Συλλογή μικρού μήκους

Τα ερωτήματα προκύπτουν κάθε φορά που έχει κανείς μπροστά του μια συλλογή με χρονογραφήματα και σχόλια για περασμένες αφορμές. Πόσο αντέχει στον χρόνο, πόσα έχουν μείνει «όρθια», πόσες και ποιες αναφορές χάνονται κατά τη μετάβαση στη συγχρονία. Για να είμαστε ειλικρινείς, και στα «Μακρόβια» του Γιάννη Ευσταθιάδη (εκδ. Μελάνι, 2020) δεν μπορεί παρά να ισχύει η ίδια αγωνία. Ενα μέρος θα μείνει «αμετάφραστο» – αν μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε αυτή την αδόκιμη έκφραση – κατά τη μεταφορά από την περίοδο 1998-2007 (τότε γράφτηκαν τα περισσότερα) στη σημερινή δική μας. Οι καιροί έχουν αλλάξει, πιθανότατα και τα αναγνωστικά ήθη, αν πρέπει να επιμείνουμε στο λατινικό λογοπαίγνιο.

Αλλά μια τέτοια «μηχανιστική» προσέγγιση θα αδικούσε τα σημειώματα που περιλαμβάνονται στη συλλογή, με τον υπότιτλο «Μικρόβια κείμενα για μακρόβια θέματα». Κι αυτό επειδή υπάρχουν τουλάχιστον δύο συστατικά που αντέχουν σε αυτό το αγώνισμα με τον χρόνο. Το πρώτο είναι το προσωπικό συγγραφικό ήθος του Γιάννη Ευσταθιάδη, δοκιμασμένο στη μικρή φόρμα και στα διηγήματα, το οποίο άλλωστε οδήγησε το 2012 στο Κρατικό Βραβείο Διηγήματος (προς αποφυγή παρεξηγήσεως: τα χρονογραφήματα δεν είναι εύστοχα επειδή ο συγγραφέας τους είναι βραβευμένος). Ο Ευσταθιάδης εμμένει σε ένα στυλιζάρισμα που δεν μοιράζεται τίποτε με την αγωνιώδη προσπάθεια αρκετών σύγχρονων αρθρογράφων, που ακονίζουν τα λόγια τους στο newspeak των social media. Ακόμα και στις κριτικές στιγμές του ο συγγραφέας δεν γίνεται τοξικός, χολερικός ή «εύκολος». Το δεύτερο συστατικό είναι το φιλτράρισμα της πραγματικότητας εκείνων των χρόνων μέσα από το προσωπικό αισθητήριο του συγγραφέα, το οποίο ανά πάσα στιγμή υπόκειται στο κριτήριο της διαψευσιμότητας από κάθε αναγνώστη (προφανώς). Ο Ευσταθιάδης σχολιάζει με ειρωνεία την πάγια σύγκριση μεταξύ του εξωστρεφούς Νότου και των «άχρωμων», μονότονων Βρυξελλών: «Α, πόσο νοστάλγησα εκείνη τη μεσογειακή αδράνεια του ταχυδρομείου του Αμαρουσίου, που μου φέρνει τους λογαριασμούς των πιστωτικών καρτών όταν αυτές έχουν ήδη λήξει!». Στέκεται με παράπονο μπροστά στα νέα εκδοτικά ήθη: «Πενήντα και κάτι χρόνια μετά την πρώτη έκδοσή της, η “Αιολική Γη”, το μυθιστόρημα του Βενέζη που έθρεψε το πνεύμα των Νεοελλήνων, δεν αξιώθηκε να έχει πουλήσει παρά τα μισά περίπου αντίτυπα των εφήμερων σουξέ των σταρ». Απορρίπτει την μπαναλιτέ του τηλεοπτικού γκροτέσκου: «Πίσω από το “μέλι του Κουφοντίνα”, τις “αγιογραφίες του Ξηρού”, τα “ποιήματα του Τέλιου” υπάρχει τόσο αίμα, που κανένα απορρυπαντικό – ως σπόνσορ σαπουνόπερας – δεν θα μπορούσε να ξεπλύνει. Ποιος μπορεί να θυμηθεί και να διακρίνει τα δεκάδες πτώματα των δολοφονηθέντων και το ένα της ευρύτερης Αριστεράς που διασύρεται από τον εσμό των γελωτοποιών, αφού το σίριαλ αρχίζει και πάλι».

Ευτυχώς για τον αναγνώστη, ο Ευσταθιάδης δεν γίνεται διδακτικός. Αφήνει την επικαιρότητα να γίνει βασίλειο και φυλακή του, κατά την έκφραση του Ρολάν Μπαρτ, καταφεύγει στη βινιέτα και στο εφήμερο, βλέπει την ελληνική κοινωνία με μικροσκόπιο αντί για μεγεθυντικό φακό. Παραφράζοντας αυτό που ο ίδιος είχε αποδώσει στον Γιάννη Μαρίνο (σε ένα σημείωμα από το «Χρονο-graffiti», που τοποθετείται τελευταίο στην παρούσα συλλογή), αποποιείται το στυλ, ενώ είναι στυλίστας.

Γιάννης Ευσταθιάδης
Μακρόβια
Εκδ. Μελάνι,σελ. 234
Τιμή 15 ευρώ