Ο αγαπημένος πολιτικός αντιπερισπασμός του Ερντογάν

Στις 4 Νοεμβρίου του 2016, συνέβη κάτι συναρπαστικό: ο ήχος ταξίδεψε στον χώρο και τον χρόνο. Η διάσημη χορωδία Cappella Romana έδωσε μία συναυλία στο πανεπιστήμιο Στάνφορντ, στην Καλιφόρνια, με τίτλο «Αγία Σοφία, μια δεύτερη ματιά»: οι θεατές είχαν τη δυνατότητα να ακούσουν τους βυζαντινούς ύμνους ακριβώς όπως ηχούσαν στο εσωτερικό της Αγίας Σοφίας τον Μεσαίωνα. Οι φωνές της χορωδίας φιλτράρονταν μέσω ενός αλγόριθμου που είχε φτιάξει το Κέντρο πληροφορικής έρευνας για τη μουσική και την ακουστική (CCRMA) του Στάνφορντ. Οι επιστήμονες είχαν επισκεφθεί την Αγία Σοφία, προχωρώντας σε πολλές ηχητικές καταγραφές ώστε να καταλάβουν τι έκανε τόσο μοναδική την ακουστική της, και να προσπαθήσουν κατόπιν να εφαρμόσουν την ίδια ακουστική διαδικασία στη μουσική της χορωδίας. Την ημέρα εκείνης της συναυλίας, ωστόσο, η Κωνσταντινούπολη ήταν βυθισμένη σε έναν τέτοιο σαματά σοβινισμού που αυτοί οι λεπτοί ήχοι δεν μπορούσαν, φυσικά, να ακουστούν.

Τότε περίπου εγκατέλειψε την πατρίδα της και αυτοεξορίστηκε στην Ευρώπη η τουρκάλα πολυβραβευμένη δημοσιογράφος και συγγραφέας Ετζέ Τεμελκουράν. Είχαν περάσει μόλις λίγοι μήνες – θυμίζει η ίδια στη Le Monde – από το αποτυχημένο πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου του 2016 και, ανάμεσα στον θόρυβο, πολλοί εγκατέλειπαν σιωπηλά τη χώρα. Είχαν καταλάβει πως στην Κωνσταντινούπολη, δεν θα ακούγονταν πλέον παρά μόνο οι φωνές της χυδαιότητας και της βίας.

Η Αγία Σοφία θα ανοίξει επισήμως τις πόρτες της ως τζαμί στις 24 Ιουλίου, την ημέρα που υπογράφηκε, το 1923, η συνθήκη της Λωζάνης. Για εκείνους λοιπόν που η κοσμικότητα ενοχλούσε από καιρό, και για εκείνους που λυπούνται ακόμα για τα χαμένα εδάφη της Τουρκίας, η επιλογή αυτής της ημερομηνίας είναι ένα ισχυρό σινιάλο. Σε περίπτωση όμως που κάποιος δεν είχε αντιληφθεί αυτόν τον εξεζητημένο συμβολισμό, το καθεστώς Ερντογάν και οι οπαδοί του φρόντισαν να τον κάνουν σαφή. Οι φωνές των ερντογανικών που ούρλιαζαν «Αλλάχ ακμπάρ!» μέσα σε ένα υποτιθέμενα κοσμικό Κοινοβούλιο και οι δηλώσεις των υποστηρικτών του καθεστώτος επιβεβαιώνουν πως ο Ερντογάν κοντεύει να ολοκληρώσει τη δημιουργία μιας Τουρκίας κατά το δοκούν.

Οποιος γνωρίζει λίγο τη διεθνή πολιτική της Τουρκίας, σημειώνει η Ετζέ Τεμελκουράν, ξέρει πως η Αγία Σοφία ήταν ανέκαθεν ο αγαπημένος πολιτικός αντιπερισπασμός του Ερντογάν. Τη στιγμή που όλος ο κόσμος ασχολείται με το θέμα του μουσείου που ξαναγίνεται τζαμί, μείζονα προβλήματα γίνονται αόρατα. Και ο κατάλογος είναι μακρύς: γεωτρήσεις πετρελαίου και φυσικού αερίου στη Μεσόγειο, τα προβλήματα που αυτό προκαλεί με την Ελλάδα· η δρομολογούμενη οριστική καταστροφή ενός δικαστικού συστήματος ήδη μισοκατεστραμμένου· η παράνομη κράτηση πολλών πολιτικών κρατούμενων, ανάμεσά τους και πολύ γνωστές προσωπικότητες, χωρίς να αναφερθούμε στη μαζική οικονομική κρίση της Τουρκίας.

Προς το παρόν, η στρατηγική αντιπερισπασμού γύρω από την Αγία Σοφία μοιάζει να λειτουργεί άριστα, όσον αφορά τόσο την εσωτερική όσο και την εξωτερική πολιτική. Οι οπαδοί του Ερντογάν είναι όλοι απασχολημένοι με το κυνήγι μαγισσών τους εναντίον εκείνων που επιχειρούν να θυμίσουν πως η εθνική κυριαρχία μιας χώρας δεν δικαιολογεί να μονοπωλεί έναν παγκόσμιο πολιτιστικό θησαυρό όπως η Αγία Σοφία. Οταν η έξαψη και η ένταση υποχωρήσουν, καταλήγει η αυτοεξόριστη τουρκάλα δημοσιογράφος και συγγραφέας, δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι ο Ερντογάν θα καταφύγει σε κάποιον άλλο θεαματικό αντιπερισπασμό.