Διπλωματία πόλεων και Επανάσταση του 1821: Το παράδειγμα του Δήμου Πειραιά

Είναι γνωστό ότι κατά τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας οι Ελληνες, για να αποφεύγουν τις τουρκικές θηριωδίες, ακολούθησαν τον δρόμο της ξενιτιάς, μεταφέροντας το ελληνικό πνεύμα και την ελληνική παιδεία σε όλον τον κόσμο, δημιουργώντας τις ελληνικές κοινότητες της Διασποράς. Οι κοινότητες αυτές αποτέλεσαν εστίες συσπείρωσης και εθνικής αυτογνωσίας. Βιέννη, Παρίσι, Βουκουρέστι, Ιάσιο, Οδησσός, Βουδαπέστη, Τεργέστη, Κωνσταντινούπολη, Βενετία είναι μερικά από τα κέντρα του παροικιακού Ελληνισμού, στα οποία καλλιεργήθηκε η άποψη ότι η απελευθέρωση της πατρίδας τους δεν ήταν υπόθεση μόνο των ομοεθνών τους που ζούσαν υπό τον τουρκικό ζυγό αλλά και δική τους ευθύνη.

Σε αυτό το πλαίσιο, η διπλωματία πόλεων, και ειδικότερα οι αδελφοποιήσεις και τα δίκτυα πόλεων, συνιστούν παραδοσιακά εργαλεία «ήπιας» ισχύος για την προώθηση και προβολή της πολιτιστικής κληρονομιάς των τοπικών αρχών αλλά και εν προκειμένω εγγύηση για τη διαχρονική συνέχεια και περαιτέρω σύσφιγξη των δεσμών των πληθυσμών των κοιτίδων του Ελληνισμού με ελληνικές τοπικές αρχές. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η αδελφοποίηση του Πειραιά με την Οδησσό, η οποία μέχρι σήμερα διατηρεί αδιατάρακτους τους δεσμούς του ελληνικού δήμου με τον Ελληνισμό της ουκρανικής πόλης.

Οι ιστορικοί αναφέρουν ότι ο Ελληνισμός της Οδησσού, όπου ιδρύθηκε η Φιλική Εταιρεία, και κυρίως οι έμποροι βοήθησαν τη σκλαβωμένη πατρίδα, παντοιοτρόπως. Εστειλαν πολεμοφόδια και χρήματα για τον αγώνα του 1821, πλήρωσαν για την απελευθέρωση ελλήνων αιχμαλώτων, έκτισαν σχολεία και εκκλησίες, φτωχοκομεία και νοσοκομεία, χρηματοδότησαν τη Φιλική Εταιρεία, έγιναν εθνικοί ευεργέτες (Βαρβάκης, Ριζάρης, Υψηλάντηδες, Ζωσιμάδες, Καπλάνης κ.ά.).

Από τον Απρίλιο του 1992 ο τότε δήμαρχος Πειραιά, κ. Στ. Λογοθέτης, είχε εισηγηθεί στο Δημοτικό Συμβούλιο με το υπ’ αριθ. 13492/30-4-1992 έγγραφό του τη λήψη απόφασης για την αδελφοποίηση του Πειραιά με την Οδησσό, επισημαίνοντας πως οι λόγοι προώθησης του σχετικού Συμφώνου ήταν εθνικοί, εμπορικοί, πολιτιστικοί και ιστορικοί. Για αυτούς τους λόγους η αναβίωση του Ελληνισμού της Οδησσού θεωρήθηκε εθνικό καθήκον για τη δημοτική αρχή. Ο Ελληνισμός της Οδησσού θα αποτελούσε τον συνδετικό κρίκο φιλίας μεταξύ των δύο πόλεων και πρεσβευτή συνεργασίας στο παρόν και στο μέλλον. Το Δημοτικό Συμβούλιο συνήλθε σε συνεδρίαση στις 6-5-1992 σε νόμιμη απαρτία με παρόντες 33 δημοτικούς συμβούλους, και η πρόεδρος του ΔΣ κυρία Θ. Βλασσοπούλου έθεσε υπόψη του Συμβουλίου το εισηγητικό έγγραφο του δημάρχου που εδραζόταν στις διατάξεις του άρθρου 282 του ΠΔ 323/89, και ομόφωνα ενέκρινε με την υπ’ αριθ. 256/92 απόφασή του την αδελφοποίηση Πειραιά και Οδησσού. Τον Φεβρουάριο του 1993 το υπουργείο Εξωτερικών με το υπ’ αριθ. Δ1 ΔΜΥ Φ2116.46/5/ΑΣ341/2-2-93 έγγραφό του επισήμανε ότι δεν υπάρχει αντένδειξη για τη συγκεκριμένη αδελφοποίηση. Στο διάστημα που μεσολαβεί μέχρι την υπογραφή του Συμφώνου Αδελφοποίησης αναπτύχθηκε έντονη αλληλογραφία μεταξύ του Δήμου Πειραιά και παραγόντων του εμπορικού συλλόγου της πόλης σε μια προοπτική να επισπευσθούν οι διεργασίες για την υπογραφή του Συμφώνου, το οποίο αναμενόταν να βοηθήσει ιδιαίτερα τις εμπορικές δραστηριότητες των ελλήνων επιχειρηματιών στην περιοχή. Πράγματι, στις 25/3/1993, παρουσία μελών του Ελληνικού Κοινοβουλίου με επικεφαλής την υφυπουργό Εξωτερικών Βιργινία Τσουδερού, εκπροσώπων κομμάτων, του Δήμου Πειραιά, της πανεπιστημιακής κοινότητας και του επιχειρηματικού κόσμου του Πειραιά υπογράφτηκε στην Οπερα της Οδησσού το Σύμφωνο Αδελφοποίησης μεταξύ Πειραιά και Οδησσού. Το Σύμφωνο Αδελφοποίησης συνέπεσε με τα εγκαίνια της αναστήλωσης του κτιρίου της Φιλικής Εταιρείας, 172 χρόνια ακριβώς μετά τον εθνικό ξεσηκωμό.

Εκτοτε, μια σειρά θεμάτων κοινού ενδιαφέροντος ανέδειξαν την αδελφοποίηση των δύο πόλεων σημαντικό εργαλείο για την ενίσχυση των σχέσεων μεταξύ των τοπικών κοινωνιών τους:

** Συζητήσεις για τη συγκοινωνιακή σύνδεση Πειραιά – Κων/πολης – Γαλατσίου και Βάρνας.
** Αποστολή 30 σολιστών του Θεάτρου της Οπερας και του Μπαλέτου της Οδησσού για παραστάσεις στον Πειραιά.

** Παρουσία ελληνικής αντιπροσωπείας στις εορταστικές εκδηλώσεις για την ίδρυση της Οδησσού.
** Δημιουργία ελληνο-ουκρανικού επιμελητηρίου και διορισμός προξενικού λιμενάρχη στην Οδησσό.
**  Αδελφοποίηση Δικηγορικού Συλλόγου Πειραιά με Δικηγορικό Σύλλογο Οδησσού (8/2/1997).
** Φιλοξενία 100 παιδιών από την Οδησσό στις παιδικές κατασκηνώσεις του Δήμου Πειραιά (2000).
** Εκθέσεις και διαγωνισμοί με τη συμμετοχή του Δήμου Πειραιά (Millennium Οδησσός 2001) για την προβολή νέων τεχνολογιών και τεχνογνωσίας, καθώς και διεξαγωγή διαγωνισμού ραδιοτηλεοπτικών οργανισμών που έφερε σε επαφή τα στελέχη και τους εργαζομένους στα ΜΜΕ των δύο πόλεων.
** Διεξαγωγή της 7ης Τουριστικής Εκθεσης στην Οδησσό καθώς και της Διάσκεψης με θέμα «Συνεργασία των Πόλεων-Μελών της Λέσχης της Μαύρης Θάλασσας με Αδελφοποιημένες Πόλεις» (2001).
** Συμμετοχή του Δήμου Πειραιά στην έκθεση φωτογραφίας των πόλεων που αποτελούσαν τα ιδρυτικά μέλη της Ενωσης των Αρχαίων Ελληνικών Λιμανιών της Μεσογείου και Αλλων Θαλασσών, παρουσιάζοντας πλούσιο υλικό για την καθημερινή ζωή στον Πειραιά, καθώς και φωτογραφικό υλικό, ενώ παράλληλα ανανεώθηκε η φιλοξενία των παιδιών της Οδησσού στις παιδικές κατασκηνώσεις του Πειραιά.
** Διάπλους ενός ιστιοφόρου της «ΑΛΤΣΙΟΝΑΣ» με αφορμή τα 300 χρόνια ίδρυσης της Αγίας Πετρούπολης (πόλης επίσης Αδελφοποιημένης με τον Πειραιά από το 1984). Το ιστιοφόρο θα ελλιμένιζε στα λιμάνια αδελφοποιημένων πόλεων και εταίρων της Οδησσού, και στον Πειραιά βρέθηκε στις 25-26 Μαρτίου 2003. Το πενταμελές πλήρωμα του ιστιοφόρου με επικεφαλής τον πλοίαρχο κ. Πετουχόφ Μιχαήλ Σεραφίμοβιτς μετέφερε επιστολή προς τον δήμαρχο Πειραιά, κ. Αγραπίδη, εκ μέρους του ομολόγου του της Οδησσού, κ. Ruslan Bodelan, με συγκεκριμένες προτάσεις οι οποίες αφορούσαν τη διοργάνωση παιδικής λεμβοδρομίας που θα πραγματοποιείτο στην Οδησσό το 2004.
** Πολιτιστικό πρόγραμμα με θέμα «Θάλασσα / Ωκεανός» στην Οδησσό, όπου ουκρανοί καλλιτέχνες φιλοτέχνησαν πίνακες από τις αδελφοποιημένες με την Οδησσό πόλεις-λιμάνια και οι οποίοι περιλαμβάνονταν σε ένα λεύκωμα το οποίο ζητήθηκε να διακινηθεί και από τον Δήμο Πειραιά (2008).
** Συμμετοχή του Δήμου Πειραιά, παρουσία του νυν δημάρχου κ. Γ. Μώραλη, στις εκδηλώσεις για τον εορτασμό συμπλήρωσης 224 ετών από την ίδρυση της Οδησσού, καθώς και στα εγκαίνια του Ελληνικού Πάρκου στην πόλη της Ουκρανίας, το οποίο είναι δωρεά του Κοινωφελούς Ιδρύματος Μπούμπουρα (2018).

Εκτός βέβαια από τον Πειραιά, και άλλοι ελληνικοί δήμοι έχουν καταφέρει τα τελευταία χρόνια μέσω της διπλωματίας πόλεων να διατηρήσουν ισχυρούς τους δεσμούς τους με κοιτίδες του Ελληνισμού. Κατόπιν τούτου, με αφορμή την επέτειο των 200 χρόνων από την Επανάσταση του 1821, η Ελληνική Πολιτεία θα μπορούσε να διαμορφώσει ένα ιδιαίτερο πρόγραμμα δράσεων με θέμα τη διπλωματία πόλεων ως εργαλείο για τη διατήρηση και ενίσχυση των δεσμών μεταξύ κοιτίδων του Ελληνισμού, που πρωτοστάτησαν στην προετοιμασία της εθνικής παλιγγενεσίας, και ελληνικών δήμων.