Ηχοδύναμα

Μπετόβεν: Οι Εννέα Συμφωνίες, Τακάσι Ασαχίνα, Φιλαρμονική Ορχήστρα της Οζάκα, 8 cd, EXTON

Σήμερα υπάρχει μία ιδιαιτερότητα: γίνεται λόγος για έναν εξαιρετικά σημαντικό αρχιμουσικό που όμως είναι σχεδόν άγνωστος στο ελληνικό (όπως και στο διεθνές) κοινό. Και σε μία έκδοση με τις αναγνώσεις του στις Εννέα Συμφωνίες του Μπετόβεν, που όμως δεν είναι διαθέσιμες στην ελληνική αγορά, ενώ πολύ δύσκολα μπορούν να βρεθούν οπουδήποτε εκτός της ιαπωνικής. Και που αν βρεθούν έχουν πολύ μεγάλο οικονομικό κόστος. Παρ’ όλα αυτά, η νέα αυτή έκδοση της ιαπωνικής εταιρείας EXTON δίνει αφορμή αναφοράς στον Τακάσι Ασαχίνα και στη σπουδαία του ορχήστρα, τη Φιλαρμονική της Οζάκα που ταυτίστηκαν ίσως συστηματικότερα από κάθε άλλον μαέστρο στον κόσμο με το έργο του Μπετόβεν και του Μπρούκνερ. Μπορεί εμείς εδώ να μην το γνωρίζουμε, όμως αυτή είναι η πραγματικότητα. Πρόκειται για έναν κολοσσό της τέχνης της διεύθυνσης ορχήστρας και για ένα μουσικό σύνολο χωρίς την παραμικρή υπερβολή απολύτως ισάξιο (και ερμηνευτικά παράλληλα προσανατολισμένο) με τις μεγάλες γερμανικές ορχήστρες του Βερολίνου ή της Δρέσδης.

ΟΙ ΕΝΝΕΑ ΚΥΚΛΟΙ ΜΠΕΤΟΒΕΝ. Για να κατανοήσει κανείς το τι σημαίνουν όλα αυτά μπορεί να ξεκινήσει με αριθμούς: ο Χέρμπερτ φον Κάραγιαν, ο οποίος ηχογράφησε τους περισσότερους κύκλους συμφωνιών του Μπετόβεν από κάθε άλλο μαέστρο στη Δύση, άφησε πίσω του έξι πλήρεις κύκλους. Μακράν περισσότερους από κάθε άλλον ομότεχνό του. Οι τέσσερις είναι γνωστοί στους μουσικόφιλους: ο πρώτος με τη Φιλαρμόνια του Λονδίνου και οι άλλοι τρεις με τη Φιλαρμονική του Βερολίνου. Οι άλλοι δύο είναι άγνωστοι στη Δύση: το 1964 και το 1977 ηχογραφήθηκαν ζωντανά από την ΝΗΚ στις περιοδείες του στην Ιαπωνία όπου και εκδίδονται κανονικά σε CD και SACD με εξαιρετικό ήχο. Τώρα: πόσους κύκλος έχει αφήσει πίσω του ο Ασαχίνα; Εννέα. Στην ιαπωνική μουσική αγορά (τη δυναμικότερη στον κόσμο) έχουν εκδοθεί εννέα διαφορετικοί κύκλοι και με τις Εννέα Συμφωνίες. Ο πρώτος σε ηχογραφήσεις του 1977. Ο τελευταίος του 2000, λίγους μήνες πριν από τον θάνατο του Ασαχίνα που έφυγε σε μεγάλη ηλικία από τη ζωή το 2001. Ολοι σχεδόν προέρχονται από ζωντανές πλην άρτια οργανωμένες ηχογραφήσεις σε συναυλίες. Κάτι που για πρώτη φορά έγινε συστηματικά στην Ιαπωνία ήδη από τη δεκαετία του ’60, ενώ στην Ευρώπη και την Αμερική έγινε ο κανόνας πάνω από τριάντα χρόνια αργότερα. Η επιμονή και η συστηματικότητα των Ιαπώνων φαίνεται και από κάτι ακόμα: ο κύκλος του 2000 δεν περιλαμβάνει Εννέα Συμφωνίες – εννέα ηχογραφήσεις, αλλά τις… διπλάσιες: κάθε συμφωνία έχει εκδοθεί στον ίδιο κύκλο δύο φορές, καθώς έχουν αποτυπωθεί οι συναυλίες δύο συνεχόμενων ημερών και όχι μίας!

ΕΝΑ ΔΙΚΟ ΤΟΥ ΣΥΜΠΑΝ. Η νέα αυτή έκδοση φέρνει στο φως τις ηχογραφήσεις του 1991 – 1992, όταν ο Ασαχίνα και η Φιλαρμονική της Οζάκα διανύουν τη δεύτερη φάση της χρυσής εποχής τους. Για να ειπωθεί εξ ανάγκης κάπως απλουστευτικά, εδώ έχουμε έναν μαέστρο που θα μπορούσε κανείς να πει ότι γεφυρώνει τις προσεγγίσεις του Κλέμπερερ και του Φουρτβένγκλερ – και σίγουρα είναι ισοδύναμός τους σε αξία, όπως και η ορχήστρα του ισοδύναμη των δικών τους πολύ μεγάλων ευρωπαϊκών ορχηστρών. Ο Ασαχίνα, που είχε την έντονη παραίνεση του Φουρτβένγκλερ να επικεντρωθεί στη διεύθυνση ορχήστρας, είχε δικό του, προσωπικό γρανιτένιο ερμηνευτικό δρόμο. Πάντοτε αργός, βαρύς, βαθύς χωρίς όμως να καταφεύγει σε ακρότητες όπως εκείνες του Φουρτβένγκλερ, οι αναγνώσεις του σφραγίζονται από μια συγκλονιστική πνευματικότητα, μα χωρίς αυτό να παραπέμπει στη θρησκευτική εκδοχή του όρου. Οι ερμηνείες του Τακάσι Ασαχίνα είναι βαριά μεγάλα τρένα που διασχίζουν με σταθερότητα και αποφασιστικότητα τα βάθη της μουσικής μέχρι το τέλος του ορίζοντα. Τίποτα δεν τις κλονίζει και δεν τις αποσπά. Και όταν κάποιος κατανοήσει το πνεύμα τους, η μουσική μοιάζει πια σαν αυτό που πρέπει να είναι τη στιγμή που εξελίσσεται: η αρχή και το τέλος του κόσμου. Ο περίπου ανεξήγητος δυσχερέστατος συνδυασμός του βάρους και της καθαρότητας της ερμηνευτικής του φτιάχνει ένα δικό του σύμπαν.

Είναι πάρα πολύ δύσκολο, σχεδόν αδύνατο να αποδοθεί με λέξεις η ουσία του τι κάνει ένας μεγάλος αρχιμουσικός σε όλη την έκταση του έργου του. Ο μόνος τρόπος να το συλλάβει κανείς, είναι να τον ακούσει. Και όχι απλώς μία φορά, επιφανειακά και πρόχειρα. Πρέπει να αφιερωθεί για να καταλάβει. Αυτό το προαπαιτούμενο φτάνει με τον Ασαχίνα στα άκρα. Ομως, όταν συμβεί, η πνευματικότητα και η σχεδόν υπνωτιστική του δύναμη είναι τέτοιες, που επιτρέπουν να δει κανείς διαφορετικά τη μουσική. Και ίσως όχι μόνον αυτή.