωνοϊό.

Στις ΗΠΑ, το Facebook πρόσφατα έκλεισε ένα ψεύτικο δίκτυο λογαριασμών που ισχυριζόταν ότι συνδέεται με συνεργάτη του προέδρου Τραμπ. Ερευνα του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης βρήκε ότι 25% των αναρτήσεων που κοινοποιήθηκαν και ήταν σχετικές με τις εκλογές στο Facebook και το Twitter πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές για το Twitter το 2019 περιείχαν πολλές λανθασμένες πληροφορίες. Και μελέτη του Ιδρύματος Knight έδειξε πως η πλειονότητα των fake news και των θεωριών συνωμοσίας στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης στις ΗΠΑ προέρχεται από το εσωτερικό της χώρας.

Ο Ακίν Ουνβέρ, καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο Καντίρ Χας της Τουρκίας, σημειώνει στην εφημερίδα «Ουάσιγκτον Ποστ» ότι η έρευνά του για τη δυναμική της παραπληροφόρησης βρίσκει ότι στην πραγματικότητα είναι πολύ μεγαλύτερη απ’ όσο νομίζουμε, καθώς οι έρευνες επικεντρώνονται σε μια μικρή ομάδα δημοκρατικών δυτικών χωρών, όμως η κατάσταση είναι πολύ χειρότερη σε χώρες με περιορισμένες ελευθερίες και συγκεκριμένα στη Ρωσία, το Ιράν, την Τουρκία, τη Σαουδική Αραβία και το Κατάρ.

Μαζί με την ομάδα του συγκέντρωσαν πολλά στοιχεία για την παραπληροφόρηση στις χώρες αυτές και κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι ανελεύθερα καθεστώτα χρησιμοποιούν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ως τεχνολογία για την καταπίεση των πολιτών. Δεν προβαίνουν μόνο σε διαδικτυακές επιθέσεις σε διαφωνούντες, αλλά χρησιμοποιούν παραπληροφόρηση για να αποσπάσουν την προσοχή των πολιτών από θέματα τα οποία η κυβέρνηση δεν επιθυμεί να γίνουν γνωστά. Στη διάρκεια των εκλογών σε Ρωσία και Ιράν οι κυβερνήσεις αυτές δημιούργησαν ολόκληρους «κυβερνοστρατούς» που προωθούσαν οργανωμένα fake news ως τακτική μέθοδο ώστε οι πολίτες να μην ασχολούνται με ζητήματα διαφθοράς ή πολιτικά σκάνδαλα.

Στην Τουρκία, τη Ρωσία, το Ιράν και τις χώρες του Περσικού Κόλπου, παρατηρεί ο καθηγητής Ουνβέρ, οι κυβερνήσεις χρησιμοποιούν τη διαδικτυακή παραπληροφόρηση όταν σημειώνονται διεθνείς διπλωματικές κρίσεις, ώστε να αυξηθεί η υποστήριξη προς την εξουσία και ο πατριωτισμός.

Το ανησυχητικό είναι πως οι μέθοδοι παραπληροφόρησης εξελίσσονται πολύ πιο γρήγορα από τις αντιδράσεις των κρατών – όπου υπάρχουν αντιδράσεις. Οι «κυβερνοστρατοί» της παραπληροφόρησης αλλάζουν διαρκώς προκειμένου να αποφύγουν τον εντοπισμό τους και το να αναγκαστούν να κατεβάσουν αναρτήσεις. Για παράδειγμα, το Facebook κατέβασε ρωσικές και ιρανικές σελίδες «που παρουσίαζαν μη αυθεντικά γεγονότα» – όμως από τον Φεβρουάριο αυτά τα δίκτυα δημιούργησαν νέους λογαριασμούς. Παρομοίως η μαζική κατάργηση δικτύων fake news σε Τουρκία, Σαουδική Αραβία και Αίγυπτο εμπόδισε μόνο προσωρινά τη λειτουργία τους, καθώς μέσα σε εβδομάδες επανεμφανίστηκαν από άλλους λογαριασμούς.

Η πρόταση της επιστημονικής ομάδας είναι ξεκάθαρη: οι δημοκρατικές κυβερνήσεις είναι καλό να αρχίσουν να αντιμετωπίζουν την παραπληροφόρηση όχι ως ανωμαλία αλλά ως κομμάτι του ειδησεογραφικού οικοσυστήματος και έτσι να χτίσουν κατάλληλες άμυνες. Πρέπει σε εθνικό επίπεδο οι χώρες να δίνουν βάση συνεχώς σε αυτό και όχι μόνο σε εκλογικές περιόδους.