«Ενας κλασικός τραγουδιστής ζει την ίδια ζωή με έναν πρωταθλητή»

Ξεκίνησε κλασικές σπουδές στο Ωδείο. Πήρε μαθήματα από τη μεγάλη ντίβα του κλασικού τραγουδιού, τη μέτζο σοπράνο Κρίστα Λούντβιχ, πηγαίνοντας στο σπίτι της στις Κάννες για να τη διδάσκει. Στη συνέχεια η Αννα Παγκάλου με υποτροφία του Ιδρύματος Ωνάση έζησε για τέσσερα χρόνια στη Βιέννη και δούλευε μαζί της. Εκεί συναντήθηκε με μία άλλη μεγάλη λυρική τραγουδίστρια, την Αντονιέτα Στέλα, αγαπημένη σοπράνο του Δημήτρη Μητρόπουλου, και συνέχισε μαζί της στη Ρώμη. «Μετά το γερμανικό ρεπερτόριο είπα να επαναπροσεγγίσω την ιταλική πλευρά της όπερας. Με γοητεύουν τα λιμπρέτι. Κυρίως ο Βέρντι. Αν τα λιμπρέτι είναι αφελή, αποστασιοποιούμαι από το συνολικό έργο. Είμαι καθαρά της γερμανικής σχολής». Το 2003 κέρδισε το Α’ Βραβείο στον Διεθνή Διαγωνισμό «Δημήτρης Μητρόπουλος». Το 2005, στο πλαίσιο του σχεδίου «Οπερα της Γης» της Πολιτιστικής Ολυμπιάδας, συμμετείχε ως κορυφαία στην όπερα του Vasil Tole «Eumenides», η οποία ανέβηκε στο Ωδείο Ηρώδου Αττικού. Από το ντεμπούτο της έως σήμερα έχει εμφανιστεί ως σολίστ στην Αυστρία, τη Γερμανία, την Ιταλία, τη Γαλλία, την Ουγγαρία, την Αίγυπτο, την Τουρκία, την Ελλάδα και την Κύπρο, ερμηνεύοντας όπερα, lied, έργα μουσικού θεάτρου και σύγχρονη μουσική. Στη σύγχρονη πραγματικότητα η μέτζο σοπράνο έγινε περφόρμερ της φωνής και πειραματίζεται ανάμεσα στα όρια του κλασικού τραγουδιού και στις νέες φόρμες που δημιουργούνται από τις πειραματικές ηχητικές πρακτικές.

«Δεν το άφησα πίσω μου το κλασικό τραγούδι. Κάθε μέρα θα τραγουδήσω άριες, ορατόρια, λίντερ για να είμαι σε φόρμα. Οταν κάποιος κάνει φωνητικούς ακροβατισμούς, πρέπει να πηγαίνει πίσω στην πηγή του για να μπορεί να βρίσκει τη γλύκα και τη μελωδικότητα που μπορεί να έχει μία απλή φράση. Κι αυτό να το μεταφέρεις σε κάτι που δεν είναι τόσο εμφανές σαν συνθήκη μέσα σε αυτό το είδος».

Αυτή η φωνητική ακροβασία δίνει και μία εικόνα σου να είσαι μετέωρη προσπαθώντας να κάνεις ένα άλμα για να φτάσεις κάπου.

«Η σύγχρονη μουσική φεύγει από τη γραμμικότητα, μπαίνει σε ένα σύμπαν όπου είσαι στο κέντρο του, δεν υπάρχει πάνω – κάτω, δεξιά – αριστερά. Είναι σαν να δημιουργείται κάτι εκείνη τη στιγμή. Αγαπώ πολύ τις παρτιτούρες open scores. Εκεί ο συνθέτης δίνει κάποια στοιχεία, αλλά είναι πεδίο ανοιχτό καθώς αφήνει τον ερμηνευτή να συλλέξει τα δικά του στοιχεία. Επομένως γίνεσαι συνδημιουργός με τον συνθέτη. Κατά τη γνώμη μου, δεν μπορεί κανείς να κάνει ό,τι θέλει. Πρέπει να μελετήσεις σοβαρά τον κάθε συνθέτη, να κατανοήσεις την αισθητική του, τις επιρροές του, να εικάσεις τι ήθελε να πει, πού απευθυνόταν και να αρχίσεις να το μπλέκεις με τον δικό σου ψυχισμό και τις δικές σου κατευθύνσεις».

Σε ποια έργα συμμετέχετε στην ελεύθερη ερμηνεία τους;

«Νομίζω, με έχει καθορίσει η ενασχόλησή μου με τον Τζον Κέιτζ. Σε μία οκτάωρη περφόρμανς που κάναμε στο Open Days στη Στέγη και σταματούσα μόνο για ένα τέταρτο. Ηρθα αντιμέτωπη με έναν παρά πολύ μεγάλο όγκο που ξεπερνούσε το θέμα νότες. Επρεπε να γίνει μετατόπιση της σκέψης μου. Μαγεύτηκα από αυτό, γιατί πάντα έψαχνα να βρω δικούς μου τρόπους να ερμηνεύσω όλα τα κλασικά έργα. Η άποψή μου ήταν πως αν θες να ακούσεις ζωντανά τη μουσική δεν θα ακούσεις ό,τι ακούς στο CD. Αυτό ήταν μερικές φορές ψεγάδι για την κλασική μουσική. Ενώ για την αβανγκάρντ μουσική ήταν μεγάλο ατού».

Πώς ήταν η εμπειρία της μαθητείας δίπλα σε μία ντίβα της όπερας;

«Με τη Λούντβιχ είχα στενή σχέση επειδή ήμουν έξι χρόνια μαθήτριά της και έμενα σπίτι της. Τρώγαμε μαζί το μεσημέρι, το απόγευμα κάναμε μάθημα. Πού και πού είχαμε Kleine Pause (σ.σ.: μικρό διάλειμμα), όπως έλεγε, για ένα ποτάκι και μετά συνεχίζαμε. Ηταν το καλύτερό μου. Ως λυρική τραγουδίστρια που ερχόμουν από την Ελλάδα, η Λούντβιχ προσπαθούσε να με κάνει να καταλάβω ότι είχα άλλη σχέση με τον χώρο και ότι έπρεπε να ανοίξω περισσότερο τη φωνή και το μυαλό μου. Για να μεταφέρω αυτό που ήθελα να πω ακόμα και στον ακροατή που βρισκόταν στον τελευταίο εξώστη σε ένα μεγάλο θέατρο. Αυτό είναι τελείως διαφορετική σκέψη. Αυτό που μου έχει μείνει από τη Λούντβιχ είναι όταν στην αρχή της γνωριμίας μας με ρώτησε αν έχω καταλάβει τι πάω να κάνω. Τη ρώτησα τι εννοούσε και μου είπε πως στο εξής θα είμαι στον κόσμο μου, δεν θα έχω επαφή με την πραγματικότητα αν θέλω να είμαι επιτυχημένη. Μου έφερε παράδειγμα τον εαυτό της όταν βρισκόταν στο Παρίσι τον Μάη του ’68 και δεν είχε συνειδητοποιήσει τι γινόταν επειδή πήγαινε από την Οπερα στο δωμάτιό της και αντίστροφα. Μετά από χρόνια, όταν έμαθε τι είχε γίνει, μου είπε ότι την ενόχλησε το γεγονός ότι ήταν απούσα από τα γεγονότα εκείνης της εποχής».

Φτιάξατε λοιπόν το δικό σας σύμπαν;

«Αυτό γίνεται αυτόματα. Το ζήτημα είναι να προσπαθείς να βγάζεις τον εαυτό σου από τη φούσκα σου και να βλέπεις γύρω σου. Ομως γι’ αυτό μου αρέσει η σύγχρονη μουσική, επειδή συνομιλεί με το τώρα. Δεν είσαι χαμένος στους αιώνες. Υπάρχουν τώρα τόσες συνθέσεις που μπαίνει η λογική της διαδικτυακής συνομιλίας. Οπως στη διαδικτυακή συναυλία που κάναμε με τον Δημήτρη Καμαρωτό, τη “Μετέωρη”, που πραγματοποιήθηκε στο Ενεργειακό Στέγαστρο του ΚΠΙΣΝ, το ψηλότερο σημείο όλου του Κέντρου Πολιτισμού. Είναι ένα επιβλητικό μουσικό έργο, οργανικά δεμένο με τις εικόνες της Αθήνας και του Σαρωνικού στη δύση του ήλιου, με αφετηρία το ποίημα της Κικής Δημουλά “Μια μετέωρη κυρία”. Θα το επαναλάβουμε στις 27 του μηνός».

Σύγχρονοι συνθέτες γράφουν έργα για τη φωνή της και συμμετέχει σε νεωτεριστικές συνεργασίες για τη δημιουργία εικαστικών έργων και περφόρμανς, καθώς η ίδια ενδιαφέρεται για την εναλλαγή ανάμεσα σε διάφορα ηχοχρώματα και φωνητικούς πειραματισμούς. Μάλιστα ετοιμαζόταν για ένα ταξίδι στην Αρκτική, όμως η καραντίνα του Covid-19 ανέτρεψε το πρόγραμμα της προετοιμασίας του Icing Project στην περιοχή της Αρκτικής. Σχεδίαζε να αποσπάσει ένα μεγάλο κομμάτι παγόβουνου με σκοπό να του τραγουδούσε σε -10 βαθμούς Κελσίου. «Είχα κανονίσει στα μέσα Ιουνίου να βρισκόμουν στην Αρκτική. Ασχολούμαι με αυτό τα τελευταία τρία χρόνια. Είναι ένα τρίπτυχο πολυμορφικό έργο, στο δεύτερο μέρος του οποίου ταξιδεύω στην Αρκτική, συλλέγω ένα κομμάτι πάγο αποσπασμένο από παγόβουνο κι αρχίζω να του τραγουδώ για 21 ημέρες, προσπαθώντας να δημιουργήσω ένα αφηρημένο γλυπτό με τη ζέστη της φωνής μου. Αυτό το έργο έχει τρία στοιχεία: το περιβάλλον, τον άνθρωπο και τον πάγο. Στην περφόρμανς της Αρκτικής διαδρούν, οπότε εγώ απευθύνομαι πια στον πάγο και συνομιλώ με το περιβάλλον της Αρκτικής. Τα στοιχεία αυτά συντίθενται σε μια καινούργια φόρμα που θα συνδυάζει ήχο και εικόνα. Στην ουσία, είναι η συνομιλία δύο σωμάτων νερού σε διαφορετική μορφή».

Εξηγεί ότι το Icing, το όνομα του πρότζεκτ, βγαίνει από ένα επιστημονικό μοντέλο της φεροδυναμικής, που είναι τομέας της στατικής δυναμικής. Σε αυτό, σε ένα δισδιάστατο πεδίο, όταν κάτι αλλάζει κατεύθυνση, επηρεάζει αυτά που είναι γύρω του να αλλάξουν κι αυτά κατεύθυνση. «Αυτά τα μοντέλα έχουν προσπαθήσει να τα εφαρμόσουν σε διάφορους τομείς: την κοινωνική ψυχολογία, τη βιολογία, στο πώς λειτουργούν τα σμήνη των πουλιών που αλλάζουν κατεύθυνση: κάποια στιγμή, κάποιο αποφασίζει να αλλάξει κατεύθυνση και όλα ακολουθούν μαζί. Με αφορά η ποιητική διάσταση αυτής της θεωρίας. Ωστόσο δεν με αφορά να περιμένω κάποιον άλλον να μιλήσει για πράγματα σχετικά με τον κόσμο που θα ήθελα να ζω, μιλάω εγώ γι’ αυτά αποφασίζοντας να συνομιλήσω με το περιβάλλον μου και με τους ανθρώπους γι’ αυτό. Ετσι παίρνω την ανθρώπινη ανάσα που με γοητεύει πολύ ο ήχος της και που είναι στην ουσία η παραγωγή διοξειδίου του άνθρακα. Είναι αυτό που δημιουργεί το φαινόμενο του θερμοκηπίου, αλλά είναι και το στοιχείο που βοήθησε να δημιουργηθεί αυτός ο κόσμος. Αυτό που βοήθησε να δημιουργηθεί, αυτό και τον καταστρέφει. Εμείς αποφασίζουμε στο πώς θα χειριστούμε τα πράγματα».

Δεν σας φοβίζουν οι χαμηλές θερμοκρασίες της Αρκτικής, ότι θα επηρεάσουν τη φωνή σας;

«Το αντίθετο. Συνηθίζω να πίνω παγωμένο νερό και ακολουθώ αυτή τη μέθοδο επειδή υπάρχει η λογική ότι βάζεις πάγο για να υποχωρήσει η φλεγμονή στις φωνητικές χορδές. Μου αρέσει αυτό γιατί δημιουργεί λιγότερα άγχη και σε κάνει να ζεις πιο φυσιολογική ζωή. Ενας κλασικός τραγουδιστής ζει την ίδια ζωή με έναν πρωταθλητή. Πρέπει να ακολουθήσει την ίδια πειθαρχία για να μπορέσει να δώσει το 100% των δυνατοτήτων του. Κάθε φορά μού επιτρέπω να απολαμβάνω τη στιγμή. Πώς γίνεται να ασχολείται κανείς με τη μουσική χωρίς να αγαπά την απόλαυση;».

Οταν κυνηγά την επιτυχία και τη φήμη.

«Για να μαγέψεις τον κόσμο πρέπει αυτό που κάνεις να το απολαύσεις, διαφορετικά δεν μπορείς να παρασύρεις το κοινό που σε ακούει σε ένα μαγικό ταξίδι. Πρέπει πρώτα εσύ να έχεις αυτή τη διάθεση. Είναι μία περίεργη γραμμή στο να είσαι εκεί και ταυτόχρονα να είσαι και λίγο αποστασιοποιημένος για να λειτουργήσεις μέσα σε όλα αυτά που είναι απαιτητικά στο κλασικό τραγούδι».