«Μια ποινή – προσβολή για όλους όσοι επέζησαν»

Εφτασαν και οι δύο στο Στούτχοφ, το πρώτο στρατόπεδο συγκέντρωσης που έφτιαξαν οι Ναζί εκτός Γερμανίας, κοντά στο Γκντανσκ της Πολωνίας, τον Αύγουστο του 1944: 14 χρόνων ο ένας, ο 90χρονος σήμερα Μάνφρεντ Γκόλντμπεργκ, 17 χρόνων ο άλλος, ο 93χρονος σήμερα Μπρούνο Ντέι, εβραίος κρατούμενος ο πρώτος, μέλος των SS που ανέλαβε φρουρός σε παρατηρητήριο του στρατοπέδου ο δεύτερος. Μόλις πρόσφατα, σε μία από τις τελευταίες δίκες του ναζισμού στη Γερμανία, δικαστήριο του Αμβούργου έκρινε τον Ντέι ένοχο για συνέργεια σε 5.232 δολοφονίες, του επέβαλε ωστόσο ποινή φυλάκισης μόλις δύο ετών με αναστολή. Μιλώντας στους «Τάιμς» από το Βόρειο Λονδίνο όπου διαμένει, ο Γκόλντμπεργκ είπε πως συμφωνεί «ολόψυχα» με το Κέντρο Σιμόν Βίζενταλ πως η ποινή αυτή αποτελεί προσβολή για τους επιζήσαντες.

«Δεν είμαι εκδικητικός άνθρωπος», δήλωσε ο 90χρονος, που έχασε στα στρατόπεδα του θανάτου τον εννιάχρονο αδελφό του, και υποχρεώθηκε να παρακολουθήσει στο Στούτχοφ τον απαγχονισμό ενός έφηβου φίλου του. «Ομως μετά τα τριάμισι χρόνια που πέρασα στα στρατόπεδα, δεν μπορώ να συγχωρήσω. Μπορεί να φαίνεται σκληρό, σχεδόν απάνθρωπο, να τον υποβάλουμε σε αυτή τη δοκιμασία στην ηλικία του» πρόσθεσε αναφερόμενος στον Ντέι, ο οποίος είναι πλέον καθηλωμένος σε αναπηρικό καροτσάκι. «Από την άλλη, είμαι μόλις τρία χρόνια μικρότερος. Αφού ήταν αυτονόητο πως δεν θα έμπαινε φυλακή ως αντανάκλαση των θηριωδιών, έπρεπε να του είχε επιβληθεί έστω κατ΄ όνομα μία πολύ βαρύτερη ποινή ως αντανάκλαση της σοβαρότητάς τους».

Στη δίκη του, ο Μπρούνο Ντέι αρνήθηκε πως ό,τι έκανε στο Στούτχοφ ήταν θέμα επιλογής, είπε πως δεν θα είχε ενταχθεί ποτέ εθελοντικά στα SS. Υποστήριξε επίσης, όπως έχουν υποστηρίξει ανά τα χρόνια πολλοί ακόμη λιγότερο ή περισσότερο χαμηλόβαθμοι Ναζί, πως δεν είχε επίγνωση των όσων εκτυλίσσονταν στο Στούτχοφ – όπου άφησαν την τελευταία τους πνοή συνολικά 65.000 κρατούμενοι, ανάμεσά τους 28.000 Εβραίοι -, πως τα έμαθε «μόνο μέσα από τις καταθέσεις αυτοπτών μαρτύρων και τις εκθέσεις εμπειρογνωμόνων». Ζήτησε όμως συγγνώμη από τα θύματα, και τους απογόνους τους, για την «κόλαση της παραφροσύνης» που βίωσαν.

Ο Μάνφρεντ Γκόλντμπεργκ, κρατούμενος Νο 46578 στο Στούτχοφ, δεν ξέρει αν συναντήθηκε εκεί με τον Ντέι. Θυμάται όμως πολλά επικίνδυνα συναπαντήματα με τους φρουρούς που επάνδρωναν τα παρατηρητήρια. Οποτε τολμούσε να πλησιάσει τα συρματοπλέγματα που χώριζαν τα στρατόπεδα γυναικών και ανδρών, ελπίζοντας να δει ή να μιλήσει στη μητέρα του, ένας από αυτούς έστρεφε πάνω του το όπλο του και του φώναζε να κάνει πίσω. «Δεν θα είχαν διστάσει να με πυροβολήσουν γιατί δεν υπήρχαν συνέπειες για αυτούς τους φρουρούς. Οι εβραϊκές ζωές ήταν ασήμαντες» λέει.

Ανδρες των SS είχαν αρπάξει τον εννιάχρονο αδελφό του από ένα στρατόπεδο εργασίας όπου κρατούνταν προηγουμένως: δεν τον ξαναείδε κανείς. «Ακόμα και σήμερα, όταν κλείνω τα μάτια μου, ακούω το γοερό κλάμα της μητέρας του» λέει. Eνας έφηβος φίλος του ήταν ένας από τους οκτώ κρατουμένους που απαγχονίστηκαν μπροστά σε όλους όταν οι Ναζί διαπίστωσαν πως κάποιος είχε αφαιρέσει τρόφιμα από τα βαγόνια ενός συρμού κοντά σε ένα εργοτάξιο. «Γερμανοί φρουροί σκορπίστηκαν ανάμεσά μας και όποτε έβλεπαν κάποιον να κλείνει τα μάτια ή να αποστρέφει το βλέμμα από αυτό το μακάβριο θέαμα μας χτυπούσαν με το κοντάκι του όπλου και μας προειδοποιούσαν ότι αν δεν κρατάγαμε τα μάτια ανοιχτά θα ήμασταν οι επόμενοι».

Ο Γκόλντμπεργκ, που μεγάλωσε στη Γερμανία πριν απελαθεί η οικογένειά του στο Γκέτο της Ρίγας, θυμάται φρουρούς των SS σε εργοστάσια του στρατοπέδου να σέρνουν έξω και να πυροβολούν εκείνους που «δεν μπορούσαν πλέον να φέρουν εις πέρας τη σκληρή δουλειά που απαιτούσαν καθημερινά οι Γερμανοί. Το να ισχυρίζονται λοιπόν αυτοί οι φρουροί πως οι ίδιοι δεν σκότωσαν κανέναν Εβραίο είναι σαν να παίζουν με τις λέξεις». Μετά την απελευθέρωση, ο Γκόλντμπεργκ και η μητέρα του κατέφυγαν στη Βρετανία, όπου και επανενώθηκαν με τον πατέρα του – αυτός είχε εγκαταλείψει τη Γερμανία λίγες ημέρες πριν από τον πόλεμο. Ο 90χρονος Μάνφρεντ Γκόλντμπεργκ έχει τέσσερις γιους και πολλά εγγόνια. Οσο για τον 93χρονο Μπρούνο Ντέι, αυτός είναι πλέον ένας από τους 6.600 Ναζί εγκληματίες πολέμου οι οποίοι έχουν καταδικαστεί από γερμανικά δικαστήρια από το 1947: οι περισσότερες ποινές, ωστόσο, ήταν μικρότερες του ενός έτους φυλάκιση.