Ο κορωνοϊός μπορεί να σκοτώσει τον λαϊκισμό

Να φοράτε μάσκα και να σέβεστε την επιστήμη. Αυτό το μήνυμα έστειλε μόλις πρόσφατα μια απροσδόκητη πηγή: ο Ματέο Σαλβίνι, ηγέτης της Λέγκας και μέχρι πρόσφατα σκεπτικιστής της μάσκας. Τέλη Ιουλίου ο ίδιος είχε συμμετάσχει σε μια συνάντηση στην ιταλική Γερουσία όπου πήραν τον λόγο πολιτικοί που αρνούνται πως ο κορωνοϊός παραμένει απειλή, έφτασε μάλιστα εκεί ακάλυπτος και αρνήθηκε να φορέσει μάσκα, σε πείσμα των κανονισμών. Ηταν λοιπόν κάπως αλλόκοτο για τους Ιταλούς να τον ακούσουν να απευθύνεται, τη Δευτέρα, στους νέους, που διεκδικούν όλο και μεγαλύτερο μερίδιο των κρουσμάτων, ως εξής: «Χρησιμοποιήστε το μυαλό σας, κρατάτε τις αποστάσεις και να σέβεστε τις συστάσεις της επιστήμης».

Η μεταστροφή του Σαλβίνι αναδεικνύει τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι πολιτικοί, ειδικότερα οι λαϊκιστές πολιτικοί, στο να βρουν τη σωστή προσέγγιση στη διάρκεια της πανδημίας – και στο να ακολουθήσουν μια συνεκτική γραμμή. Δεν υπάρχει τίποτα που να απεχθάνονται περισσότερο οι λαϊκιστές από το να μην είναι δημοφιλείς. Γι’ αυτό έχουν αποδειχθεί, όπου έχουν τα ηνία, τόσο κακοί στη διαχείριση της Covid-19, μιας κρίσης που φέρνει μόνο ζοφερές ειδήσεις: θάνατο, οικονομική καταστροφή και περιορισμούς στις ατομικές ελευθερίες. Γι’ αυτό εκτιμούν ή ευελπιστούν κάποιοι πως ο κορωνοϊός μπορεί να κάνει τελικά και ένα καλό, να σκοτώσει τον λαϊκισμό.

ΕΓΚΛΗΜΑΤΙΚΗ ΑΔΙΑΦΟΡΙΑ. Ντόναλντ Τραμπ και Ζαΐρ Μπολσονάρο διεκδικούν χωρίς αντίπαλο τον τίτλο των δύο πιο διακεκριμένων λαϊκιστών ηγετών στον δυτικό κόσμο. Αμφότεροι επέδειξαν από την αρχή της πανδημίας μια μοιραία ανικανότητα να αντιμετωπίζουν την πραγματικότητα, μια εγκληματική αδιαφορία για την επιστήμη και μια λατρεία για τη συνωμοσιολογία και τις κάθε λογής ανόητες δηλώσεις. Ως αποτέλεσμα, οι ΗΠΑ είναι η χώρα με τα περισσότερα κρούσματα και τους περισσότερους θανάτους παγκοσμίως, ακολουθούμενη, στη δεύτερη θέση, από τη Βραζιλία. Ο Τραμπ βλέπει τον αντίπαλό του, Τζο Μπάιντεν, να προηγείται σταθερά στις δημοσκοπήσεις για τις προεδρικές εκλογές του Νοεμβρίου και ο Μπολσονάρο το ποσοστό της δημοτικότητάς του να κάνει βουτιά – εν μέσω φημών περί παραπομπής του σε δίκη με το ερώτημα της καθαίρεσης και ερευνών για διαφθορά στο στενό περιβάλλον του.

Στη Βρετανία, ο Μπόρις Τζόνσον έχει δείξει μεγαλύτερο σεβασμό στην επιστήμη. Στο πρώτο στάδιο της κρίσης, ωστόσο, υπέκυψε σε μία από τις μεγαλύτερες παγίδες της λαϊκιστικής προσέγγισης: μια επικίνδυνη απροθυμία να αναλάβει δράση αντιδρώντας στα άσχημα νέα. Φταίνε και οι καθυστερημένες αντιδράσεις του που η Βρετανία έχει τον υψηλότερο αριθμό θανάτων από Covid-19 πανευρωπαϊκά. Μέσα σε μόλις δύο μήνες, ο Τζόνσον πέρασε από μια δημοτικότητα-ρεκόρ σε αρνητικά ποσοστά αποδοχής από την κοινή γνώμη. Οπως σημειώνει στους «Financial Times» ο Γκίντεον Ράχμαν, το κοντράστ ανάμεσα στις επιδόσεις της Ανγκελα Μέρκελ – η δημοτικότητα της οποίας έχει απογειωθεί – και στις επιδόσεις των λαϊκιστών αποδεικνύει πως η ικανότητα κατανόησης των δεδομένων είναι χρήσιμο χαρακτηριστικό σε έναν ηγέτη. Αλλά η Μέρκελ έχει διδακτορικό στη χημεία, ενώ ο Τραμπ είναι μεγιστάνας των ακινήτων, ο Μπολσονάρου πρώην λοχαγός του στρατού και ο Τζόνσον έχει «ένα δεύτερης διαλογής πτυχίο στην κλασική φιλολογία».

«Η επιδημία της Covid-19 μπορεί στην πραγματικότητα να σπάσει το απόστημα του λαϊκισμού» εκτίμησε πρόσφατα, μιλώντας στο BBC, o Φράνσις Φουκουγιάμα. Από την πλευρά του, ο βρετανός ακαδημαϊκός Μάθιου Γκούντγουιν περιέγραψε μια αλυσίδα απολύτως πιθανών γεγονότων που θα μπορούσαν να αλλάξουν τον τόνο της παγκόσμιας πολιτικής τα επόμενα χρόνια: περιλαμβάνουν μια εκλογική ήττα των κυρίων Τραμπ, Μπολσονάρου και Τζόνσον, την επανεκλογή του Εμανουέλ Μακρόν στη Γαλλία και μια βουτιά της δημοτικότητας του AfD στη Γερμανία. Συλλογικά, επεσήμανε ο Γκούντγουιν, αυτό θα σήμαινε πως «Ο φιλελευθερισμός επέστρεψε. Ο λαϊκισμός είναι άουτ». Ευσεβείς πόθοι; Είναι δύσκολοι καιροί, έχουμε ανάγκη από ελπίδα.