Η ανασφάλεια για το τέλος της ιστορίας {CR}

Εχει ενδιαφέρον η νοσταλγία που διαπνέει τους επικήδειους πολιτικών, όπως αυτοί που γράφονται από προχθές για τον Βορειοϊρλανδό Τζον Χιουμ, ακόμη και σε κείμενα που δεν αγιογραφούν. Είναι, ομολογουμένως, ενδιαφέρουσα περίπτωση ο αρχιτέκτονας της συμφωνίας της Μεγάλης Παρασκευής, που έληξε την αιματηρή βία στην πατρίδα του. Ηταν εθνικιστής, όπως και το Σιν Φέιν και το στρατιωτικό του σκέλος, ο IRA, κι επιθυμούσε την ένωση της Βόρειας Ιρλανδίας με την ανεξάρτητη Ιρλανδία. Αυτό που τους χώριζε ήταν ότι ήταν εναντίον της βίας. Από την άλλη, η διαφωνία του με τους άλλους εθνικιστές πολιτικούς ήταν ότι πίστευε ότι δεν θα υπάρξει ποτέ ειρήνη αν δεν κάτσουν μαζί στο τραπέζι. Οτι για να πάψουν να σκοτώνονται πρέπει να συμφωνήσουν ότι διαφωνούν. Οι μεν τον κατηγόρησαν για ισορροπιστή. Οι απέναντι ότι «συνομιλεί με τρομοκράτες». Δεν έκανε πάντα το «σωστό» αλλά η ιστορία τον δικαίωσε πλήρως. Ο διχασμός επιβιώνει μεν πολιτισμικά, θρησκευτικά και πολιτικά, όμως η συμφωνία εκείνη λειτουργεί ακόμη.

Η απάντηση για τη νοσταλγία κρύβεται μάλλον στο ότι κάθε φορά που φεύγει ένα από τα πρόσωπα αυτά, ερχόμαστε αντιμέτωποι με την ανασφάλεια της λησμονιάς της ιστορίας. Μην το μπερδεύουμε με την καχυποψία απέναντι στους νέους, ότι δήθεν τάχα μου θα γκρεμίσουν τα ιερά τοτέμ. Οι άνθρωποι αυτοί εξάλλου δεν ήταν τέλειοι και έζησαν σε εποχές με βία, πείνα και θάνατο. Το πρόβλημα είναι ότι δεν αναγνωρίζουμε όλοι ότι είμαστε ευλογημένοι που δεν ζούμε τέτοιες εποχές. Μαζί τους χάνεται σιγά σιγά η προοπτική των πραγμάτων που τους έδινε αυτή η εμπειρία κι οι ιδεολογικοί απόγονοί τους μεταχειρίζονται την ιστορία κάνοντας αναλογίες με το σήμερα στις οποίες δοξάζουν τα πιο διχαστικά και σκοτεινά χαρακτηριστικά της, λες και νιώθουν αδικημένοι που δεν έχουν ζήσει πόλεμο.

Σκεφτείτε το δικό μας παράδειγμα: οι σημαντικοί έλληνες πολιτικοί που είχαν ζήσει τον εμφύλιο, διατηρούσαν μεν τις ιδεολογικές διαφωνίες τους αλλά δεν μεταχειρίζονταν για πλάκα εμφυλιακό λόγο στη Μεταπολίτευση, όπως κάνουν διάφοροι χρισμένοι ή κατά φαντασίαν διάδοχοί τους σήμερα. Κι αυτό είναι, ίσως, που αξίζει να κρατήσουμε από την ιστορία του Χιουμ όλοι μας για να προχωρήσουμε παρακάτω. Οτι ο κόσμος μας είναι λίγο πιο περίπλοκος από τα στρατόπεδά μας.