Μπάχαλα και χαβαλέδες

Ούτε ξέρω ούτε θυμάμαι πότε μπήκε στην καθημερινότητά μας η λέξη «μπάχαλο». Εχω την εντύπωση ότι έκανε «επίσημη είσοδο» προς το τέλος της δεκαετίας του 1970. Μαζί με τη λέξη «χαβαλές» (που, αρχικά, είχε άλλη ερμηνεία, σήμαινε ένα είδος σαμαριού ή το φορτίο που βρίσκεται στο κατάστρωμα). Προφανώς θα προϋπήρχαν, αλλά δεν χρησιμοποιούνταν ευρέως – δεν ακούγονται, για παράδειγμα, σε ταινίες του παλιού ελληνικού κινηματογράφου ούτε αναφέρονται σε μυθιστορήματα συγγραφέων παλαιότερων γενεών.

Στο δικό μου μυαλό οι δύο αυτές λέξεις, με κάποιον τρόπο, συγγενεύουν, είναι σαν «ζευγαράκι». Πρώτα απ’ όλα ηχητικά. Εχουν άλλωστε κοινή, αραβική καταγωγή. Η πρώτη από το «μπιχάλ» που σημαίνει «διάλυση». Και η δεύτερη από το «χαβάλα» που σημαίνει «ανταλλαγή». Εχουν επίσης και νοηματική συγγένεια αφού και οι δύο παραπέμπουν σε κάτι αγοραίο, θορυβώδες, ταραχώδες, χαοτικό και χωρίς ουσία. Και επιπλέον – πάντα σύμφωνα με τους δικούς μου συνειρμούς – σηματοδοτούν ατμόσφαιρες για τις οποίες ενώ, παλαιότερα, οι άνθρωποι θα ντρέπονταν, σήμερα μπορεί να είναι και περήφανοι, να γουστάρουν.

Ο «Μπίλιας» και η επαναστατική γυμναστική

Αν έπρεπε να προσωποποιήσω αυτές τις δύο λέξεις, λόγω της eightίλας που φέρουν, θα σκεφτόμουν τον «Μπίλια». Αυτόν τον αμπλαούμπλα, εύσαρκο μαθητή που υποδυόταν ο Στιβ Ντούζος στο «Ρόδα, τσάντα και κοπάνα». Πώς ο «Μπίλιας» από την ταινία του Ομηρου Ευστρατιάδη κατέληξε επαναστάτης, «αριστερός», αντιεξουσιαστής ή ό,τι άλλο θέλει το σύγχρονο «κίνημα του δρόμου», σιγά το δύσκολο. Εδώ, στα έδρανα του Κοινοβουλίου που καθόταν κάποτε ο Λεωνίδας Κύρκος, κάθισε μετά η Ραχήλ Μακρή και τώρα κάθεται η Ραλλία Χρηστίδου.

Ναι, οι αντιδράσεις στον «Μεγάλο Περίπατο της Αθήνας» που συντονίστηκαν με τις αντιδράσεις στο νομοσχέδιο για τις διαδηλώσεις έχουν κάτι από τον «μπαχαλάκια» της τάξης. Ξερολισμό, ασυναρτησία, κακοχωνεμένη (συνειδητά ή ασυνείδητα) γνώση, παραπληροφόρηση (τι να κάνουμε τώρα που το νομοσχέδιο δεν απαγορεύει τις συναθροίσεις), ντεμέκ μαγκιά, το μπάχαλο ως αυτοσκοπό, μπόλικο χαβαλέ και ασκήσεις επαναστατικής γυμναστικής από στεατοπυγικούς μπούληδες. Το γράψανε άλλωστε τα «παιδιά» στις ζαρντινιέρες θέλοντας να αποδείξουν ότι δεν είναι «αντιγκράφιτι» εφόσον δεν πετάνε αυτόματα την μπογιά προς τα πίσω και δεν κάνουν τα μονόχρωμα τ-σερτ εμπριμέ: «Μπάχαλο παντού». Αυτό είναι το σύνθημα της νέας επανάστασης. Και ύστερα μπήκε στην τάξη ο Σταμάτης Γαρδέλης…

Οσο για το σποτ του ΣΥΡΙΖΑ ενάντια στο νομοσχέδιο για τις πορείες όπου βάζει την Πρωτομαγιά στο Σικάγο το 1886, στη Θεσσαλονίκη το 1936, τα Δεκεμβριανά και τον Μάη του ’68 στο ίδιο τσουβάλι με τους Αγανακτισμένους που ζητούσαν, παρέα με τους χρυσαυγίτες, να καεί η Βουλή, επιβεβαώνει ότι εκεί που κρεμούσαν οι καπεταναίοι τ’ άρματα, κρεμάει ο Μπίλιας τις ελβιέλες του.

Το δις εξαμαρτείν

Πολλοί ηθοποιοί έκαναν καριέρα – στον κινηματογράφο και την επιθεώρηση αναπαράγοντας έναν συγκεκριμένο τύπο. Ας πούμε, ο Κώστας Χατζηχρήστος παρίστανε, σε παραλλαγές, τον «Δήμο από τα Τρίκαλα», τον επαρχιώτη που ήρθε στην πρωτεύουσα. Και είχε επιτυχία επειδή ο τύπος αυτός ήταν εξαιρετικά αναγνωρίσιμος, γεμάτη η Αθήνα από «Δήμους» εκείνη την εποχή.

Αναρωτιέμαι ωστόσο γιατί η Αννα Ελεφάντη εξακολουθεί να ενσαρκώνει στα σποτ του ΣΥΡΙΖΑ (αυτό για τη συμπλήρωση ενός χρόνου διακυβέρνησης της Νέας Δημοκρατίας) έναν χαρακτήρα που τόσο αναγνωρίσιμος υπάρχει μόνο στο φαντασιακό των οπαδών του κόμματός της. Τον δημοσιογράφο που τα παίρνει για να λέει καλά λόγια για την κυβέρνηση. Η χλαπάτσα από το προηγούμενο ανάλογο σποτ δεν ήταν αρκετή άραγε;