Το Βερολίνο περιμένει έναν… καλό Νοέμβρη

Πέντε μήνες απομένουν μέχρι τις εκλογές στις ΗΠΑ και οι σχέσεις της Ουάσιγκτον με τους συμμάχους τους στην Ευρώπη οδεύουν διαρκώς προς το χειρότερο – την ίδια ώρα που πολλοί ειδικοί εκτιμούν ότι η ανάγκη συνεργασίας ποτέ δεν ήταν τόσο κρίσιμη.

Στην αρχή της προεδρίας του, όλοι περίμεναν να δουν εάν ο Ντόναλντ Τραμπ θα συνεχίσει την παραδοσιακά στενή σχέση με την Ευρώπη. Τώρα, δεν έχει μείνει σχεδόν τίποτα πέρα από μια πικρή γεύση για τους ηγέτες της ΕΕ που πέρασαν 3,5 χρόνια προσπαθώντας (και αποτυγχάνοντας) να πείσουν τον εκρηκτικό αμερικανό πρόεδρο να συνεργασθεί στη δυτική συμμαχία. Πλέον δεν έχουν καμία ψευδαίσθηση ότι ο Τραμπ θα αλλάξει. Το μόνο ερώτημα είναι: Θα κερδίσει μια δεύτερη θητεία τον Νοέμβριο;

Αφότου η γερμανίδα καγκελάριος απέφυγε επιδεικτικά να παραστεί στη σύνοδο κορυφής των G7 που επέμενε να διοργανώσει ο Τραμπ προς τα τέλη του μήνα, επικαλούμενη τους κινδύνους λόγω πανδημίας, ο Τραμπ εξερράγη, αποκαλώντας τις μεγάλες οικονομικές δυνάμεις «ξεπερασμένες» – όπως ακριβώς στην αρχή της θητείας του είχε χαρακτηρίσει το ΝΑΤΟ «παρωχημένο». Εξέφρασε για άλλη μια φορά την επιθυμία του να προσκληθεί η Ρωσία, η οποία είχε εκδιωχθεί από τους G8 λόγω της εισβολής και της προσάρτησης της Κριμαίας το 2014. Βρετανία, Καναδάς και ΕΕ απέκλεισαν άμεσα την ιδέα, τονίζοντας ακόμα περισσότερο το βαθύ χάσμα που έχει δημιουργηθεί μεταξύ των δυτικών δυνάμεων.

Ο Μαξ Μπέργκμαν, αναλυτής σε think tank της Ουάσιγκτον, θεωρεί πως το ευρωπαϊκό μήνυμα είναι σαφές. «Οταν η Μέρκελ λέει ότι δεν πρόκειται να πάει σε καμία περίπτωση σε αυτό που προτείνει ο Τραμπ, στην ουσία του λέει: Είτε θα σε δούμε μετά τις εκλογές είτε, μακάρι, να μη σε δούμε καθόλου».

Η σύγκρουση Τραμπ – Μέρκελ βέβαια δεν είναι καινούργια. Εχουν επανειλημμένα συγκρουστεί για το εμπόριο αλλά και για την αργή πορεία του Βερολίνου να συμμορφωθεί με το ύψος των στρατιωτικών δαπανών που έχει καθορίσει η Βορειοατλαντική Συμμαχία. Μετά την ηχηρή άρνηση της Μέρκελ για τους G7 ο Τραμπ δεν κάθισε με σταυρωμένα χέρια. Στις αρχές του Ιουνίου ανακοίνωσε αναπάντεχα ότι αποσύρει 9.500 στρατιώτες από τη Γερμανία, δηλαδή περίπου το 1/4 του συνόλου των αμερικανικών δυνάμεων που βρίσκονται εκεί.

«Οι αμερικανο-γερμανικές σχέσεις έχουν γίνει περίπλοκες», παραδέχθηκε ο γερμανός υπουργός Εξωτερικών Χάικο Μάας, ως πρώτη αντίδραση στην ανακοίνωση για την απόσυρση των αμερικανών στρατιωτών. «Δεν έχουμε ενημερωθεί ακόμα επίσημα, όμως εάν υπάρξει μερική αποχώρηση αμερικανικών στρατευμάτων, θα ασχοληθούμε με αυτό». Λίγες ημέρες, ενώ ο Τραμπ χαρακτήριζε «τρομοκράτες» τους χιλιάδες Αμερικανούς που κατέβηκαν στους δρόμους για να διαμαρτυρηθούν για τη δολοφονία του Αφροαμερικανού Τζορτζ Φλόιντ από λευκό αστυνομικό, ο Μάας έσπευσε να δηλώσει ότι οι ειρηνικές διαδηλώσεις εναντίον της αστυνομικής βίας στις ΗΠΑ «είναι με το παραπάνω νόμιμες και δικαιολογημένες». Εκανε, μάλιστα, έκκληση στην αμερικανική κυβέρνηση για αυτοσυγκράτηση και σεβασμό του κράτους δικαίου.

Στο Βερολίνο, βουλευτές και κυβερνητικοί αξιωματούχοι επέκριναν την απόφαση του Τραμπ για την απόσυρση των στρατευμάτων. Σύμφωνα με τον Ρόμπερτ Κισβέτερ, στέλεχος των Χριστιανοδημοκρατών, η κίνηση αυτή υπονομεύει την ικανότητα του ΝΑΤΟ να προστατεύσει τη διεθνή ασφάλεια. «Η διατήρηση της ενότητας του ΝΑΤΟ είναι πολύ λιγότερο σημαντική για τον Τραμπ απ’ ότι για τον προκάτοχό του Μπαράκ Ομπάμα», προσθέτει. «Αυτή η στάση είναι ακατανόητη επειδή πλήττει και τις ΗΠΑ. Δεν είμαστε υποτελείς και μια τέτοια συζήτηση πρέπει να γίνει μεταξύ ίσων εταίρων εντός ΝΑΤΟ. Είναι ξεκάθαρο ότι η προεκλογική εκστρατεία ή τα προβλήματα που αντιμετωπίζει είναι πιο σημαντικά για εκείνον από το να διατηρήσει την ενότητα της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας».

Στις αρχές του περασμένου Δεκεμβρίου οι ηγέτες ήταν ενθουσιασμένοι επειδή επιβίωσαν τη σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ στη Βρετανία χωρίς κάποια, προκληθείσα από τον Τραμπ, καταστροφή. Οι ευρωπαίοι ηγέτες πίστεψαν ότι η σχέση μπορεί να ήταν κακή, είχε όμως σταθεροποιηθεί. Τώρα πια, εν μέσω της κρίσης του κορωνοϊού, δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι έχει χειροτερέψει περαιτέρω.

Υπήρξαν κατηγορίες από τη Γερμανία ότι ο Τραμπ προσπάθησε να αγοράσει μια εταιρεία βιοτεχνολογίας που εργάζεται για την παραγωγή εμβολίου. Οι ΗΠΑ το αρνήθηκαν, όμως οι φόβοι για έναν πόλεμο σχετικά με το εμβόλιο επιμένουν, ιδιαίτερα μετά την άρνηση του αμερικανού προέδρου να πάρει μέρος στη διεθνή εκστρατεία (της οποίας ηγείται η ΕΕ) για συγκέντρωση κεφαλαίων με στόχο την αντιμετώπιση του κορωνοϊού.

Στα προβλήματα των τριών περασμένων ετών, λοιπόν, προστέθηκαν και καινούργια με το χάσμα μεταξύ ΗΠΑ και Ευρώπης να βαθαίνει διαρκώς. Κανείς δεν ελπίζει ότι μπορεί να βελτιωθεί η κατάσταση μέχρι τις εκλογές του Νοεμβρίου. Αλλωστε γι’ αυτό η (γερμανίδα) νέα πρόεδρος της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν δεν έχει επισκεφθεί την Ουάσιγκτον μετά τη λήψη των καθηκόντων της την 1η Δεκεμβρίου.