Ο Ντίνος Χριστιανόπουλος και η «Διαγώνιος»

«Ο Γ. Θ. Βαφόπουλος είναι ο πρώτος αξιόλογος ποιητής που χάρισε η Μακεδονία στη νεώτερη ποίησή μας. Γεννήθηκε το 1904 στη Γευγελή, κοντά στα ελληνοσερβικά σύνορα, όπου και πέρασε τα παιδικά του χρόνια. Από μικρός άρχισε να γράφει στίχους και το 1928 τον παρουσίασε ο Ξενόπουλος στη “Νέα Εστία”». Με αυτόν τον τρόπο ξεκινούσε την παρουσίαση του ποιητή ο Ντίνος Χριστιανόπουλος στο δεύτερο τεύχος του περιοδικού «Διαγώνιος» το 1958 (το οποίο, όπως και άλλα τεύχη, μπορεί κανείς να βρει πλέον ψηφιοποιημένα στο http://www.greek-language.gr/periodika/mags/diagonios). Στο 14ο τεύχος το 1968, εξάλλου, ο Σάκης Παπαδημητρίου έγραφε για μια παράδοξη τάση: «Οι Μπιτλς, σαν κοινωνικό φαινόμενο της εποχής μας, γίνονται συχνά θέμα αρτηριοσκληρωτικών χρονογράφων εφημερίδων και καταδικάζονται με κατηγορηματικό τρόπο τις πιο πολλές φορές. Αλλοι τους φορτώνουν το “ηθικό ξεστράτισμα” της νεολαίας, άλλοι τη νοθεία και την κακοποίηση της μουσικής, άλλοι την έξαλλη μόδα κ.λπ.».

Η «Διαγώνιος» ήταν το περιοδικό γραμμάτων και τέχνης που ίδρυσε και εξέδιδε στη Θεσσαλονίκη ο Ντίνος Χριστιανόπουλος από τις αρχές του 1958 μέχρι το τέλος του 1983 σε διαστήματα πέντε ετών κυκλοφορίας και δύο ετών «αγρανάπαυσης». Την καταλυτική καλλιτεχνική επιμέλεια – χωρίς φωτοσύνθεση, με στυλιζαρισμένη καλαισθησία – είχε ο Κάρολος Τσίζεκ, ενώ η στοιχειοθεσία, η σελιδοποίηση και η εκτύπωση γίνονταν στο τυπογραφείο του Νίκου Νικολαΐδη. Τυπώθηκαν συνολικά 60 τεύχη σε τέσσερις περιόδους: 1958-1962 (10 εξάμηνα τεύχη), 1965-1969 (είκοσι τρίμηνα τεύχη), 1972-1976 (δεκαπέντε τετράμηνα τεύχη) και 1979-1983 (δεκαπέντε τετράμηνα τεύχη). Στην πρώτη περίοδο, βασικοί συνεργάτες ήταν ο Νίκος Αλέξης Ασλάνογλου, ο Γιώργος Ιωάννου, ο Ηλίας Πετρόπουλος, ο (πρωτοεμφανισμένος μέσω της «Διαγωνίου») Νίκος Καχτίτσης.  Στη δεύτερη περίοδο προστέθηκαν οι Κόρφης, Σάκης Παπαδημητρίου, Τόλης Καζαντζής κ.ά. Οπως γράφει η Νίνα Κοκκαλίδου Ναχμία: «Στην περίοδο αυτή δόθηκε έμφαση στην παράδοση με τη δημοσίευση πολλών δημοτικών τραγουδιών, την παρουσίαση ποιητών του Μεσοπολέμου από τον Κόρφη, και την αναδημοσίευση έργων του Στρατή Δούκα. Ο Σάκης Παπαδημητρίου παρουσίασε άρθρα για την τζαζ, ο Τσίζεκ Θεσσαλονικείς καλλιτέχνες και ο Χριστιανόπουλος με τον Καζαντζή κράτησαν τη στήλη της κριτικής».

Η ΑΡΧΗ. Η «Διαγώνιος», από την οποία θα προβληθούν τελικά πάνω από 100 δημιουργοί, δεν ξεκίνησε με προοπτικές μακροημέρευσης. Οπως διαβάζουμε στην εργασία της Χρυσούλας Κοκκινίδου από το Τμήμα Νεοελληνικής Φιλολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (ikee.lib.auth.gr), που αποτελεί γενικότερα καλή πηγή για τη διαδρομή του εντύπου: «Ενώ το πρώτο τεύχος του περιοδικού… ήταν μια καθαρά ατομική πρωτοβουλία και προσπάθεια του 27χρονου τότε Χριστιανόπουλου που περιείχε μόνο δικά του κείμενα, στόχος του εκδότη του περιοδικού ήταν η “Διαγώνιος” να αποτελέσει τον πυρήνα μιας ομάδας νέων ατόμων που ένιωθε να ασφυκτιά από τη συμβατικότητα της λογοτεχνικής ζωής και να λειτουργήσει ως όργανο των ανανεωτικών πνευματικών δυνάμεων της Θεσσαλονίκης. Η απήχηση και η θερμή υποδοχή του πρώτου τεύχους από τους λογοτεχνικούς κύκλους, από νέους αλλά και από δόκιμους λογοτέχνες ενθάρρυνε τον Χριστιανόπουλο να εκδώσει και δεύτερο τεύχος, καλοκαιρινά, μέσα στην ίδια χρονιά και να εξασφαλίσει την εξαμηνιαία εμφάνιση του λογοτεχνικού και καλλιτεχνικού περιοδικού…». Είναι χαρακτηριστικό ότι ο Οδυσσέας Ελύτης, ύστερα από ποιητική σιωπή 11 ετών, θα επιλέξει τη «Διαγώνιο» για να δημοσιεύσει αποσπάσματα από τις «Εξι και μία τύψεις για τον ουρανό» αντί της καθιερωμένης τότε «Νέας Εστίας» αναγνωρίζοντας την αισθητική του εντύπου. Πρόθεση του ιδρυτή, άλλωστε, ήταν να μην ορίσει προγραμματικές αισθητικές, «γεωγραφικές» και ιδεολογικές κατευθύνσεις: «Δεν υπάρχει καμιά δέσμευση στους προσανατολισμούς των συνεργατών: δεξιοί, χριστιανοί, εστέτ – όλοι χωράνε, αρκεί να πεισθώ για την ειλικρίνεια των κατευθύνσεών τους και την ποιότητα των γραφτών τους. Ετσι κι αλλιώς, καθένας εκφράζει τον εαυτό του. Κρατήσαμε λοιπόν μια ανεξιθρησκία, ενώ τα παλαιότερα περιοδικά – οι “Μακεδονικές Ημέρες” και ο “Κοχλίας” – αποτελούσαν κλειστές κάστες» (από συνέντευξη από την εφημερίδα «Αυγή», 27/4/1980).

Σημείωση: ο γνωστός δαίμων αφαίρεσε την αναφορά στο περιοδικό «Διαγώνιος» στο χθεσινό σημείωμα για τον θάνατο του Ντίνου Χριστιανόπουλου, η κηδεία του οποίου γίνεται σήμερα στις Σαράντα Εκκλησιές. Προς αποκατάσταση της λογοτεχνικής διαδρομής, λοιπόν.