Τελικά η Αίγυπτος ήταν το κλειδί

Από τον Οκτώβριο του 2019 («ΤΑ ΝΕΑ» 8/10/19) υποστηρίζω ενόψει μιας ενδεχόμενης οριοθέτησης της Τουρκίας με τη Λιβύη – όπερ και εγένετο με το μνημόνιό τους της 27ης Νοεμβρίου ’19 – ότι για την Ελλάδα η Αίγυπτος είναι η χώρα «κλειδί». Μια συμφωνία μαζί της θα μπορούσε να είχε αποτρέψει την – τελικώς – επελθούσα οριοθέτηση Τουρκίας – Λιβύης.

Παρ’ όλα αυτά, και μετά την υιοθέτηση του επίμαχου μνημονίου, καταλαμβάνοντας τη θαλάσσια περιοχή δυτικά του 28ου μεσημβρινού, η συμφωνία οριοθέτησης υφαλοκρηπίδας/ΑΟΖ με την Αίγυπτο κατέστη και πάλι επιβαλλόμενη. Και αυτό γιατί στην περιοχή αυτή η Τουρκία, ενώ πριν δια του υπουργείου της των Εξωτερικών δεν προέβαλε διεκδικήσεις, τελικώς υιοθέτησε την παράνομη και προφανώς μη αντιτάξιμη έναντι της Ελλάδας τουρκολιβυκή οριοθέτηση. Είναι ακριβές ότι, κατά το δίκαιο της θάλασσας, σε αυτήν την περιοχή αντικείμενες είναι μόνο οι ακτές Ελλάδας και Αιγύπτου, μόνες νόμιμες διεκδικήτριες, χωρίς ανάμεσά τους να υφίστανται εύλογες διεκδικήσεις τρίτων κρατών.

Επανειλημμένως έχουμε τονίσει ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο δεν δεσμεύει ούτε την Ελλάδα, ούτε την Αίγυπτο. Το μνημόνιο αυτό είναι για τις δύο χώρες κατά τον νομικό όρο res inert alios acta. Αυτό σημαίνει ότι η Ελλάδα και η Αίγυπτος σαφέστατα δύνανται να υιοθετήσουν μια νόμιμη συμφωνία οριοθέτησης μεταξύ τους.

Αντί άλλης περιοχής, εν προκειμένω, θα καθίστατο απαραίτητο να έχει προτεραιότητα η περιοχή υφαλοκρηπίδας που έχει επιχειρήσει να καταπατήσει η Τουρκία οριοθετώντας αυθαίρετα με την ευάλωτη κυβέρνηση Σάραζ της Τρίπολης.

Η συμφωνία διεμβολίζει το τουρκολιβυκό μνημόνιο προκαλώντας εμπράκτως διαφορά, που ωθεί από ισχυρότερη θέση νομικά σε μια επίλυση, αντί της διατήρησης της τουρκολιβυκής οριοθέτησης.

Κατοχυρώνει τα κυριαρχικά δικαιώματα των δύο χωρών που θα ασκούνται ακωλύτως στις αντίστοιχες περιοχές που καθορίζει η συμφωνημένη οριοθέτηση, αμφισβητώντας εμπράκτως το τουρκολιβυκό μνημόνιο.

Πρόκειται για μερική οριοθέτηση. Ομως, δεν θα παραιτείται κανένα από τα δύο συμβαλλόμενα κράτη από κυριαρχικά δικαιώματα που θα οριοθετηθούν και ανατολικά, εφόσον αυτό προβλέπεται με ειδική ρήτρα στη συμφωνία.

Μια οριοθέτηση με συμφωνία καταδεικνύει: εναρμόνιση με το δίκαιο της θάλασσας, εναντίωση σε κάθε έννοια μονομερούς πράξης. Και με αυτήν απαιτείται να ακολουθηθεί και από όλα τα λοιπά σε σχέση με την Ελλάδα και την Αίγυπτο παράκτια κράτη η ίδια στάση περί οριοθέτησης, σύμφωνα με τη Σύμβαση Δικαίου Θάλασσας και πάντοτε ενεργώντας καλόπιστα.

Πλέον θεωρείται σκόπιμη και η επέκταση της αιγιαλίτιδας ζώνης στην περιοχή αλλά και στην Κρήτη και στο Ιόνιο πέλαγος.

Ο Πέτρος Λιάκουρας είναι καθηγητής Διεθνούς Δικαίου στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς