Γιατί πρέπει να ανοίξουν τα σχολεία

Και αν το κλείσιμο των σχολείων έκανε περισσότερο καλό από κακό; Είναι το ερώτημα που θέτουν πολλοί και σε πολλές χώρες, μεταξύ των οποίων και στη Βρετανία όπου περισσότερα από 1.500 μέλη του Βασιλικού Κολεγίου Παιδιατρικής και Παιδικής Υγείας συνέταξαν μια επιστολή στην οποία αναφέρουν πως τα κλειστά σχολεία «θα αφήσουν ανεξίτηλα σημάδια σε μια ολόκληρη γενιά».

Τα σχολεία άνοιξαν πάντως σε είκοσι χώρες τις πρώτες ημέρες του Ιουνίου, ενώ σε άλλες, όπως η Ταϊβάν, η Νικαράγουα και η Σουηδία, δεν έκλεισαν ποτέ. Από μια άποψη, είναι σαν ο πλανήτης να κάνει ένα τεράστιο πείραμα όπου κάποιοι έθεσαν πολύ αυστηρούς περιορισμούς και άλλοι άφησαν ελεύθερα τα παιδιά με ή χωρίς μάσκα. Ποιο είναι το αποτέλεσμα αυτού του πειράματος; Κανένας δεν μπορεί να απαντήσει με ακρίβεια. Σε ένα κάποιο συμπέρασμα επιχείρησε να καταλήξει το επιστημονικό περιοδικό Science μελετώντας το άνοιγμα των σχολείων στη Νότια Αφρική, τη Φινλανδία και το Ισραήλ. Οπως φαίνεται, τα μικρότερα παιδιά σπανίως νοσούν ή μεταδίδουν μεταξύ τους τον ιό, ενώ ακόμη πιο σπάνια είναι ικανό το ιικό τους φορτίο να μεταφέρει τον ιό στο σπίτι.

Αυτό δεν σημαίνει πως δεν υπάρχει κανένας απολύτως κίνδυνος. Οπως όμως σημειώνει ο φινλανδός επιδημιολόγος και παιδίατρος Οτο Χέλβε, «όλοι εκείνοι που άνοιξαν τα σχολεία τους είχαν την ευκαιρία να διαπιστώσουν πως τα οφέλη είναι πολύ περισσότερα από τους κινδύνους». Με αυτά τα δεδομένα, είναι έξι οι βασικές ερωτήσεις που πρέπει να απαντηθούν:

Πόσες πιθανότητες έχουν τα μικρά παιδιά να αρρωστήσουν και να μεταδώσουν τον ιό;

Μπορεί να μολυνθούν από τον ιό αλλά δεν φαίνεται να τον μεταδίδουν, τουλάχιστον απ’ όσα προκύπτουν από τις μελέτες του Ινστιτούτου Παστέρ σε έξι δημοτικά σχολεία. Οι μαθητές του Γυμνασίου, αντίθετα, διαθέτουν αντισώματα σε ένα ποσοστό της τάξης του 30%. Αυτό σημαίνει πως έχουν έρθει σε επαφή με τον ιό, ενώ οι δάσκαλοί τους και το υπόλοιπο προσωπικό είχαν αντισώματα 40% και 60% αντιστοίχως. Τόσο οι ανήλικοι όσο και οι ενήλικοι αυτής της κατηγορίας μπορεί να ασθενήσουν, αλλά ήπια.

Πρέπει να αφήσουμε τα παιδιά να παίζουν όπως πριν από την πανδημία;

Ναι, πρέπει να μπορούν να τρέξουν, να παίξουν και να διασκεδάσουν το συντομότερο δυνατό. Αυτό που πρέπει να αποφευχθεί είναι ο συνωστισμός πολλών παιδιών στις τάξεις, ενώ για τους μαθητές που είναι μικρότεροι από 12 ετών δεν συντρέχει λόγος να τηρηθούν αποστάσεις. Θα ήταν καλύτερα ασφαλώς να κάθονται όσο το δυνατόν περισσότερο έξω και έξω να γίνονται ακόμη και μαθήματα εφόσον το επιτρέπουν οι καιρικές συνθήκες. Οι μεγαλύτεροι μαθητές θα ήταν προτιμότερο να διατηρήσουν την απόσταση του ενός μέτρου, αν και δεν είναι βέβαιο πως θα τηρηθεί το μέτρο, καθώς κάθε χώρα έχει τη δική της πολιτική. Στην Ολλανδία, για παράδειγμα, δεν απαιτείται καμία απόσταση ως τα 17 έτη, αν και οι παιδίατροι θα ήθελαν να ισχύσει με κάποιον τρόπο το μέτρο για τους άνω των 12. Στην πράξη δεν είναι εύκολο πάντως. Στο Ισραήλ ήταν τέτοιος ο ενθουσιασμός των παιδιών στο άνοιγμα των σχολείων ώστε στάθηκε αδύνατον να μείνουν μακριά το ένα από το άλλο.

Τα παιδιά θα έπρεπε να φοράνε μάσκα;

Ναι και όχι. Ασφαλώς οι μάσκες είναι ένα από τα λίγα πράγματα που είναι σημαντικά για τον περιορισμό της πανδημίας, αλλά τα παιδιά τις βρίσκουν ανυπόφορες. Εξάλλου, δεν είναι εύκολο να φοράει κανείς σε αυτές τις ηλικίες τη μάσκα χωρίς να την αγγίζει, να τη βάζει και να τη βγάζει, να μην αγγίζει το πρόσωπό του και επιπλέον να πρέπει να φυσήξει και τη μύτη του. Οπως σημειώνει στην Κοριέρε ντέλα Σέρα ο καθηγητής Τζουζέπε Ρεμούτσι, μια λύση θα ήταν να φορούν τα παιδιά τη μάσκα μόνο εφόσον είναι αδύνατον να τηρηθούν οι αποστάσεις. Στη νοτιοανατολική Ασία και χώρες όπως η Κίνα, η Νότια Κορέα, η Ιαπωνία και το Βιετνάμ, η μάσκα έχει γίνει βέβαια συνήθεια, ενώ είναι εντελώς διαφορετική και η κουλτούρα της πειθαρχίας. Στην Ευρώπη, πάλι, η Γερμανία ζητάει από τους μαθητές της να φοράνε τη μάσκα μόνο στις τουαλέτες ή σε στενούς χώρους όπως είναι οι διάδρομοι. Στην Αυστρία δεν φορούν καθόλου μάσκα, ενώ στη Δανία, τη Νορβηγία, τη Βρετανία και τη Σουηδία η μάσκα είναι προαιρετική τόσο για τους μαθητές όσο και για τους καθηγητές. Το ίδιο ισχύει και στον Καναδά, ενώ στην εξίσωση θα πρέπει να υπολογίζονται πάντοτε οι κλιματικές συνθήκες: σε περιβάλλον υψηλών θερμοκρασιών η μάσκα είναι απλώς ανυπόφορη.

Τι θα έπρεπε να κάνει το σχολείο σε περίπτωση κρούσματος;

Η πιο απλή αλλά και η πιο σωστή απάντηση είναι πως δεν ξέρουμε. Εάν βρεθεί θετικό ένα παιδί μικρότερο ή μεγαλύτερο στον ιό, θα πρέπει να μπει σε καραντίνα μόνο αυτό, ολόκληρη η τάξη ή ολόκληρο το σχολείο; Υπάρχει η άποψη πως αρκεί να απομονωθεί το κρούσμα και οι επαφές του χωρίς καν να κλείσει η τάξη. Υπάρχει και η άποψη πως θα πρέπει να κλείσει ολόκληρο το σχολείο. Σε κάποιες χώρες προβλέπεται η υποβολή όλων των μαθητών σε τεστ. Καμία από αυτές τις απόψεις και αυτές τις πολιτικές όμως δεν βασίζεται σε πειστικές μελέτες. Μια πιο καθαρή εικόνα θα έχουμε όταν ανακοινωθούν τα αποτελέσματα δυο μελετών που τρέχουν αυτό το διάστημα στη Γερμανία και τη Βρετανία.

Από μια εστία στο σχολείο μπορεί να υπάρξει διασπορά στην κοινότητα;

Αυτό το ερώτημα εδράζεται στο γεγονός πως σε πολλές χώρες ένα σεβαστό ποσοστό εκπαιδευτικών δεν θέλει να επιστρέψει στο σχολείο επειδή φοβάται για την ασφάλεια τη δική του ή των οικείων του. Το Science αναζήτησε την απάντηση σχεδόν παντού. Αυτό που προκύπτει είναι πως οι περιπτώσεις σοβαρών κρουσμάτων ανάμεσα σε εκπαιδευτικούς είναι πραγματικά λίγες με την εξαίρεση μόνο της Σουηδίας. Στη σκανδιναβική αυτή χώρα δεν έκλεισαν ούτε μία ημέρα τα σχολεία, ούτε τροποποιήθηκε η εσωτερική οργάνωση, αλλά ούτε και ελήφθησαν μέτρα, όπως και οι μάσκες και η τήρηση αποστάσεων. Το αποτέλεσμα ήταν να ασθενήσει ένα ποσοστό εκπαιδευτικών, ενώ υπήρξαν και κάποιοι που έχασαν τη ζωή τους. Σύμφωνα με τον ιταλό επιστήμονα, αυτό δεν σημαίνει ότι η περίπτωση της Σουηδίας πρέπει να χρησιμοποιηθεί για να κλείσουν τα σχολεία, καθώς στην υπόλοιπη Ευρώπη ο κίνδυνος να δημιουργηθούν εστίες στα σχολεία αποδείχθηκε αμελητέος. Ως προς το εάν μια εστία στο σχολείο μπορεί να αποτελέσει κίνδυνο για την κοινότητα, αυτό είναι μάλλον απίθανο, σύμφωνα τουλάχιστον με τους επιδημιολόγους του London School of Hygiene Tropical Medicine. Πράγματι, στη Δανία τα σχολεία άνοιξαν όταν άρχισαν να μειώνονται τα κρούσματα και δεν συνέβη τίποτε απολύτως. Στην Ολλανδία, ο αριθμός των νέων κρουσμάτων παρέμεινε σταθερός και στη συνέχεια άρχισε να μειώνεται, ενώ τα σχολεία άνοιγαν ξανά. Το ίδιο συνέβη στη Φινλανδία, το Βέλγιο και την Αυστρία.

Τι να κάνουμε τελικά;

Σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύθηκε στην επιθεώρηση Nature, οι μαθητές «έχουν να κερδίσουν λίγα από το λόκνταουν και πολύ περισσότερα να χάσουν». Η μελέτη καταλήγει επίσης στο συμπέρασμα πως τα παιδιά νοσούν σπάνια

ή δεν νοσούν καθόλου. Οι πιθανότητες να νοσήσουν ή να χάσουν τη ζωή τους από τον Covid -19 είναι πολύ μικρότερες σε σχέση με άλλες δυσάρεστες καταστάσεις που μπορεί να έρθουν αντιμέτωπα. Ενα παράδειγμα; Στις Ηνωμένες Πολιτείες, έως τις 24 Ιουνίου, έχασαν τη ζωή τους από Covid-19, εφόσον ήταν πράγματι ο κορωνοϊός ή αιτία του θανάτου, 28 παιδιά κάτω των 14 ετών. Την ίδια περίοδο και πάντοτε στις Ηνωμένες Πολιτείες, έχασαν τη ζωή τους 9.622 παιδιά από δυστυχήματα στον δρόμο ή στο σπίτι, αυτοκτονίες, δολοφονίες και ασθένειες που δεν έχουν καμία σχέση με τον Covid-19 και που κατά τ’ άλλα θα μπορούσαν να είχαν προβλεφθεί. Παιδίατροι επισημαίνουν εξάλλου πως το να μένουν τα παιδιά μακριά από το σχολείο συνιστά κίνδυνο για την υγεία τους καθώς καταλήγουν να κάνουν λιγότερη φυσική άσκηση, να μην κοιμούνται καλά, να αναπτύσσουν διατροφικές διαταραχές και άγχος ή να καταλαμβάνονται από ένα αίσθημα κοινωνικής απομόνωσης. Ακόμη πιο δύσκολα είναι τα πράγματα για τα παιδιά που ζουν σε περιβάλλον ενδοοικογενειακής βίας. Στο κύριο άρθρο του το περιοδικό Times επεσήμαινε πρόσφατα πως η μακροχρόνια αποχή από την εκπαίδευση και τη διαδικασία της μάθησης μπορεί να αποδειχθεί «καταστροφική» για τα παιδιά. Το τελικό συμπέρασμα λοιπόν είναι πως τα σχολεία πρέπει να ανοίξουν. Με προσοχή, σύνεση, λίγους αλλά σαφείς κανόνες, λογική και μέτρο, όπως σημειώνει ο Τζουζέπε Ρεμούτσι.