«Στην κρίση μετράνε οι συμμαχίες»

Ο Αντριου Ρόμπερτς είναι ιστορικός διεθνούς φήμης, μέλος των Βασιλικών Εταιρειών Λογοτεχνίας και της Βασιλικής Ιστορικής Εταιρείας, επισκέπτης καθηγητής στο Τμήμα Πολεμικών Σπουδών στο King’s College του Λονδίνου. Πρόσφατα κυκλοφόρησε στα ελληνικά το βιβλίο του «Ηγεσία πολέμου» (εκδ. Διόπτρα, μτφ. Αλέκος Αντωνίου) με τις προσωπογραφίες εννέα ιστορικών ηγετών. Σήμερα απαντάει αποκλειστικά για «ΤΑ ΝΕΑ» στο ερώτημα: «Ποια μαθήματα μπορούν να αντλήσουν από το παρελθόν για τη διαχείριση κρίσεων οι σημερινοί ηγέτες, όπως οι Μέρκελ, Τραμπ, Μακρόν;»

«Αν και η ηγεσία εν καιρώ πολέμου είναι εντελώς διαφορετική από την ηγεσία σε περίοδο ειρήνης – οι κυβερνήσεις δεν μπορούν να ελέγχουν τα μέσα ενημέρωσης στη δεύτερη περίπτωση -, υπάρχουν ορισμένα μαθήματα που οι σημερινοί ηγέτες μπορούν να αντλήσουν από τους “ηγέτες του πολέμου” για τον καιρό της πανδημίας. Ο Γουίνστον Τσόρτσιλ είχε δίκιο όταν τον Μάρτιο του 1944 έλεγε στο Βασιλικό Κολέγιο Φυσικών: “Οι κατακτήσεις της θεραπευτικής επιστήμης πρέπει να είναι κληρονομιά για όλους. Οι ασθένειες πρέπει να καταπολεμούνται είτε πλήττουν φτωχούς είτε πλούσιους ανθρώπους, απλώς επειδή αποτελούν τον εχθρό”. Στη Βρετανία, ο COVID έχει σκοτώσει σχεδόν τόσους ανθρώπους όσους και η Λουφτβάφε στον Πόλεμο-Αστραπή του Λονδίνου το 1940-41. Οπότε είναι δόκιμο να αντιμετωπίζουμε αυτή την κρίση σαν πόλεμο.

Ο Τραμπ, η Μέρκελ και ο Μακρόν – αλλά για τον ίδιο λόγο, ο Μπόρις Τζόνσον και ο Κυριάκος Μητσοτάκης – μπορούν να μάθουν από τους παλαιότερους πολέμους ότι οι συμμαχίες και οι συνασπισμοί μετράνε. Οταν τελειώσει αυτή η πανδημία, οφείλουν όλοι να ζητήσουν με μια συλλογική, επίμονη φωνή, μια μεγάλη, ανοιχτή, διεθνή έρευνα για το πώς προέκυψε – έρευνα την οποία το Κομμουνιστικό Κόμμα της Κίνας δεν θα επιτρέπεται να μπλοκάρει ή να παρακάμψει. Στη μεγάλη συμμαχία του Τσόρτσιλ, του αμερικανού προέδρου Τρούμαν, του Σαρλ ντε Γκωλ, του Αρχιεπισκόπου Δαμασκηνού και άλλων, όλοι επέμεναν για τα μαθήματα που έπρεπε να αντλήσουν μετά τον πόλεμο. Γι’ αυτόν τον λόγο η Κίνα πρέπει να αναγκαστεί να βοηθήσει αποτελεσματικά.

Η Ευρωπαϊκή Ενωση δεν πρόσφερε μεγάλη βοήθεια στον αγώνα κατά του COVID, τουλάχιστον όχι μεγαλύτερη από εκείνη της Κοινωνίας των Εθνών πριν και μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Οι ηγέτες πρέπει να αναθεωρήσουν την αξία των διεθνών θεσμών, όπως και του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας. Πάντοτε ακούγαμε ότι ένα από τα πλεονεκτήματα των Βρυξελλών ήταν πως θα ένωνε την Ευρώπη απέναντι σε μια κρίση, αλλά είναι ξεκάθαρο ότι κάτι τέτοιο δεν συνέβη, όπως δεν είχε συμβεί και στην οικονομική κρίση του 2008. Το να έχεις καθαρή εικόνα για τα όρια των διεθνών θεσμών αποτελεί λοιπόν σημαντική παράμετρο της ηγεσίας σήμερα.

Η ικανότητα να εμπνεύσεις το πνεύμα αντίστασης σε ένα έθνος που βιώνει δύσκολες στιγμές είναι επίσης κάτι που οι σύγχρονοι ηγέτες μπορούν να μάθουν από το παρελθόν. Στη δική μου συλλογή με τους εννέα ηγέτες στην “Ηγεσία πολέμου” – όπου συμπεριλαμβάνονται ο Αδόλφος Χίτλερ και ο Ιωσήφ Στάλιν, όχι μόνο οι δημοκράτες -, ο ηγέτης που επέδειξε τον μεγαλύτερο βαθμό αντίστοιχων αρετών ήταν ο Ναπολέων Βοναπάρτης. “Πρέπει να μιλάμε στην ψυχή” είπε λίγο πριν από μια μάχη, “είναι ο μόνος τρόπος για να κινητοποιήσουμε τους ανθρώπους”. Ο ίδιος μπόρεσε να μιλήσει στην καρδιά με τρόπο από τον οποίο οι σημερινοί ηγέτες – και αυτοί στον κόσμο των επιχειρήσεων – έχουν να μάθουν πολλά. Κι όμως, έχασε την τελευταία του εκστρατεία και πέθανε στην εξορία – να ένα ακόμα από τα παράδοξα στην έννοια της ηγεσίας».