Χωρίς αποστάσεις

ετά τους «Αχαρνής» και την «Ειρήνη», ο Αριστοφάνης με τη «Λυσιστράτη» (411 π.Χ.) επιχειρεί, για μία ακόμα φορά, να προτείνει την παύση του πολέμου και την επικράτηση της ειρήνης.

Ο Οδυσσέας Παπασπηλιόπουλος, στην πρώτη του σκηνοθετική αναμέτρηση, προτείνει τη δική του «Λυσιστράτη», παραγωγής Εθνικού Θεάτρου, στη μετάφραση του Σωτήρη Κακίση. Η παράσταση, που έκανε πρεμιέρα στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου (31/7, 1-2/8) διαθέτει την καλής πρόθεσης πονηριά της ίδιας της ηρωίδας της. Με τη συμφιλίωση ως βαθύτερη ανάγκη και με μια συγκινησιακή φόρτιση – σαν μικρή μελαγχολία – να διαπερνά την ατμόσφαιρα, η σκηνοθεσία επιλέγει να χαράξει μια ιδιαίτερη προσέγγιση στο είδος. Χωρίς τις βωμολοχίες που σχεδόν αυτονόητα συνοδεύουν τον Αριστοφάνη, χωρίς χειρονομίες και περιττά σεξουαλικά υπονοούμενα, αυτή η «Λυσιστράτη» συνδέεται αβίαστα με την επικαιρότητα: Η τήρηση των αποστάσεων είναι ζητούμενο της ερωτικής αποχής αλλά και του κορωνοϊού.

Πλάι σε αυτά τα χαρακτηριστικά, ο Παπασπηλιόπουλος επιλέγει, ίσως για να «σπάσει» τη συγκίνηση, να μπολιάσει την παράσταση με μια παρέμβαση «θεάτρου εν θεάτρω» και μια διάθεση εσωτερικής κριτικής. Κι αυτό γίνεται φανερό ήδη από την είσοδο του Χορού, ενώ πολλαπλασιάζεται και κορυφώνεται με τη συχνή σκηνική παρέμβαση του ίδιου του σκηνοθέτη. Αυτή η αυτοκριτική διάσταση μαζί με τη διαρκή υπενθύμιση της συμφιλίωσης αποτελεί το έδαφος πάνω στο οποίο θα εξελιχθεί η παράσταση.

Σαν υπενθύμιση της καταστροφής που επιφέρει ο πόλεμος, δεκατέσσερις μικρές εστίες-κρατήρες με χρωματιστά κουρέλια αποτελούν το σκηνικό. Αυτό όμως που προσδίδει στην παράσταση ξεχωριστή προσωπικότητα και χαρακτήρα είναι τα κοστούμια και οι μάσκες-σκάφανδρα, με την υπογραφή του Αγγελου Μέντη: Η υψηλή αισθητική, η πολυχρωμία, η φαντασία αλλά και η αφέλεια που εκπέμπουν ξεχύνονται και συνεισφέρουν πολλαπλά: Γκροτέσκα χαρακτηριστικά σε συνδυασμό με παιδική σχεδόν αθωότητα. Ενσωματωμένη στο όλο εγχείρημα η μουσική της Κατερίνας Πολέμη, προσφέρει τη μελωδία της συγκίνησης όπου απαιτείται.

ΦΡΕΣΚΑΔΑ ΚΑΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑ. Ο σκηνοθέτης κινήθηκε ευρηματικά, διατήρησε το λαϊκό και το άμεσο του αριστοφανικού πνεύματος μέσα σε ένα σκηνικό περιβάλλον υψηλού γούστου. Στο αποτέλεσμα αποτυπώνεται μια φρεσκάδα κι ένα συναίσθημα, ατομικό και συλλογικό. Η παράσταση κλείνει με προσωπικές εξομολογήσεις – ηθοποιών και  σκηνοθέτη – υπό τους ήχους του Μάνου Χατζιδάκι («Ενα μύθο θα σας πω»), επιβεβαιώνοντας την ανάγκη μιας διπλής συμφιλίωσης, ξεκινώντας από τον εαυτό μας. Και παρά της «επιβεβλημένες» αποστάσεις, καμιά απόσταση δεν κράτησε μακριά από το κοινό αυτή τη «Λυσιστράτη».

Η Βίκυ Σταυροπούλου δεν έφερε τη Λυσιστράτη στα μέτρα και στις ευκολίες της, δεν την προσάρμοσε στη θεατρική της περσόνα. Πήγε προς την αριστοφανική ηρωίδα και μέσα σε αυτή τη διαδρομή η απειρία της στο είδος λειτούργησε θετικά.

Η Βίκυ Βολιώτη (Λαμπιτώ) και η Στεφανία Γουλιώτη (Καλονίκη) αποτελούν ένα έξοχο δίδυμο, υποκριτικής και μέτρου. Αμεσος στην κωμικότητά του ο Νίκος Ψαρράς (Κινησίας), ζευγάρι με την Αγορίτσα Οικονόμου (Μυρίνη). Περιεκτικός στην ερμηνεία του ο Στέλιος Ιακωβίδης (Σπαρτιάτης), λίγο έντονος ο Γιάννης Κότσιφας (Πρόβουλος). Ο θίασος ολοκληρώνεται με τον Χορό – Πάρης Αλεξανδρόπουλος, Βαγγέλης Δαούσης, Γιώργος Ματζιάρης, Νεφέλη Μαϊστράλη, Ελπίδα Νικολάου και Δάφνη Δαυίδ, η οποία σολάρει με τους αυτοσχεδιασμούς της.

Το μπαλάκι στους θεατές;
Υπό κανονικές συνθήκες, τέτοια εποχή, ο θεατρικός χάρτης της προσεχούς χειμερινής σεζόν θα ήταν έτοιμος. Οι σκηνές θα είχαν ανακοινώσει τα σχέδια, το ρεπερτόριο και τα έργα τους, τον θίασο και τους συντελεστές των παραστάσεών τους, και μαζί την ημερομηνία της πρεμιέρας τους. Θα είχαν δημοσιοποιήσει και τις πρώτες φωτογραφίες… Ολα αυτά υπό κανονικές συνθήκες.
Στην εποχή του κορωνοϊού που διανύουμε, αν και ουκ ολίγα θέατρα έχουν ήδη κάνει τα κουμάντα τους, ο χάρτης του χειμώνα δεν είναι ούτε ολοκληρωμένος ούτε σαφής – πώς θα μπορούσε άλλωστε. Ενα ερωτηματικό, μια αγωνία, κάτι το ασαφές πλανάται στην ατμόσφαιρα για το πότε, το πώς και το αν. Μια απορία για το πότε τα πράγματα θα μπορέσουν να λειτουργήσουν, σύμφωνα, πάντα, με τα υγειονομικά πρωτόκολλα και τα αντίστοιχα μέτρα.
Ο συνωστισμός όμως δεν αποτελεί χαρακτηριστικό της θεατρικής διαδικασίας, από την ως τώρα εμπειρία. Μέχρι πρότινος συνωστισμό είχαν οι πλατείες και τα μπαρ. Η τήρηση των αποστάσεων, οι κενές θέσεις ανάμεσα, η χρήση μάσκας στην είσοδο και την έξοδο, μειώνουν τις πιθανότητες. Μόνον που, κι αυτή είναι η ισχυρή διαφορά, μιλάμε για ανοιχτά θέατρα. Το καλοκαίρι όλα δείχνουν πολύ πιο διαχειρίσιμα, και έτσι είναι.
Αν κάτι χαρακτηρίζει τη χειμερινή σεζόν 2020-2021 είναι αυτή η ανασφάλεια για τους ανθρώπους του θεάτρου, ηθοποιούς, σκηνοθέτες, συντελεστές, τεχνικούς… Καλούνται να αντιμετωπίσουν το θέατρο μαζί με τους επιχειρηματίες – παραγωγούς, η πλειονότητα των οποίων έχει ήδη δείξει μια γενναιότητα, υιοθετώντας την άποψη «των φρονίμων τα παιδιά…». Σχεδιάζουν να ξεκινήσουν τις πρόβες όπως κάθε χρόνο, γύρω στα μέσα ή τέλος Αυγούστου, ώστε να είναι προετοιμασμένοι για το τρίτο κουδούνι, αν οι συνθήκες το επιτρέψουν. Με λιγότερες πολυπληθείς παραγωγές και περισσότερα ντουέτα ή τρίγωνα επί σκηνής, το θέατρο βρίσκεται αντιμέτωπο με την πιο μεγάλη του πρόκληση.
Αν και το μπαλάκι είναι πάντα στα χέρια των θεατών, μια που το κοινό είναι ο τελικός κριτής, η φετινή σεζόν ίσως κάνει τη διαφορά. Γιατί η μπάλα περνάει στα χέρια της πολιτείας που καλείται να προστατέψει (αναλόγως των συνθηκών) το θέατρο όπως, για παράδειγμα, προστατεύει την εκκλησία.