Οι εξουσίες των άλλων

Στην αρχή, όταν η κυρία Μπαζιάνα παραπονέθηκε ότι «ο ΣΥΡΙΖΑ πήρε την κυβέρνηση αλλά όχι την εξουσία», δεν έδωσα ιδιαίτερη σημασία («ΕφΣυν», 5/1/18). Νόμισα ότι ήταν μια απλοϊκή και λίγο παιδαριώδης μεγαλοστομία.

Λογικό. Στις κοινοβουλευτικές δημοκρατίες όπως η Ελλάδα ένα κόμμα αναλαμβάνει απλώς την εντολή διακυβέρνησης.

Την εξουσία γενικά την ασκούν έντεκα εκατομμύρια Ελληνες μέσα από πολλούς και διαφορετικούς θεσμούς, αρχές, κέντρα και δομές, μέσα από αντικρουόμενα συμφέροντα, συλλογικότητες, συσχετισμούς και διαδικασίες.

Οταν λίγο αργότερα ο τότε υπουργός Νίκος Κοτζιάς ζητούσε από τους αντιπάλους της κυβέρνησης «να αποδείξουν την αθωότητά τους», υπέθεσα ότι είναι απλώς απότοκο μιας ανολοκλήρωτης πολιτικής παιδείας που πήγαζε από τα ολοκληρωτικά καθεστώτα της Ανατολικής Ευρώπης (Alpha TV, 15/2/18).

Στη συνέχεια όμως άρχισα να παραξενεύομαι. Υποσχέσεις του τύπου «τη δεύτερη φορά να ελέγξουμε όλους τουςς αρμούς της εξουσίας» (Α. Τσίπρας, ΚΕ ΣΥΡΙΖΑ, 15/2/20) ακούγονταν λιγότερο σαν φιλόδοξες φανφάρες και περισσότερο σαν απειλές.

Ο πρώην πρωθυπουργός έδινε την εντύπωση ότι σκεφτόταν φωναχτά και πάντως ειλικρινά.

Φαίνεται πως δεν είναι ο μόνος. Ακόμη κι αν προσπεράσουμε διάφορες γραφικές αλλά πρωτόγονες περιπτώσεις όπως ο Πολάκης, θα δούμε ότι η επιδιωκόμενη ταύτιση κυβέρνησης και εξουσίας, συνεπώς μια ολοκληρωτική αντίληψη της πολιτικής, αποτελεί θεμελιώδες στοιχείο της «σκέψης ΣΥΡΙΖΑ».

Από αυτή την άποψη οι πανταχόθεν αποκαλύψεις για την προσπάθεια της προηγούμενης κυβέρνησης να ελέγξει με κάθε μέσο τους «αρμούς της εξουσίας» φωτίζουν και το πραγματικό σκεπτικό της.

Οι αυτουργοί δηλαδή θεωρούν ότι ακόμη κι όταν κυβερνά ο ΣΥΡΙΖΑ, «δεν έχει απέναντι μόνο τη ΝΔ. Εχει το κράτος της, το κράτος τους», διότι «το κράτος είναι στημένο, κουρντισμένο, εξοπλισμένο ακριβώς για να τους υπάγεται και να τους εξυπηρετεί» (Θ. Καρτερός, «Αυγή», 19/7).

Είναι μια τυπική παρανοειδής αντίληψη της πολιτικής που συνδυάζει (κατά τον ορισμό) «εξημμένη υπερβολή, καχυποψία και συνωμοσιολογική φαντασία». Συνήθως χαρακτηρίζει τη «ριζοσπαστική Δεξιά» αλλά όχι μόνο (Richard Hofstadter, «The Paranoid Style in American Politics», «Harper’s Magazine», Νοέμβριος 1964).

Υπό κανονικές συνθήκες θα αφορούσε την ψυχιατρική επιστήμη και ενδεχομένως θα αντιμετωπιζόταν με την κατάλληλη θεραπευτική αγωγή.

Στην περίπτωση του ΣΥΡΙΖΑ όμως υποδύεται έναν ολόκληρο κώδικα ερμηνείας των πραγμάτων. Ξέρετε γιατί; Επειδή έτσι νομίζουν ότι είναι τα πράγματα. Οτι έτσι λειτουργούν οι άλλοι.

Πιστεύουν δηλαδή στο «βάθος του παρακράτους της Δεξιάς, ενός παρακράτους στο οποίο ο έλεγχος των δικαστικών παίζει στρατηγικό ρόλο» («Αυγή», 19/7).

Με άλλα λόγια: αφού έτσι το κάνουν εκείνοι, γιατί να μην το κάνουμε κι εμείς; Ολο το παραδικαστικό κύκλωμα Παπαγγελόπουλου απορρέει από αυτή τη βαθιά ριζωμένη πεποίθηση.

Η οποία εξηγεί ταυτοχρόνως δυο δυσεξήγητα εκ πρώτης όψεως φαινόμενα.

Πρώτον, τη συγκυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ και ΑΝΕΛ. Η «παρανοειδής αντίληψη» της πολιτικής ήταν το βασικό πεδίο της σύγκλισής τους, πέρα από τα Μνημόνια και τις «αντι-συστημικές» υστερίες.

Επώασε την ανορθολογική ώσμωση μιας «ριζοσπαστικής Δεξιάς» και μιας «ριζοσπαστικής Αριστεράς».

Δεύτερον, την ανενδοίαστη χρήση παρακρατικών μεθόδων και μηχανισμών όπως προκύπτουν από τις υποθέσεις Παπαγγελόπουλου, Παππά, Καλογρίτσα κ.λπ.

Ακόμη κι η προσπάθεια συγκάλυψης στο Μάτι αποκαλύπτει μια παράλληλη και παράτυπη διαδικασία επιβολής έξω από κάθε νόμιμο πλαίσιο.

Με άλλα λόγια, το «σχέδιο ελέγχου της χώρας» από τους ΣΥΡΙΖΑΝΕΛ («ΤΑ ΝΕΑ», 11-12/7) δεν ήταν λάθος ή αστοχία ή υπερβολή, αλλά θεμελιώδες στοιχείο στην αντίληψη της εξουσίας που τους χαρακτήριζε.

Ο δικός τους «παράλληλος» έλεγχος ήταν (στο μυαλό τους) ένα επιβεβλημένο αντίδοτο στον υποτιθέμενο έλεγχο από «τους άλλους» – το κράτος, η Δικαιοσύνη, η Τράπεζα της Ελλάδος, ο Τύπος, οι οικονομικοί παράγοντες κ.λπ.

Υπάρχει ένα ιστορικό παράδοξο. Αυτή η διάκριση μεταξύ διακυβέρνησης και εξουσίας δεν φαίνεται να απασχόλησε σοβαρά κανένα από τα μεγάλα ολοκληρωτικά καθεστώτα του 20ού αιώνα.

Οι Μπολσεβίκοι στη Ρωσία, οι ναζιστές στη Γερμανία, ο Φράνκο στην Ισπανία τα πήραν όλα και με τη μία. Η ενιαία μοναδικότητα της εξουσίας είναι άλλωστε η ουσία του ολοκληρωτισμού.

Μόνη εξαίρεση, ο φασισμός στην Ιταλία – τουλάχιστον στην πρώτη και πιο «αντι-συστημική» φάση του (1922-1929). Εκεί η συζήτηση ποιος έχει την εξουσία, πώς και πόσο την έχει κυριολεκτικά δίχασε τους οπαδούς και τα στελέχη του Μουσολίνι. Εγινε πραγματική εμμονή.

Τότε που ο Τζιουζέπε Μποτάϊ έγραφε «δεν έχουμε την εξουσία επειδή κάναμε την επανάσταση αλλά έχουμε την εξουσία για να κάνουμε την επανάσταση» (15/7/1924).

Ο λόγος είναι απλός. Σε αντίθεση με τους άλλους ολοκληρωτισμούς, η ιδιότυπη άνοδος στην εξουσία του φασισμού τον υποχρέωνε να συμβιώσει με μια σειρά από ουσιαστικά ή τυπικά πολιτικά αντίβαρα.

Το Παλάτι και τον βασιλιά. Την Εκκλησία και το Βατικανό. Τον στρατό. Κάποια αντιπολίτευση έως το 1926-27. Ισχυρά επιχειρηματικά συμφέροντα.

Ο παραλληλισμός δεν είναι τυχαίος, ούτε αθώος. Διότι η αναρώτηση για την εξουσία προκύπτει μόνο όταν υπάρχουν ενοχλητικά αντίβαρα στην εξουσία σου κι όταν θεωρείς ότι πρέπει να τα εξουδετερώσεις.

Με άλλα λόγια, όταν δεν αντιλαμβάνεσαι ή όταν δεν αποδέχεσαι τα όρια, τους περιορισμούς και τους κανόνες στην άσκηση της εξουσίας που θέτει η ίδια η δημοκρατία, όχι ως τυπική πρακτική αλλά ως πολιτικός πολιτισμός.

Στην περίπτωση αυτή η αντιπαράθεση για την κυβέρνηση και την εξουσία προκύπτει από ένα βαθύ έλλειμμα δημοκρατικής παιδείας κι από μια δυσανεξία στις εξουσίες των άλλων.

Τις οποίες προσπαθείς με κάθε τρόπο να εξουδετερώσεις ή έστω να ελέγξεις.