Γίνονται οι ΗΠΑ του Τραμπ {LF}μια μπανανία;

Ολα ξεκίνησαν από μια αμερικανική εταιρεία, την Ηνωμένη Εταιρεία Φρούτων, πρόγονο της διάσημης Chiquita, που εφόρμησε στα τέλη του 19ου αιώνα στη Λατινική Αμερική καταλήγοντας να ασκεί τεράστια επιρροή στα πολιτικά δρώμενα χωρών όπως η Ονδούρα, η Κολομβία, ο Παναμάς. Ολα ξεκίνησαν από έναν αμερικανό συγγραφέα, τον Ο. Χένρι (κατά κόσμον Ουίλιαμ Πόρτερ), ο οποίος, κατηγορούμενος στο Τέξας για υπεξαίρεση χρημάτων, κατέφυγε στις αρχές του 20ού αιώνα για κάποιους μήνες στην Ονδούρα και εκεί σε ένα διήγημα με τίτλο «Ο Ναύαρχος» χρησιμοποίησε για πρώτη φορά τον όρο «banana republic», μιλώντας θεωρητικά για τη φανταστική «Δημοκρατία της Αντσουρίας». Ο όρος απέκτησε με τα χρόνια αυτόνομη ύπαρξη, εξελίχθηκε ώστε να περιγράφει την οποιαδήποτε χώρα (με ή χωρίς μπανάνες) διαθέτει έναν αδίστακτο, διεφθαρμένο ή απλώς παλαβιάρη ηγέτη που στηρίζεται στον στρατό και καταστρέφει τους κρατικούς θεσμούς, σε μια εγωμανή προσπάθεια προσκόλλησής του στην εξουσία. Και φτάσαμε, εν έτει 2020, να αναρωτιόμαστε: είναι, γίνονται οι ΗΠΑ του Ντόναλντ Τραμπ μια μπανανία;

Ο όρος εισήχθη στην αμερικανική πολιτική συζήτηση προτού ακόμα εκλεγεί ο Τραμπ πρόεδρος, στη διάρκεια της προεκλογικής περιόδου, και όχι μόνο από το αντίπαλο στρατόπεδο: «Οι εκλογές αυτές θα καθορίσουν το κατά πόσο θα παραμείνουμε μια ελεύθερη χώρα με την αληθινότερη έννοια της λέξης ή θα γίνουμε μια διεφθαρμένη μπανανία, ελεγχόμενη από μεγάλους δωρητές και ξένες κυβερνήσεις» είχε διακηρύξει ο υποψήφιος των Ρεπουμπλικανών, ήδη μεγάλος μετρ του λαϊκισμού, τον Οκτώβριο του 2016. «Ο Ντόναλντ Τραμπ νομίζει πως η προεδρία είναι κάποιου είδους δικτατορία της μπανανίας όπου μπορείς να κλειδώνεις στη φυλακή τους πολιτικούς σου αντιπάλους» είχε αντιτείνει, μετά το δεύτερο προεδρικό ντιμπέιτ, τον ίδιο μήνα, ο Ρόμπι Μουκ, υπεύθυνος της προεκλογικής εκστρατείας της Χίλαρι Κλίντον. Ο όρος παρέμεινε στην εθνική πολιτική συζήτηση σαν ένα υπόγειο ρεύμα τις τελευταίες εβδομάδες, ωστόσο οι αντιδράσεις του Ντόναλντ Τραμπ στο διογκούμενο κύμα διαμαρτυρίας για τη δολοφονία του 48χρονου Αφροαμερικανού Τζορτζ Φλόιντ από έναν λευκό αστυνομικό έδωσε στο ερώτημα μια αίσθηση κατεπείγοντος:

«Τι είμαστε εδώ, μπανανία;» αναρωτήθηκε η ίδια η Νάνσι Πελόζι, η δημοκρατική πρόεδρος της Βουλής, η τρίτη ισχυρότερη πολιτικός των ΗΠΑ, περιγράφοντας την εμπειρία τής (σκηνοθέτριας και δημοσιογράφου) κόρης της όταν άνδρες με στρατιωτικές στολές διέλυσαν με δακρυγόνα και πλαστικές σφαίρες ειρηνικούς διαδηλωτές συγκεντρωμένους έξω από τον Λευκό Οίκο προκειμένου να μεταβεί πεζή ο Τραμπ στην εκκλησία του Αγίου Ιωάννη για ένα φωτογραφικό ενσταντανέ με την (κρεμασμένη ανάποδα) Βίβλο. Η απάντηση στο ερώτημα αυτό, γράφει η Ρόμπιν Ράιτ στο «New Yorker», δεν είναι πλέον εύκολη.

Ο Τραμπ απείλησε να στείλει στρατό εναντίον των διαδηλωτών. Ο υπουργός Αμυνάς του, ο Μαρκ Εσπερ, περιέγραψε τις αμερικανικές πόλεις ως ένα «πεδίο μάχης» («battlespace») που πρέπει να κυριαρχηθεί. Πάνοπλοι άνδρες της Εθνοφρουράς παρατάχθηκαν στα σκαλιά του Μνημείου του Λίνκολν, ενός τόπου που συμβολίζει τη συμφιλίωση και την επούλωση των πληγών μετά τον αμερικανικό Εμφύλιο. Και όταν ο πρώην υπουργός Αμυνας του Τραμπ, ο Τζέιμς Μάτις, δήλωσε «οργισμένος και σοκαρισμένος» με όλα αυτά, απαιτώντας να λογοδοτήσουν όσοι ιθύνοντες «εμπαίζουν το Σύνταγμά μας», ο πρώην προσωπικός δικηγόρος του Τραμπ, ο Τζον Ντάουντ, του έστειλε μια επιστολή όπου αποκαλούσε τους (ειρηνικούς) διαδηλωτές «τρομοκράτες» – και ο αμερικανός πρόεδρος την έκανε retweet.

Το ιστορικό κληροδότημα του Τραμπ, συναινούν πολλοί ακαδημαϊκοί και αναλυτές, μοιάζει ολοένα και περισσότερο να είναι η διάλυση της αμερικανικής δημοκρατίας. «Παραείμαστε εφησυχασμένοι όσον αφορά τις αντοχές του συστήματός μας» λέει στο «New Yorker» ο αμερικανός ιστορικός και συγγραφέας Ρόμπερτ Κέιγκαν. Οι ιδρυτές πατέρες των ΗΠΑ σχεδίασαν πράγματι ιδιοφυώς ένα σύνταγμα με ελέγχους και ισορροπίες, ώστε να διασφαλίζουν πως τα εργαλεία της ισχύος θα υπηρετούσαν τον λαό και το σύνταγμα, περιορίζοντας την προεδρία. «Οι ιδρυτές πατέρες ήλπιζαν πως το Κονγκρέσο θα ζήλευε τα προνόμιά της και η ανεξάρτητη δικαιοσύνη θα ζήλευε τον ρόλο της, και κάθε παράγοντας θα έτρεφε μια κάποια αφοσίωση στο ρεπουμπλικανικό (με μικρό «ρ») πνεύμα και θα το υπερασπιζόταν έναντι ενδεχόμενων απειλών από έναν πρόεδρο που θα ενδιαφερόταν περισσότερο για το δικό του παρά για το κοινό συμφέρον. Και το φοβερό είναι ότι, στον ρου της ιστορίας μας, λίγο-πολύ αυτό συνέβαινε. Οχι πια όμως». Ο Τραμπ απέδειξε πως το αμερικανικό «σύστημα φέρει εντός του τη δυνατότητα να υπονομευτεί».

Μέσα σε μόλις έξι εβδομάδες αυτή την άνοιξη η αμερικανική κυβέρνηση απέπεμψε τέσσερις γενικούς επιθεωρητές, αξιωματούχους που ερευνούν και αναφέρουν στο Κονγκρέσο περιπτώσεις απάτης, σπατάλης και κατάχρησης κυβερνητικών κεφαλαίων. Και ο Τραμπ από κοινού με τον υπουργό Δικαιοσύνης του, τον Ουίλιαμ Μπαρ, έχουν παρέμβει πολλάκις απροκάλυπτα στο έργο της δικαιοσύνης υπέρ δικών τους «παιδιών» -του Ρότζερ Στόουν, του Μάικλ Φλιν, του Πολ Μάναφορτ… Οι διαδηλώσεις ήρθαν απλώς να βαθύνουν τη θεσμική κρίση – και να την κάνουν πιο ορατή, και ανησυχητική, ακόμα και σε στρατιωτικούς καριέρας με μεγάλη πείρα στη διαχείριση της αστάθειας. «Μόλις είχαμε αρχίσει να συμφιλιωνόμαστε με δύο δεκαετίες υπερστρατικοποίησης της εξωτερικής πολιτικής μας» λέει ο Νταγκ Λιουτ, αναπληρωτής σύμβουλος εθνικής ασφάλειας στις κυβερνήσεις Μπους και Ομπάμα, και πρώην πρεσβευτής των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ. «Τώρα έχει έρθει ενδεχομένως η ώρα να ανησυχήσουμε για μια υπερστρατικοποίηση της εσωτερικής πολιτικής μας».

Με τις προεδρικές εκλογές του Νοεμβρίου να πλησιάζουν, το προβάδισμα του δημοκρατικού Τζο Μπάιντεν να μεγαλώνει και την κρίση να οξύνεται, κάποιοι, όπως ο Λόρανς Ντάγκλας, καθηγητής Δικαίου, Νομολογίας και Κοινωνικής Σκέψης στο Amherst College, αναρωτιούνται πλέον ανοιχτά, χωρίς να κρύβουν τον φόβο τους για τον τρόπο με τον οποίο μπορεί να αντιδράσει ο Τραμπ σε περίπτωση που ηττηθεί και αμφισβητήσει την ήττα του και ξεσπάσουν εξαιτίας αυτού νέες διαδηλώσεις διαμαρτυρίας στους δρόμους. «Η Νάνσι Πελόζι», συνοψίζει ο Ντέιβιντ Μπλάιτ, καθηγητής Ιστορίας στο Γέιλ, «είχε δίκιο να θέτει το ερώτημα. Δεν είμαστε ακόμα εκεί. Αλλά ενδεχομένως να βρισκόμαστε στο χείλος τού να μετατραπούμε σε μπανανία».