Οι σκιές της Ιστορίας

Emmanuel Zaez / Gabriel Zucman

Ο θρίαμβος της αδικίας

Πώς οι πλούσιοι αποφεύγουν τους φόρους και πώς θα τους κάνουμε να πληρώσουν

Μτφ.: Α.Δ. Παπαγιαννίδης

Πόλις, 2020, σ. 308

Τιμή: 17,70 ευρώ

Σε μια εποχή που η παγκοσμιοποίηση είτε δαιμονοποιείται είτε παρουσιάζεται ως αντικειμενική ειμαρμένη, βιβλία σαν αυτό αποτελούν υποδείγματα χάραξης δημόσιων πολιτικών που δεν υπερκαθορίζονται από τη δήθεν αναπόφευκτη λειτουργία των νέων τεχνολογιών. Οι αναγνώστες αυτού του βιβλίου θα βυθιστούν σε μια σειρά στοιχείων για τις ανισότητες, την εξίσωση της φορολόγησης πλουσίων και φτωχών (επίπεδη φορολογία) και τον θάνατο του προοδευτικού φόρου, τη φοροαποφυγή των πλουσίων, την όλο και υψηλότερη φορολογία της εργασίας και την όλο και χαμηλότερη του κεφαλαίου κ.λπ. Διαδικασίες που προέρχονται από ταξικές πολιτικές αποφάσεις και όχι από την ανάπτυξη των νέων τεχνολογιών όπως θα ήθελε να τη βλέπει μια δήθεν τεχνοκρατική, αλλά στο βάθος πολύ συντηρητική θέαση.  Και το πρόβλημα δεν τελειώνει εδώ. Οι φορολογικές αδικίες δίνουν έδαφος στην εκτροπή προς την ολιγαρχία. Δεν είναι θέμα αγανάκτησης, είναι ζήτημα Δημοκρατίας, «ανόητε».

Δημήτρης Ε. Φιλιππής

Ισπανικός Εμφύλιος (1936-1939)

Διαίρεση, διχόνοια και διχασμός
στην Ισπανία του 20ού αιώνα

Εστία, 2020, σ. 222.

Τιμή: 15 ευρώ

Παρόλο που έχουν γραφεί τόσο πολλά βιβλία για τον Ισπανικό Εμφύλιο, αυτό εδώ όχι μόνο δεν περισσεύει αλλά προσφέρει και νέα δεδομένα και αφορμές για τη συζήτηση των αιτίων που προκάλεσαν αυτόν τον μη μονοδιάστατο Εμφύλιο. Αυτός ήταν ένας Εμφύλιος μεταξύ τάξεων, μεταξύ εθνοτήτων αλλά και ένας διεθνής εμφύλιος μεταξύ αντιπροσώπων διαφορετικών αντιλήψεων για το μέλλον του μεσοπολεμικού κόσμου. Το βιβλίο είναι γραμμένο με περίτεχνο τρόπο, ώστε η επιστημονική προσέγγιση των διαφορετικών φάσεων του Εμφυλίου να συναντά τη συγκίνηση των αγώνων ανιδιοτελών ανθρώπων αλλά και υποχείριων των μεγάλων της διεθνούς σκακιέρας. Οι έλληνες αναγνώστες θα ανακαλύψουν πώς όσο και να είναι διαφορετικοί οι εμφύλιοι, πάντα έχουν κοινά σημεία.

Βασίλης Λιόσης

Ναζισμός: Τα αίτια γέννησης
και γιγάντωσής του

Προλογικό σημείωμα: Σπύρος Μαρκέτος

Εκδόσεις ΚΨΜ, 2020, σ. 477

Τιμή: 23,32 ευρώ

Το βιβλίο αυτό είναι γραμμένο για να μας υπενθυμίσει τους τρόπους και τις ιδέες, τη φιλοσοφική βάση, τα κοινωνικά στρώματα που θέλχτηκαν από τον ναζισμό και για να μας προειδοποιήσει για τους κινδύνους από τις σημερινές καλυμμένες και απροκάλυπτες σειρήνες του φυλετισμού και του ρατσισμού. Στο βιβλίο αναλύονται οι πρακτικές της ελληνικής Ακροδεξιάς, αλλά και του λεγόμενου «Ακραίου Κέντρου». Πολύ σωστά ο συγγραφέας καταγράφει τη διαφορετική φύση και τις ρίζες του ναζιστικού ολοκληρωτισμού αντιτιθέμενος στην ταύτιση του κομμουνισμού με τον ναζισμό, αλλά σε καμία περίπτωση αυτό δεν σημαίνει πως ο κομμουνισμός δεν ήταν και αυτός ένας άλλος διαφορετικός ολοκληρωτισμός, το οποίο ο συγγραφέας δεν φαίνεται να αποδέχεται.

Γιάννης Μηλιός

Βενετία: Μια συνάντηση
που στέριωσε απρόβλεπτα

Πραγματεία για τον καπιταλισμό
και τη διαδικασία γένεσής του

Αλεξάνδρεια, 2020, σ. 309

Τιμή: 21,20 ευρώ

Συναρπαστική κατάδυση στις καταβολές του καπιταλισμού με εφόδια τη βαθιά γνώση του έργου του Μαρξ. Χωρίς όμως να παραλείπεται και η μελέτη και η παράθεση και άλλων μαρξιστικών και μη μαρξιστικών προσεγγίσεων για τους τρόπους μετάβασης στον καπιταλιστικό τρόπο παραγωγής και για τις απαρχές της πρωταρχικής συσσώρευσης, τις οποίες ο συγγραφέας παρακολουθεί να γεννώνται στα κανάλια της Βενετίας. Και σε αντίθεση με τον Βέμπερ που αναρωτιόταν γιατί ο καπιταλισμός δεν συνεχίστηκε στην Ιταλία, ο Μηλιός υποστηρίζει πως στην Ιταλία ο καπιταλισμός και συνέχισε και αναπτύχθηκε και συνέβαλε στους καπιταλιστικούς μετασχηματισμούς όλης της υπόλοιπης Ευρώπης. Οχι όμως μόνο ο καπιταλισμός αλλά και η διαμόρφωση του έθνους-κράτους και του εθνικισμού πηγάζουν στη Βενετία του 13ου και του 14ου αιώνα.

Πάνος Καζάκος

Τέλος των ψευδαισθήσεων;

Ελεγχόμενες πτωχεύσεις,
οικονομική κρίση και μνημόνια (2009-2019)

Παπαζήση, 2020, σ. 204

Τιμή: 9,54 ευρώ

Ενα σύντομο αλλά αποκαλυπτικό οδοιπορικό στον μακρύ δρόμο από την ένταξη στο ευρώ μέχρι την κρίση χρέους του 2009. Εδώ αναλύονται οι ενδογενείς και εξωγενείς αιτίες της υπερχρέωσης και της χαμηλής αλλά και φθίνουσας ανταγωνιστικότητας της ελληνικής οικονομίας. Μετά το 2009 ξεκινά η οδύσσεια της χώρας και των πολιτών της με στάσεις σε όλες τις στιγμές αυτής της περιπλάνησης. Από την αποτροπή της πτώχευσης χάρη στο πρώτο μνημόνιο, στις αντιστάσεις, στις ανορθολογικές εκρήξεις και τους Αγανακτισμένους, στο δεύτερο μνημόνιο, στην έλευση της ελπίδας και από εκεί στο τρίτο μνημόνιο και στο τέλος κάθε αυταπάτης. Ενα οδοιπορικό με μεστό και νηφάλιο επιστημονικό λόγο, χωρίς βερμπαλισμούς αλλά με καίριες παρατηρήσεις και επισημάνσεις όπως ξέρει να εκφράζεται ένας πραγματικός ευπατρίδης του ορθού λόγου σαν τον Πάνο Καζάκο. Και φυσικά ως ψύχραιμος επιστήμονας δεν δίνει μονοσήμαντη απάντηση στο ερώτημα του αν  τελείωσαν αυτές οι ψευδαισθήσεις.

Ρωμανός Γεροδήμος

Ανταποκρίσεις από τον 21ο αιώνα

Επίμ. Σώτη Τριανταφύλλου

Εκδόσεις Παπαδόπουλος, 2020, σ. 360

Τιμή: 16,99 ευρώ

Ο Ρωμανός Γεροδήμος, αναπληρωτής καθηγητής Διεθνούς Πολιτικής και Δημοσιογραφίας στο Πανεπιστήμιο του Μπόρνμουθ, στα πενήντα περίπου άρθρα του, τα οποία δημοσιεύθηκαν στον επιδραστικό ιστότοπο του διαδικτυακού ραδιοφώνου Amagi, λειτουργεί ως ξεναγός στον πολυσύνθετο κόσμο της παγκοσμιοποίησης. Στο πρώτο μέρος με τίτλο «Ενας κόσμος σε μετάβαση» έχουμε μια μελέτη για τις εξελίξεις στην εποχή της παγκοσμιοποίησης και στο δεύτερο μέρος με τίτλο «Ενα ταξίδι στον χωροχρόνο» ταξιδεύουμε σε χώρες άμεσα επηρεασμένες από αυτές τις εξελίξεις. Ο συγγραφέας αγωνιά μήπως ορισμένες αναγνώσεις της παγκοσμιοποίησης μάς οδηγούν στην άρνηση της πολιτικής ως διαχείρισης της κοινής μας ζωής. Γι’ αυτό και στα κείμενά του αναδεικνύει τους κινδύνους που προκύπτουν από τη γενικευμένη απόρριψη της πολιτικής. Αυτή η απόρριψη αποτελεί πάντοτε και παντού το πρώτο βήμα προς τον ολοκληρωτισμό και όχι προς τον φιλελευθερισμό.

Graeme Garrard & James Bernard Murphy

Πώς να σκέφτεστε πολιτικά

Μαθήματα πολιτικής σκέψης
από 30 μεγάλους διανοητές

Μτφ.: Δημήτρης Αθηνάκης

Εκδόσεις Παπαδόπουλος, 2020, σ. 318

Τιμή: 15,98 ευρώ

Οι δύο καθηγητές θεωρούν πως αν και η πολιτική είναι το δίκαιο του ισχυρού που «καπελώνει» τις ωραίες ιδέες, δεν μπορούμε να την εξετάσουμε ανεξάρτητα και πέρα από τις ιδέες που τη συνοδεύουν. Η πολιτική είναι και ο χώρος εντός του οποίου διαμορφώνεται η ζωή όλων και γι’ αυτό κανείς δεν πρέπει να την υποβαθμίζει και να απέχει απ’ αυτήν. Οι δύο συγγραφείς καταφεύγουν στις πολιτικές ιδέες 30 διανοητών από την Αρχαιότητα, τον Μεσαίωνα, τους Νεότερους χρόνους και τη Σύγχρονη Εποχή για να απαντήσουν σε ερωτήματα που αφορούν την αναγκαιότητα της πολιτικής στον σημερινό κόσμο. Ενδιαφέρον έχει η σύνδεση κάθε ενός διανοητή με μια ιδιότητα (για παράδειγμα Αριστοτέλης ο βιολόγος, Ακινάτης ο εξισορροπιστής, Μακιαβέλι ο πατριώτης, Ρολς ο φιλελεύθερος κ.λπ.). Αξίζει πάντως να επισημανθεί η παράξενη τοποθέτηση του Μάο ανάμεσα στους 30 διανοητές.

Κώστας Βούλγαρης

Ο Κολοκοτρώνης ωραίος
σαν Μπολιβάρ

Ο Νίκος Εγγονόπουλος απέναντι
στον μακρυγιαννισμό

Βιβλιόραμα, 2020, σ. 190

Τιμή: 10,60 ευρώ

Ο Κώστας Βούλγαρης δεν διστάζει – και πολύ καλά κάνει – να τα βάλει με το βασίλειο της κοινοτοπίας που έχει αναδείξει τον ιδιοτελή Μακρυγιάννη από δευτερεύουσα φιγούρα σε ήρωα της Ελληνικής Επανάστασης και πηγή ενός υποτιθέμενου πατριωτισμού, ο οποίος όμως χρόνια τώρα χύνεται σε εθνικιστικούς και αντιδυτικούς βαλτότοπους. Η ευφορία γύρω από τον Μακρυγιάννη στήνεται πάνω σε μια εθνική αφήγηση με δεξιά και αριστερά υποστηρίγματα μιας σκηνής υπερ-ιστορικών παραστάσεων, όπως αυτές κατεβαίνουν στο έργο του Σεφέρη και του Θεοτοκά και γενικότερα στη Γενιά του 1930. Ο συγγραφέας δεν είναι ο πρώτος – ευτυχώς – που αμφισβητεί τον «μακρυγιαννισμό». Υπάρχουν και άλλοι, όχι πολλοί βεβαίως, οι οποίοι αντιτίθενται στο κλίμα του ψευδοπατριωτισμού που γεννά ο αντιδυτικισμός του Μακρυγιάννη. Αλλά είναι ο πρώτος που απαντά σε αυτό το αντι-δυτικό και αντι-εκσυγχρονιστικό ρεύμα με το έργο του Εγγονόπουλου. Αυτό το έργο και κυρίως ο «Μπολιβάρ» αντιπαρατίθενται στον Μακρυγιάννη του Σεφέρη ιστορικά, πολιτικά και ιδεολογικά. Και όπως τονίζει ο συγγραφέας αντιπαρατίθενται από αριστερή οπτική γωνία. Σε εποχές απαξίωσης του λόγου όλης της Αριστεράς, καλό πού και πού να βγαίνουν τέτοια βιβλία.

Ιεζεκιήλ

Μετάφραση – Υπόµνηµα

Δηµήτρης Καϊµάκης

Αρτος Ζωής, 2020, σ. 484

Τιμή: 17 ευρώ

Δίπλα στη μετάφραση των Ο’ παρατίθεται η σύγχρονη μετάφραση, αλλά και η κατατοπιστική ιστορική ανάλυση από τον Δημήτρη Καϊμάκη των γεγονότων στα οποία αναφέρεται ο προφήτης. Ο Ιεζεκιήλ, γιος ιερέα στον Ναό του Σολομώντα, έζησε ο ίδιος την κατάληψη της Ιερουσαλήμ το 597 π.Χ. από τους Βαβυλωνίους. Οντας αιχμάλωτος κλήθηκε να δράσει μεταξύ των συμπατριωτών του ως προφήτης. Αυτός καταφεύγει στην Ιστορία για να δείξει πως ο Ισραήλ έχει διαφθαρεί και χαθεί λόγω των αμαρτιών του. Για αυτόν η ιστορία του λαού του Ισραήλ περνά μέσα από τέσσερις φάσεις: α. ο Γιαχβέ αποκαλύπτεται στον λαό του, β. ο λαός δείχνει την ανυπακοή του, γ. ο Γιαχβέ εκδηλώνει τον θυμό του και δ. συγχωρεί τον λαό του. Μέσα από τις προφητείες διακρίνεται μια αντισυμβατική φωνή που διαμαρτύρεται για τις αδικίες και μεριμνά για τον λαό της, όπως είχε σημειώσει και ο Ερνστ Μπλοχ στο «Ο αθεϊσμός στον Χριστιανισμό», πάλι από τον εκδοτικό Αρτος Ζωής.

Χάνα Αρεντ

Κρίσεις της Δημοκρατίας

Εισαγωγή – Μετάφραση: Αννα Δαµιανίδη – Δηµήτρης Ψυχογιός

Επίκεντρο, 2020, σ. 316.

Τιμή: 14 ευρώ

Σε αυτόν τον τόμο συγκεντρώνονται τρία δοκίμια και μία συνέντευξη της μεγάλης φιλοσόφου. Το πρώτο δοκίμιο, «Τα ψέματα στην πολιτική», αφορά την κριτική και την αποκάλυψη των τότε fake news που χρησιμοποιούσε το Πεντάγωνο για να πείσει για τη σκοπιμότητα του πολέμου στο Βιετνάμ και για να δικαιολογήσει τις βιαιότητες του αμερικανικού στρατού. Το δεύτερο αφορά την «Πολιτική Ανυπακοή» – επίκαιρο σήμερα με τις διαδηλώσεις στις ΗΠΑ – και επικεντρώνεται στην αναγκαιότητα αυτή η ανυπακοή να μην είναι βίαιη. Το τρίτο, το «Περί Βίας», γράφηκε μέσα στη θύελλα της φοιτητικής εξέγερσης στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια το 1968 και γενικά μέσα στην ταραγμένη δεκαετία του 1960 για να καταγγείλει εκείνα τα κινήματα που εξυμνούσαν τη βία ως το μόνο μέσο που έχουν οι λαοί για την απελευθέρωσή τους. Τέλος, στη συνέντευξή της που δόθηκε το 1970 στον γερμανό συγγραφέα Αντελμπέρτ Ράιφ με τίτλο «Σκέψεις για την πολιτική και την επανάσταση» ουσιαστικά συνοψίζει τα τρία προηγούμενα δοκίμια με τη μορφή συμβουλών προς τους γερμανούς φοιτητές για τους τρόπους δράσης τους.

Νικολέτα Τσιτσανούδη-Μαλλίδη

Ο δημοσιογραφικός λόγος
από τη μεταπολίτευση
έως τα μνημόνια

Προλογικό σημείωμα: Gregory Nagy

Gutenberg, 2020, σ. 305

Τιμή: 12,60

Η πρώην δημοσιογράφος και νυν αναπληρώτρια καθηγήτρια Γλωσσολογίας αναδεικνύει εδώ ένα ιδιαιτέρως σημαντικό αλλά πολύ λίγο μελετημένο επιστημονικά θέμα. Αυτό αφορά τις μεταβολές στη μορφή και τους συμβολισμούς της γλώσσας των ΜΜΕ που συνδέθηκαν με τη «λαϊκοποίησή» της από τη μεταπολίτευση μέχρι σήμερα. Μετά από μια σειρά συμμετοχικών παρατηρήσεων και συνεντεύξεων καταγράφει το πώς η γλώσσα των ΜΜΕ του έντυπου και του τηλεοπτικού λόγου έγινε περισσότερο λαϊκή, όχι όμως πάντοτε και φιλολαϊκή. Στη συνέχεια διεισδύει στη (μετα)μνημονιακή γλώσσα ή στη «νεογλώσσα», όπως τη χαρακτηρίζει, στους συμβολισμούς και στις σημαντικές οικονομικοπολιτικές αλλαγές που την καθόρισαν τα τελευταία χρόνια. Μια γλώσσα λαϊκή με σκοπό να ενισχυθεί ο παιδευτικός ρόλος των ΜΜΕ στο κλίμα εκδημοκρατισμού της μεταπολίτευσης. Αυτή όμως η γλώσσα μέσα από τον σφιχτό εναγκαλισμό πολιτικής και τηλεοπτικο-εκδοτικής εξουσίας κατέληξε αρχικά να διεκδικεί τον εμβληματικό ρόλο της εκπροσώπησης των λαϊκών κινημάτων και στη συνέχεια, στην εποχή πλέον των μνημονίων, μετατράπηκε σε εργαλείο νομιμοποίησής τους.

Ολιβιέ Ρουά

Η Ευρώπη είναι χριστιανική;

Μτφ: Βάλια Καϊμάκη

Πόλις, 2020, σ. 202

Τιμή: 15 ευρώ

Ο συγγραφέας είναι ένας από εγκυρότερους παγκοσμίως μελετητές του Ισλάμ. Γι’ αυτόν η ταύτιση του Ισλάμ με έναν πολιτισμό παραγνωρίζει και υποτιμά σημαντικές παραμέτρους, όπως είναι οι κοινωνικές κατηγορίες, η γεωγραφική ζώνη, τα εθνοτικά περιβάλλοντα. Το ίδιο επιχειρεί να κάνει και εδώ με τον χριστιανισμό, εντάσσοντάς τον στο ευρωπαϊκό ιστορικο- πολιτικό περιβάλλον και απορρίπτοντας τις όλο και εντεινόμενες νοσταλγικές και αυταρχικές ερμηνείες του που φοβούνται τόσο την εκκοσμίκευση όσο και το κατακτητικό Ισλάμ. Σ’ αυτό το πλαίσιο δεν προκαλεί απορίες που θεωρεί τη Β’ Βατικανή Σύνοδο (1962-1965) ως τη στιγμή που σηματοδότησε την προσαρμογή του καθολικισμού στη νεωτερικότητα. Σήμερα κατά τον συγγραφέα, αν ο χριστιανισμός θέλει να επιβιώσει, δεν πρέπει να ακούσει τις ακραίες φωνές αναδίπλωσης στην κλασική εκκλησιαστική αυθεντία, αλλά να μετασχηματιστεί σε μια θεολογία ανοικτή στον κόσμο και τις δοκιμασίες του.

Ζακ Ντουγκάστ

Η πολιτιστική ζωή στην Ευρώπη

(τέλη 19ου αι. – αρχές 20ου αι.)

Μτφ: Αλεξάνδρα Νεστοροπούλου

Επιστ. Επιμέλεια: Λάμπρος Φλιτούρης

Gutenberg, 2020, σ. 327

Τιμή: 16,20 ευρώ

Στο πραγματικά εξαιρετικό αυτό βιβλίο, σε πολύ καλή μετάφραση και επιστημονική επιμέλεια, παρουσιάζεται η πολιτιστική ζωή στο γύρισμα (1880-1910) του αιώνα. Από τη μια υπάρχουν οι βλέψεις προς τη μεγάλη στροφή προς τον νεωτερισμό και από την άλλη ο ρομαντισμός και η νοσταλγία των αυθεντικών εθνικών και ταυτοτικών παραδόσεων.  Αυτή την περίοδο κυριαρχούν νέοι τρόποι διασκέδασης και κοινωνικοποίησης. Η μαζικοποίηση του Τύπου και των λογοτεχνικών και καλλιτεχνικών παραστάσεων, οι μεγάλες εκθέσεις, τα μαζικά θεάματα, όπως οι αθλητικές εκδηλώσεις ή ακόμα τα μιούζικ χολ και, ήδη από τότε, ο κινηματογράφος δημιούργησαν συνθήκες ομοιογενοποίησης των πολιτισμικών πρακτικών σε ολόκληρη την Ευρώπη. Την ίδια στιγμή εμφανίζονται και αντιδράσεις κατά αυτής της ηγεμονίας, οι οποίες αμφισβητούν αυτή την κυρίαρχη αφήγηση. Είναι αυτό που ο συγγραφέας αποκαλεί «Δυσαρέσκεια στον πολιτισμό» και αναδεικνύεται μέσα από τα ρεύματα του μυστικισμού, του αναρχισμού, του αντισημιτισμού και του μισογυνισμού.

Τζέιμς Τζόις

Επικίνδυνη γραφή

Σκέψεις για τη ζωή, την τέχνη, τη λογοτεχνία

Μτφ: Αννα Παπασταύρου.

Ανθολόγηση – Επιμέλεια: Φεντερίκο Σαμπατίνι

Πατάκη, 2020, σ. 245

Τιμή: 10,71 ευρώ

Εδώ ο Φεντερίκο Σαμπατίνι, καθηγητής σύγχρονης λογοτεχνίας στο Πανεπιστήμιο του Τορίνο, συγκεντρώνει αποσπάσματα από τα μυθιστορήματα, τα δοκίμια, τις επιστολές και ορισμένα αυτοβιογραφικά κείμενα του Τζόις, που μας αποκαλύπτουν τον ψυχισμό αλλά και τα κίνητρα για δημιουργία του μεγάλου συγγραφέα του «Οδυσσέα». Στο πρώτο μέρος του βιβλίου ξεδιπλώνονται οι απόψεις του Τζόις για το τι πραγματικά μπορεί να χαρακτηριστεί «έργο τέχνης» και οι σκέψεις του για τη σχέση γλώσσας και ύφους, πραγματικότητας και φαντασίας σ’ ένα μεγάλο «έργο τέχνης».  Στο δεύτερο μέρος υπάρχουν κείμενα του Τζόις που αφορούν τις αντιλήψεις του για το τι είναι ο καλλιτέχνης – συγγραφέας. Τι πρέπει αυτός να διαθέτει και ποιες μπορεί να είναι οι πηγές έμπνευσής του που να τον καθιστούν ιδανικό «μεσολαβητή» ανάμεσα στην πραγματική ζωή και τη ζωή των καλλιτεχνικών πειραμάτων και ονείρων.   Στο τρίτο μέρος η ανθολόγηση επικεντρώνεται στο έργο του Τζόις για συγγραφείς όπως ο Τζορντάνο Μπρούνο, ο Ιψεν, ο Ντεφόε και ο Μπλέικ που τους αγάπησε και «στοίχειωσαν» το δικό του έργο.

Τζον Λιουίς Γκάντις

Το τοπίο της ιστορίας

Πώς οι ιστορικοί χαρτογραφούν το παρελθόν

Μτφ: Μαρία Ακριβάκη

Πεδίο, 2020, 287

Τιμή: 14,31 ευρώ

Ο γνωστός καθηγητής Ιστορίας στο Γέιλ, ειδικευμένος στην ιστορία του Ψυχρού Πολέμου, αναλύει εδώ με υπέροχο τρόπο το πώς ο ιστορικός οφείλει να προσεγγίζει μεθοδολογικά την ιστορία. Παρόλο που θεωρεί τον εαυτό του μαθητή του Μπλοχ και του Καρ απορρίπτει την αρχή τους πως οι ηθικές κρίσεις δεν έχουν θέση στην ιστορία. Οι ιστορικοί δεν υποχρεούνται για παράδειγμα μόνο να περιγράφουν φαινόμενα όπως ο δεσποτισμός και η δουλεία, αλλά και να τα καταδικάζουν. Αυτοί οφείλουν όταν γράφουν την ιστορία να αξιολογούν τα ευρήματά τους, αφού πρώτα θέσουν το ερώτημα κατά πόσο ταιριάζουν οι παραστάσεις τους με τις πραγματικότητες που επιδιώκουν να εξηγήσουν. Τότε μόνο είναι σε θέση να αναπαριστούν αυτό που είναι αδύνατον να αναπαραχθεί με πιστότητα. Η ιστορία αντίθετα απ’ αυτά που δηλώνουν οι μετα-ιστορικοί οφείλει να μας μαθαίνει από το παρελθόν με συστηματικό τρόπο. Ενα έργο πολύτιμο για τους ιστορικούς αλλά και για τους λάτρεις της ιστορίας.

Νιλ Φόκνερ

Μια ριζοσπαστική ιστορία του κόσμου

Μτφ: Μαριάννα Τζιαντζή

Καστανιώτη, 2020, σ. 818

Τιμή: 25,20 ευρώ

Ο βρετανός αρχαιολόγος Νιλ Φόκνερ, συγγραφέας και άλλων βιβλίων ιστορίας, ακτιβιστής του βρετανικού τροτσκισμού παλαιότερα, και στη συνέχεια υποστηρικτής του Τζέρεμι Κόρμπιν στο Εργατικό Κόμμα, δεν γράφει εδώ σαν «ιστορικός του κατεστημένου», όπως ο ίδιος τονίζει. Δεν γράφει μια ιστορία από τα πάνω και για τους πάνω. Ενδιαφέρεται να γράψει μια ριζοσπαστική ιστορία των κάτω, για τους κάτω και από τα κάτω. Με άλλα λόγια γράφει μια ιστορία που μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως πολιτικό εργαλείο. Η από τα κάτω ιστορία του ξεκινά με τους ανθρωπίδες, συνεχίζει με την πρώιμη Νεολιθική περίοδο και την Αγροτική Επανάσταση, όπου εκεί διακρίνονται οι απαρχές του πολέμου και της θρησκείας. Συνεχίζει με το πέρασμα στον Αρχαίο και στον Μεσαιωνικό Κόσμο, για να μεταβεί από εκεί στην ανάλυση των Επαναστάσεων που ξέσπασαν από τον 16ο έως τον 20ο αιώνα. Στο τέλος ο συγγραφέας υποβάλλει σε κριτική τον καπιταλισμό καζίνο, καταλήγοντας στην πρότασή του υπέρ μιας επανάστασης από τα κάτω κατά τον 20ο αιώνα. Το βιβλίο συνδυάζει όλα τα πλεονεκτήματα (πάθος για την ισότητα, ενθουσιασμός μπροστά στην ελευθερία, ελπίδα για το αύριο) με όλες τις ατέλειες (βουλησιαρχία, υποτίμηση της αστικής δημοκρατίας, ταξικό αναγωγισμό) της ριζοσπαστικής σκέψης.

Ράνταλ Ντ. Λο

Τρομοκρατία, μια παγκόσμια ιστορία

Μτφ: Φιλώτας Δήτσας

Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, 2020, σ. 500

Τιμή: 16,20

Ο ιστορικός Ράνταλ Λο, καθηγητής σε αμερικανικά πανεπιστήμια και βαθύς γνώστης της ρωσικής Ιστορίας, προσεγγίζει εδώ το φαινόμενο της τρομοκρατίας όπως αυτό συνδέεται με την πανταχού παρούσα βία στις κοινωνίες από τον 1ο αιώνα π.Χ. μέχρι τις μέρες μας. Σε μια εποχή που η τρομοκρατία ταυτίζεται με το Ισλάμ και αποπολιτικοποιείται ως κοινωνικό φαινόμενο, η προσέγγισή του είναι πολύτιμη, αφού πάει πέρα από την ταύτιση του φαινομένου με την αφαίρεση αθώων ζωών. Ο ιστορικός δείχνει πως η τρομοκρατία είναι ένα πολυσύνθετο φαινόμενο που πρέπει κάθε φορά να εντάσσεται και να ερμηνεύεται στα συμφραζόμενά του και όχι να εγκαταλείπεται σ’ απλοϊκές περιγραφές. Εδώ παρουσιάζονται οι κεντρικοί παίκτες και οι μείζονες οργανώσεις τους, αλλά και το ποιες πολιτικές, κοινωνικές, πολιτισμικές, θρησκευτικές και οικονομικές παράμετροι κρύβονται πίσω από τις πράξεις τους. Η τρομοκρατία είτε το θέλουμε είτε δεν το θέλουμε δεν μπορεί να εξεταστεί μονομερώς και αυτοτελώς αλλά μόνο στο πλαίσιο της ιστορίας των κοινωνιών που τη γεννούν.

Αν Μπ. Σλέι / Γκίλαντ Ρόζεν

Ιερουσαλήμ

Προκλήσεις του χώρου
σε μια διχοτομημένη μητρόπολη

Μτφ: Μιχάλης Λαλιώτης

Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, 2020, σ. 318

Τιμή: 16,20 ευρώ

Και μια που μιλάμε για τρομοκρατία αυτό το βιβλίο των δύο συγγραφέων εξετάζει μια μητρόπολη των διαφορετικών θρησκειών, πολιτισμών αλλά και βίας και τρομοκρατίας. Οι συγγραφείς χρησιμοποιούν την ιστορία, την κοινωνιολογία και τις άλλες κοινωνικές επιστήμες, αλλά και τη χρήση της κοινωνιολογικής συμμετοχικής παρατήρησης για να ρίξουν φως στο πολύπλοκο σκηνικό αυτής της πόλης κοιτίδας των τριών μονοθεϊστικών  θρησκειών. Για να επιτευχθεί κάτι τέτοιο δεν αρκεί μόνο να αποτυπωθεί η ιστορία της πόλης, αλλά και να απαντηθούν τα ερωτήματα ποια και τι είναι η Ιερουσαλήμ. Τελικά αυτοί δείχνουν πως δεν υπάρχει μια αλλά πολλές Ιερουσαλήμ, αλλά και πολλές οπτικές γωνίες για τη μελέτη τους. Πάντως ό,τι συνδέεται με αυτή την πόλη επηρεάζει όλο τον κόσμο. Είναι μια πραγματική πόλη των αντιφάσεων της παγκοσμιοποίησης αλλά και των εθνικιστικών περιχαρακώσεων και του θρησκευτικού φανατισμού.