Το μετέωρο βήμα της Πίνα Μπάους

Η τέχνη της φωτογραφίας από τη γέννησή της συνομιλεί με τον χρόνο, με το πάγωμα της στιγμής και την απόδοσή της στην αιωνιότητα, με το πέρασμα από το σκοτάδι στο φως, με την εμφάνιση και την εξαφάνιση, με τη διαμεσολάβηση του βλέμματος που εγκλωβίζεται και εγκιβωτίζεται στα συρτάρια της μνήμης.

Η τεχνολογία άλλαξε ολοκληρωτικά την τέχνη της φωτογραφίας, την έκανε πιο εύκολη, πιο αναλώσιμη, πιο παροδική, πιο εφήμερη. Πιο πολλές φωτογραφίες, δυνατότητες για σβήσιμο φωτογραφιών και αποθήκευσή τους, δημιουργία συλλογών με τις αγαπημένες μας. Πώς θα φθάνουν οι σημερινές άυλες φωτογραφίες στο μέλλον; Τι θα γίνει με την υλική αποτύπωση της μνήμης; Πώς θα προβληθεί το σήμερα στο αύριο; Τέτοια ερωτήματα που δεν απασχολούν την εποχή μας, μια εποχή που εστιάζει περισσότερο στη λήθη παρά στη μνήμη.

Μια πλημμυρίδα από σκέψεις και συναισθήματα με κατακλύζουν το τελευταίο χρονικό διάστημα που ετοιμάζουμε με τον Μάριο Βαζαίο ένα βιβλίο – έκδοση για τα 20 χρόνια του Φεστιβάλ Νάξου στον Πύργο Μπαζαίου. Φωτογραφίες συντελεστών, συναντήσεις αξέχαστες, λησμονημένα στιγμιότυπα συνθέτουν ένα παλίμψηστο αξιοθαύμαστο και βαθιά συναισθηματικό, που σηματοδοτεί τη διαδρομή όχι μόνο του Φεστιβάλ αλλά και την προσωπική μας.

Ανάμεσα στις φωτογραφίες ξεχωρίζει μία από την προ φεστιβάλ εποχή, από την εποχή της κυοφορίας του. Τότε που αναζητούσαμε τα ερείσματά μας, τους συνοδοιπόρους μας και την ταυτότητα του Φεστιβάλ.

Πρέπει να ήταν το 1997 όπου η φίλη μας Κυβέλη Βερνιέ, καθηγήτρια Πολιτικής Οικονομίας και μεταφράστρια που ζούσε ανάμεσα στο Παρίσι και στην Ελλάδα, μας γνώρισε την αγαπημένη της «αδελφή» Πίνα Μπάους. Την Πίνα τη γνωρίζαμε μέσα από τη μοναδική της συμβολή στην τέχνη του χορού και τις πρωτοποριακές της παραστάσεις που είχαμε παρακολουθήσει. Με την Κυβέλη τη συνέδεε αληθινή φιλία. Ταξίδευαν σε όλον τον κόσμο και μοιράζονταν όχι μόνο τις εξωτερικές εμπειρίες αλλά και μια βαθύτερη εσωτερική συγγένεια. Σ’ ένα από τα ταξίδια τους στην Ελλάδα συναντηθήκαμε και είχαμε την ευκαιρία να έλθουμε σε επαφή με μια προσωπικότητα βαθιά πνευματική, ήρεμη εξωτερικά και ανήσυχη εσωτερικά, με μια επιδραστική γαλήνη και πίστη στην τέχνη της, που άγγιζε τα όρια της θρησκευτικότητας.  Κάθε φορά που ερχόταν στην Ελλάδα οργανώναμε ταξίδια είτε στο κοντινό Ζεφύρι για να βρεθεί ανάμεσα στους Ρομά, επειδή «κάτι ετοίμαζε», είτε στην Ανδρο στο σπίτι της Κυβέλης, είτε στην Επίδαυρο για να παρακολουθήσουμε κάποια παράσταση. Ο κόσμος που την συναντούσε την αναγνώριζε και εξέφραζε την αγάπη του και την ευγνωμοσύνη του.

Ανοίγω παρένθεση για να πω ότι από την Κυβέλη είχαμε γνωρίσει πολλούς σημαντικούς φίλους της, όπως τον Πίτερ Μπρουκ και τη γυναίκα του Νατάσα Πάρι, όμως με την Πίνα αισθανθήκαμε από την αρχή έναν βαθύτερο δεσμό, μια ψυχική επικοινωνία και αλληλοκατανόηση, όσο μπορεί τούτο να συμβεί με μια πολυσχιδή προσωπικότητα όπως ήταν η Πίνα Μπάους.

Ενας από τους λόγους νομίζω αυτής της αμοιβαίας συμπάθειάς μας υπήρξε η συμμετοχή της στην ιδέα της αναστήλωσης του Πύργου Μπαζαίου στη Νάξο και την απόδοσή του στον κόσμο μέσα από δραστηριότητες τέχνης και παιδείας.

Θέλησε να επισκεφθεί τον χώρο, που πολλά τμήματα του ευρίσκονταν σε ερειπιώδη μορφή. Νομίζω είχαμε δύο έως τρεις επισκέψεις στο νησί τα χρόνια που ακολούθησαν. Από αυτές και η φωτογραφία στην είσοδο του Πύργου το 1999.

Κάθε χρόνο που ερχόταν ήθελε να δει την πορεία της αναστήλωσης, ενώ παράλληλα έκανε προτάσεις και μοιραζόταν εμπειρίες από παραστάσεις της σε ανάλογους χώρους του εξωτερικού. «Θα φτιάξουμε μια μικρή Αβινιόν» έλεγε ενθουσιασμένη, θεωρώντας τον Πύργο Μπαζαίου μινιατούρα του Palais des Papes στην Αβινιόν, έδρα του ομώνυμου Φεστιβάλ. Είχε υποσχεθεί μάλιστα μια παράσταση μικρής εμβέλειας εμπνευσμένη από τον χώρο και την ιστορία του.

Λάτρεψε τη Νάξο, τη φύση της, τα μνημεία της, τον Ναό της Δήμητρας, τα Υρια, τα Καλαμίτσια και τους Πύργους του νησιού.

Η πρώτη φάση της αναστήλωσης ολοκληρώθηκε και το Φεστιβάλ ξεκίνησε το 2001. Ζητούσε πάντα να μαθαίνει νέα του και όταν ολοκληρώθηκε η αναστήλωση το 2005 είπε ότι «τώρα πρέπει να έρθω». Επειδή όμως όπως είπε ο Τζον Λένον «ζωή είναι αυτό που συμβαίνει όταν εμείς είμαστε απασχολημένοι με κάτι άλλο», τα επόμενα χρόνια η Κυβέλη αρρώστησε, οι επισκέψεις αραίωσαν και η Πίνα βαθιά θλιμμένη φοβόταν ότι θα έχανε την κοντινή της φίλη.

Τελικά η ζωή μάς πρόλαβε και το 2009 η Πίνα που ανησυχούσε για την Κυβέλη μαθαίνει ότι πάσχει και η ίδια από καρκίνο και «φεύγει» πολύ γρήγορα. Μένει η Κυβέλη να θρηνεί απαρηγόρητη τη φίλη της στο Παρίσι, όπως τη θυμάμαι στις συναντήσεις μας εκεί. Λίγα χρόνια αργότερα η Κυβέλη πήγε να τη συναντήσει για να συνεχίσουν τα πνευματικά ουράνια ταξίδια τους.

Αποχαιρετίσαμε την Πίνα στο Παρίσι, στο Theatre de la ville, το παριζιάνικο σπίτι της, όπου παρουσίαζε τις πρεμιέρες των έργων της. Εκεί παρακολουθήσαμε τον Φεβρουάριο του 2010 την παράσταση του Alain Platel «Out of context» με τον χορευτή στη μέση της σκηνής να τραγουδά «Nothing compares to you», φορώντας την εμβληματική κομπινεζόν της Πίνα Μπάους από το Café Muller.

Το Φεστιβάλ συνέχισε την πορεία του, εκπλήρωσε αρκετές από τις προσδοκίες της Pina και το 2015 ο έλληνας αγαπημένος της χορευτής συνεργάτης και φίλος μας Δάφνις Κόκκινος παρουσίασε ένα αφιέρωμα στην Πίνα, χόρεψε στα σκαλιά του Πύργου προσφέροντας μια εξαιρετική διαδραστική παράσταση στο πνεύμα της Πίνα Μπάους. Την υπόσχεσή της για μια παράσταση στον Πύργο την πραγματοποίησε ο μαθητής της. Η ζωή για άλλη μια φορά πήρε πρωτοβουλία και μας προσέφερε το αντίδωρό της.