ΗχοΔύναμα

«Αποθέωσις»: Το Κουαρτέτο Καζάλς παίζει Μπετόβεν, μέρος τρίτο, Harmonia Mundi, 3 CD

Από τη δεκαετία του ’60 τα «λατινογενή» κουαρτέτα εγχόρδων είχαν βρεθεί σε ένα είδος δεύτερης μοίρας σε σχέση με τα γερμανικά, τα αυστριακά ή ακόμα και τα αγγλικά και τα αμερικανικά σχήματα όσον αφορά το «βαρύ» κεντρικό ρεπερτόριο, ιδίως τα έργα του Μπετόβεν. Δεν ήταν πάντοτε έτσι. Αντίθετα, η πρώτη πλήρης ηχογράφηση των έργων αυτών έγινε από το γαλλικό Κουαρτέτο Καπέ (1893 – περίπου 1930), ήδη στη δεκαετία του 1920, ενώ ακολούθησαν και άλλα σχήματα, ενώ, έτσι κι αλλιώς, η γαλλική και η γαλλόφωνη βελγική σχολή έδωσαν σύνολα που έγραψαν ιστορία: επί χρόνια το Προ Αρτε κρατούσε τα σκήπτρα του σημαντικότερου κουαρτέτου της εποχής του. Ωστόσο η ιστορία αυτή σταδιακά ξεπεράστηκε.

Αμέσως μετά τον Πόλεμο και για ικανό διάστημα οι ηχογραφήσεις στη Γερμανία και στην Αυστρία, που είχαν ερειπωθεί, ήταν πολύ φτηνές για τις διεθνείς και τις τοπικές εταιρείες, ενώ τα εκεί κουαρτέτα εγχόρδων είχαν καταστεί μουσικά αξεπέραστα. Παράλληλα, στη Γαλλία δεν έγιναν οι απαραίτητες επενδύσεις στον εξοπλισμό που άλλαξε σταδιακά από τις 78 στροφές στις 33 και, κυρίως έπειτα, από τη μονοφωνία στη στερεοφωνία. Κάπως έτσι, τα γαλλικά σχήματα έμειναν πίσω, με εξαίρεση το δικό τους ρεπερτόριο στο οποίο ουδέποτε γνώρισαν αληθινό ανταγωνισμό. Αν όμως οι Γάλλοι και οι γαλλόφωνοι έχασαν για καιρό τη «μάχη του Μπετόβεν», για τους ισπανούς μουσικούς αυτή ουσιαστικά δεν κερδήθηκε ποτέ, παρά το γεγονός ότι από την Ιβηρική προέρχεται ο μέγας τσελίστας Πάμπλο Καζάλς, το όνομα του οποίου φέρει αυτό το κουαρτέτο.

Σήμερα τα πράγματα έχουν αρχίσει να αλλάζουν εκ νέου. Το Κουαρτέτο Καζάλς βρίσκεται στην αιχμή του δόρατος αυτής της αλλαγής, όπως και το εξαιρετικό γαλλικό σχήμα Ebene που μόλις έδωσε έναν άλλο εξαιρετικό κύκλο, ηχογραφημένο σε συναυλίες σε όλες τις ηπείρους. Ο κύκλος Μπετόβεν των Καζάλς, που ξεκίνησαν το 1997 στο Ωδείο «Βασίλισσα Σοφία» της Μαδρίτης, ολοκληρώνεται με τον τρίτο και τελευταίο τόμο «Αποθέωσις». Δεν έχουν ακολουθήσει την παραδοσιακή κατανομή σε πρώιμα, μεσαία και ύστερα έργα, που εν προκειμένω τοποθετούνται ανάμεικτα ως προς τις περιόδους. Το κριτήριο που προτείνουν έχει να κάνει περισσότερο με συνθετικές ιδιαιτερότητες που απαντώνται σε κάθε έργο. Το αποτέλεσμα είναι εξαιρετικό. Ενα ελεύθερο πλην όμως όχι ελευθεριάζον πνεύμα κυριαρχεί στις ερμηνείες τους που ενίοτε μοιάζουν να φλέγονται. Εχουν εκπληκτική τεχνική επάρκεια, αλλά δεν υποτάσσονται σε αυτήν. Αντίθετα, βρίσκουν μια δική τους ισορροπία που δεν «παραβιάζει» τον συνθέτη (συνέβαινε αυτό στον Μεσοπόλεμο) αλλά και δεν λειτουργούν αποστειρωμένα. Ο ήχος τους έχει ταυτότητα που χαίρεσαι να την ακούς. Είναι, κατά κάποιον τρόπο, περιπετειώδεις στην προσέγγισή τους. Και τιμούν και τη μουσική και τον συνθέτη της ακριβώς με τις ελευθερίες που παίρνουν, μα χωρίς να «ξεφεύγουν». Ερμηνείες με πολλή σκέψη αλλά με ακόμα περισσότερο αυθορμητισμό, αλλά πάνω σε πολύ στέρεες βάσεις, γεμάτες ένταση, μεστές και πυκνές. Ισως σε κάποια σημεία ιδιωματικές. Αλλά αυτή είναι και η γοητεία τους.

Τσαϊκόφσκι: Τέταρτη και Πέμπτη Συμφωνία, ορχηστρικά έργα, Ορχήστρα της Ραδιοφωνίας του Αμβούργου, Hans Schmidt-Isserstedt, Ορχήστρα του Ωδείου του Παρισιού, Albert Wolff, Carl Schuricht, Australian Eloquence, 2 CD

Αμέσως πριν από την εποχή της στερεοφωνίας (όπου, όπως αναφέρθηκε, οι εξοπλισμοί ηχογράφησης άργησαν να εκσυγχρονιστούν στη Γαλλία), μία σειρά από μονοφωνικές ηχογραφήσεις που έγιναν στο Παρίσι τόσο από την DECCA όσο και από την EMI θεωρούνται σήμερα ηχογραφήσεις αναφοράς. Και δικαίως. Είναι η καλύτερη εποχή των γαλλικών ορχηστρών και εκείνη του Ωδείου του Παρισιού είναι η πιο σημαντική όλων. Σε αυτό προστίθεται η παρουσία του μεγάλου Γερμανού Carl Schuricht, ο οποίος αναπτύσσει στενούς δεσμούς με τις ορχήστρες της γαλλικής πρωτεύουσας και διασώζει το μοναδικό τους ήχο, ειδικά στα πνευστά, σε έργα του κεντρικού ρεπερτορίου. Στην κορυφή βρίσκεται ο κύκλος του με τις συμφωνίες του Μπετόβεν, όμως δεν είναι μόνο αυτός. Επίσης, ένας άλλος μαέστρος, δυστυχώς ξεχασμένος σήμερα, ο υπέροχος Αlbert Wolff, δίνει μία από τις πιο ενδιαφέρουσες αναγνώσεις της Τέταρτης Συμφωνίας του Τσαϊκόφσκι, χωρίς υπερβολή στο σύνολο της ιστορίας της δισκογραφίας. Τέλος, από το Αμβούργο, ο Hans Schmidt-Isserstedt εισφέρει έναν εντελώς διαφορετικό Τσαϊκόφσκι που όμως παραμένει επίσης συναρπαστικός μέχρι και σήμερα. Ολα αυτά με τον πρωτοποριακό ήχο της DECCA, τον λεγόμενο «DECCA Sound», που η αμεσότητα και η αλήθεια του φτάνουν σε μαγικά επίπεδα: είναι λίαν συζητήσιμο αν ξεπεράστηκαν ποτέ ως προς τη φυσικότητά τους.