«Ο καθένας μας έχει ανοιχτούς λογαριασμούς με το παρελθόν του»

Η Ευγενία Φακίνου διαθέτει ακόμη την ενάργεια του συγγραφέα που ξέρει να κερδίζει το κοινό με ιστορίες, υψηλής ευαισθησίας. Στο πρόσφατο βιβλίο της με τίτλο «Γράμματα στη Χιονάτη» (Καστανιώτης), συναντούμε μια ανώνυμη ηλικιωμένη γυναίκα, με παράξενο παρουσιαστικό, που έρχεται από το πουθενά και αποσύρεται σε ένα ερημωμένο χωριό. Τι αναζητά η γυναίκα αυτή στο χειμωνιάτικο τοπίο; Η πρωταγωνίστρια μοιάζει να είναι συγγραφέας, που πασχίζει να τα βγάλει πέρα με την επιβίωση, αλλά και τη συνείδησή της. Ξάφνου εμφανίζεται μέσα από το χιόνι ένα μικρό κοριτσάκι. Μοιάζει ορφανό, ίσως όμως και όχι. Ποια η σχέση της με την ηρωίδα; Το γοητευτικό αίνιγμα της Φακίνου μάς οδηγεί στα βάθη της ύπαρξης και μας κατακλύζει με λυτρωτικά αισθήματα.

Κατά τη γνώμη σας πώς μπορεί να ανταποκριθεί η λογοτεχνία σε τομές της ιστορίας, όπως η πανδημία, όπου ο σύγχρονος άνθρωπος ήρθε αντιμέτωπος με τον αφανισμό, παρά την επιστημονική του πρόοδο;

Σε εποχές κρίσεων ο άνθρωπος βλέπει να καταρρέει η εικόνα – η ψευδής, βεβαίως – του άτρωτου, του παντοδύναμου, αυτού που ερευνά μακρινούς γαλαξίες, που έχει – ή έτσι πιστεύει – απαντήσεις για όλα. Ερχεται λοιπόν αντιμέτωπος με την αδυναμία του, κι αυτό πάντα ερεθίζει και προκαλεί τους συγγραφείς. Προσωπικά δεν με ελκύουν τα «μεγάλα θέματα», με ενδιαφέρουν όμως τα τραύματα που αφήνουν στους ανθρώπους.

Από ποιες πηγές αντλείτε το υλικό σας κάθε φορά που είναι να γράψετε ένα μυθιστόρημα; Για παράδειγμα, το τελευταίο σας, «Γράμματα στη Χιονάτη»;

Δεν νομίζω ότι μπορώ να ανιχνεύσω την «πρώτη στιγμή», όταν είπα: «Αυτό είναι το θέμα μου». Μάλλον ερήμην μου μαζεύονται «πολλές στιγμές», κομμάτια ενός παζλ που δεν έχω δει το τελικό του σχέδιο. Το καταπληκτικό, το μαγευτικό, είναι ότι σιγά σιγά καταλαμβάνουν τη θέση τους και με απίστευτη επιμονή απαιτούν να ασχοληθώ μαζί τους. Σε ανύποπτο χρόνο είχα γράψει τα τρία γράμματα «στη Χιονάτη» με συναισθηματική φόρτιση αλλά και επίγνωση ότι θα έμεναν ανεπίδοτα, όμως να που διαψεύστηκα.

Διαλέγετε για πρωταγωνίστρια την Αννα. Μια ηλικιωμένη γυναίκα που έρχεται από το πουθενά και φτάνει σε ένα υπό κατάρρευση μέρος. Ποια η ταυτότητά της και πώς οδηγείται εκεί συγκεκριμένα;

Η ηρωίδα του βιβλίου δεν έχει όνομα, είναι απλώς «η γυναίκα», θέλοντας να τονίσω ότι έχει χάσει κάθε σημείο αναφοράς. Υποχρεώνεται να χρησιμοποιήσει το «Αννα» για να αποφύγει περαιτέρω εξηγήσεις. Είναι μια γυναίκα χωρίς ελπίδα, έχει απομακρυνθεί από τους ανθρώπους, αποστειρωμένη από συναισθήματα, κρύα σαν άγαλμα, με προμελετημένο το τελικό της σχέδιο.

Γιατί σας έλκουν οι μοναχικοί άνθρωποι; Κυρίως εκείνοι/ες που έχουν υπόλοιπα στη ζωή τους;

Μα αυτοί, οι μοναχικοί, έχουν ενδιαφέρον. Γιατί είναι μόνοι τους άραγε; Από επιλογή ή έτσι άφησαν να έρθουν τα πράγματα; Αισθάνονται τη μοναξιά τους ή όχι; Τους ενοχλεί ή τους βολεύει; Και πώς ορίζουμε κάποιον «μοναχικό;» Εναν που δεν έχει οικογένεια ή σύντροφο; Νομίζω ότι αυτό είναι μια πλάνη. Κάλλιστα μπορούμε να αισθανόμαστε μόνοι, ακόμα κι αν έχουμε οικογένεια ή περιστοιχιζόμαστε από φίλους. Ο καθένας μας έχει ανοιχτούς λογαριασμούς με το παρελθόν του, απλώς πολλοί αφήνουν τους ισολογισμούς για αργότερα (κι αυτό το «αργότερα» μπορεί να μην έρθει ποτέ στη ζωή τους, επειδή είναι επώδυνο).

Η γυναίκα διαλέγει να μείνει στις παρυφές ενός χωριού που βουλιάζει. Τι ακριβώς αναζητά να χτίσει;

Τίποτα δεν αναζητά ή μάλλον το μόνο που περιμένει είναι το «άλλο χιόνι», το επιλεγμένο από την ίδια τέλος της.

Εμφανίζεται ένα μικρό κορίτσι, από το πουθενά. Είναι μια καταχωνιασμένη μνήμη; Ενα συναπάντημα αναπάντεχο με μια άλλη ζωή;

Το κορίτσι που φέρνει η χιονοθύελλα θα της προκαλέσει τη μεγαλύτερη ρωγμή στην πανοπλία της αποστασιοποίησης, στην ηθελημένη απουσία συναισθημάτων. Αυτά, στο μυθιστόρημα. Στη ζωή πάντα κάτι ή κάποιος βρίσκεται που μας βγάζει από τη «βόλεψή» μας, μας αναγκάζει να δούμε τον εαυτό μας διαφορετικά, και ίσως μας προσφέρει μια κάποια διέξοδο.

Είστε από τις λίγες συγγραφείς που διαβάζονται απ’ όλες τις γενιές μέχρι και σήμερα. Πού οφείλεται αυτό κατά τη γνώμη σας και πώς αισθάνεστε;

Είμαι ένας δειλός, φοβισμένος άνθρωπος που κατά καιρούς κάνει παράτολμες πράξεις (κουκλοθέατρο με ντενεκεδάκια, εκδίδει βιβλία κι εκτίθεται…) Ομως η «Ντενεκεδούπολη» παίζεται πάντα, μετά από 45 χρόνια, στα νηπιαγωγεία και τις πρώτες τάξεις του Δημοτικού στην επέτειο του Πολυτεχνείου, «Τα Ελληνάκια» στις γιορτές της 25ης Μαρτίου, η «Αστραδενή» είναι εργαλείο για τους δασκάλους των πολυπολιτισμικών σχολείων, το «Ερως, Θέρος, Πόλεμος» διδάσκεται στο Λύκειο. Το «Εβδομο Ρούχο» μεταφέρθηκε στο θέατρο από τον Δημήτρη Μαυρίκιο, σε μια εξαιρετική παράσταση με την αξέχαστη Αλέκα Παΐζη. Το «Για να δει τη θάλασσα» έγινε ταινία από την Αγγελική Αντωνίου και θα προβληθεί μέσα στη χρονιά. Αυτή η διάχυση, η «χρήση» των βιβλίων μου, με κάνει να νιώθω σαν «ένα νεράκι να κυλάει μέσα μου».

Ποιοι συγγραφείς σάς συνοδεύουν και ποια βασικά χαρακτηριστικά οφείλει να έχει ο συγγραφέας για να αντέξει στον χρόνο;

Εχω αδυναμία στον Ανδρέα Καρκαβίτσα, στον Αστέρη Κοββατζή («Χωριάτες», υπέροχο μυθιστόρημα, αναζητήστε το), στους μεταπολεμικούς έλληνες συγγραφείς, τους κλασικούς ξένους, τους σύγχρονους Ευρωπαίους, Βορειοαμερικανούς ή Λατινοαμερικανούς. Κάθε ηλικία, κάθε εποχή, έχει τα διαβάσματά της. Νομίζω ότι αντοχή στον χρόνο δίνει η θεματολογία και το ύφος.

Ποια είναι η πρώτη σκέψη που κάνετε όταν σηκώνεστε το πρωί και ποια η τελευταία;

Η πρώτη σκέψη: «Τι να με περιμένει σήμερα;». Η τελευταία: «Φτηνά τη γλιτώσαμε και σήμερα».