Διαχρονικά θεσμικός

Ο Βόλφγκανγκ Σόιμπλε δεν χρειάζεται συστάσεις. Ο πρόεδρος της Μπούντεσταγκ είναι ο βουλευτής με τη μεγαλύτερη θητεία στην Ομοσπονδιακή Βουλή, ήταν υπουργός επί σειρά ετών στις κυβερνήσεις του Χέλμουτ Κολ και της Ανγκελα Μέρκελ. Αλλά πάντα με διακριτή, προσωπική παρουσία και συμβολή στην εξέλιξη της Γερμανίας και της Ευρώπης. Και στην εποχή του κορωνοϊού. Εν μέσω του σοκ της πανδημίας, διατύπωσε ευθέως τις επιφυλάξεις του για την περιστολή θεμελιωδών δικαιωμάτων και συνταγματικών εγγυήσεων. «Οταν ακούω ότι όλα τα άλλα πρέπει να υποταχθούν στην προστασία της ζωής, πρέπει να πω ότι αυτό δεν ισχύει στην απολυτότητά του» είπε στην εφημερίδα «Ταγκεσπίγκελ» του Βερολίνου (26.4.2020). «Εάν υπάρχει μια απόλυτη αρχή στο σύνταγμά μας, αυτή είναι η αξιοπρέπεια του ανθρώπου», πρόσθεσε, «αυτή είναι απαραβίαστη. Αλλά δεν αποκλείει ότι θα πεθάνουμε».

Η δήλωση ακούστηκε στα αφτιά κάποιων ως κυνισμός. Ο Σόιμπλε σκέφτεται πάντα θεσμικά και ο λόγος του είναι πάντα θεσμικός. Εδωσε θεσμική απάντηση στο καίριο ερώτημα που έθεσε η κρίση κορωνοϊού για την υπεράσπιση της συνταγματικής τάξης πραγμάτων σε συνθήκες εκτάκτου ανάγκης.

O Βόλφγκανγκ Σόιμπλε είναι «κατ’ εξοχήν πολιτικό ζώο» εξηγεί στα «ΝΕΑ» ο Χέρφριντ Μίνκλερ, πολιτειολόγος στο Πανεπιστήμιο Χούμπολτ στο Βερολίνο. Είναι, λέει, σε μια θέση που δεν τον περιορίζουν οι επιχειρησιακές υποχρεώσεις ενός υπουργικού χαρτοφυλακίου. Και ειδικά στο θέμα του κορωνοϊού μπορούσε να πάρει άφοβα σαφή θέση, επειδή ανήκει σε ομάδα υψηλού κινδύνου εξαιτίας της προχωρημένης ηλικίας και της αναπηρίας του μετά τη δολοφονική επίθεση πριν από τρεις σχεδόν δεκαετίες. Με αυτά τα χαρακτηριστικά είχε ακόμα μεγαλύτερη βαρύτητα η δημόσια τοποθέτησή του.

«Είναι η εξαιρετική ικανότητα του Σόιμπλε, ως θεσμικού παράγοντα στην πρώτη γραμμή εκπροσώπησης της χώρας, να χαίρει της γενικής αναγνώρισης των πολιτών, που βλέπουν ότι μπορεί να δηλώνει δημοσίως πως η ζωή εν τέλει δεν είναι το άπαν» λέει ο Μίνκλερ. «Το είπε με έναν τρόπο που δεν μπορείς παρά να συμφωνήσεις». Δεν εκλαμβάνει τη δήλωση του Σόιμπλε ως αντιπολίτευση στη Μέρκελ, που τάχθηκε από την αρχή υπέρ των δραστικών μέτρων. Εξέφρασε όμως αυτό που σκέφτονταν αλλά δεν μπορούσαν να διατυπώσουν πολλοί υπουργοί και πολίτες.

Θεσμική ήταν η απάντηση που είχε δώσει ως υπουργός Εσωτερικών στην πρώτη κυβέρνηση της Μέρκελ το 2005 σχετικά με την ενσωμάτωση των μουσουλμάνων πολιτών. Ηταν ο Χριστιανοδημοκράτης Σόιμπλε που θεσμοθέτησε την «ισλαμική διάσκεψη» με τους εκπροσώπους της μουσουλμανικής κοινότητας της Γερμανίας.

Και σήμερα είναι ο πολέμιος του ευρωομολόγου Σόιμπλε που βάζει πλάτη στη Μέρκελ για να περάσει στους Γερμανούς τη γαλλογερμανική πρόταση για το Ταμείο Ανασυγκρότησης με κοινή ανάληψη χρέους της ΕΕ από την Κομισιόν για λογαριασμό των χωρών που πλήρωσαν βαρύ τίμημα της πανδημίας. «Η κανονικότητα πριν από τον κορωνοϊό δεν θα είναι το μέλλον μετά τον κορωνοϊό» έλεγε ο Σόιμπλε την περασμένη εβδομάδα. Τα κοινοβούλια στην Ευρώπη πρέπει να πιέσουν τις κυβερνήσεις να αξιοποιήσουν την κρίση ως ευκαιρία, τόνιζε σε κοινή δήλωσή του με τον πρόεδρο της γαλλικής Εθνοσυνέλευσης, Ρισάρ Φεράν. Τι χρειάζεται η Ευρώπη αυτή τη στιγμή; «Μια συντεταγμένη πορεία με τον στόχο να υπερβεί διάφορες αγκυλώσεις για να βγει ενισχυμένη από αυτή την κρίση».

Ο Σόιμπλε αναφερόταν στους Ευρωπαίους αλλά απευθυνόταν πρωτίστως στο εσωτερικό της χώρας του, στους Γερμανούς. Αυτοί πρέπει να χωνέψουν την αλλαγή παραδείγματος που ίσχυε σε ολόκληρη τη μεταπολεμική περίοδο και καθοριζόταν από μία σταθερά: τον φόβο των Γερμανών από την υπερχρέωση και τις τραυματικές εμπειρίες του υπερπληθωρισμού τον προηγούμενο αιώνα.

Ο καγκελάριος της γερμανικής ενοποίησης, Χέλμουτ Κολ, πέρασε στους Γερμανούς το ευρώ τη δεκαετία του ’90 μόνο με την υπόσχεση του στενού κορσέ στην υπερχρέωση των άλλων εταίρων.

Η Ανγκελα Μέρκελ στην τραπεζική κρίση του 2008 επικαλέστηκε τη «σβέμπισε Χάουσφράου», την εγκρατή νοικοκυρά της Βάδης-Βυρτεμβέργης.

Αυτή τη γραμμή ακολούθησε και ο Βόλφγκανγκ Σόιμπλε δύο χρόνια αργότερα, όταν απειλούσε τους έλληνες ομολόγους του, υπουργούς Οικονομικών, με έξωση της υπερχρεωμένης Ελλάδας από το ευρώ.

Ο Σόιμπλε δεν μένει στα γενικά, θέλει να προσδιορίσει και τις προτεραιότητες του Ταμείου Ανασυγκρότησης. Επιχειρηματολογεί για την προστασία του κλίματος, την ψηφιοποίηση και την καινοτομία. «Κανείς δεν μπορεί να υποστηρίξει στα σοβαρά ότι πρέπει να μείνουν πίσω οι πολιτικές για το κλίμα. Απλώς και μόνο μπόνους αγοράς αυτοκινήτων για την αυτοκινητοβιομηχανία θα σήμαινε τουλάχιστον έλλειψη φαντασίας» έλεγε σε συνέντευξή του στην κυριακάτικη «Φρανκφούρτερ Αλγκεμάινε Ζόνταγκς-τσάιτουνγκ» (31.5.2020).

Δεν είναι σύνηθες ένας 78χρονος, και μάλιστα Χριστιανοδημοκράτης, πολιτικός να ζητά «φαντασία στην εξουσία». Είναι μάλλον έμμεση υπόδειξη στον μελλοντικό πρόεδρο του κόμματός του, της Χριστιανοδημοκρατικής Ενωσης (CDU), που θα εκλεγεί τον Δεκέμβριο. Κατά πάσα πιθανότητα, δεν θα είναι το δικό του φαβορί, ο Φρίντριχ Μερτς, τον οποίο εξαφάνισε ο κορωνοϊός αναδεικνύοντας τον αντίπαλό του, Αρμιν Λάσετ, πρωθυπουργό της Βόρειας Ρηνανίας-Βεστφαλίας. Αλλά αυτή τη μάχη θα παρακολουθεί ο Σόιμπλε από την απόσταση ασφαλείας και τον σεβασμό που του διασφαλίζει η θέση του προέδρου της Μπούντεσταγκ, βάσει πρωτοκόλλου, δεύτερου τη τάξει εκπροσώπου της Γερμανίας.