Η προϊστορία της τελευταίας έκπληξης της Μέρκελ

Η γερμανίδα καγκελάριος Ανγκελα Μέρκελ φαίνεται να βλέπει το ιστορικό μέγεθος των αποφάσεων. Η συμφωνία της για ένα ευρωπαϊκό ταμείο ανάκαμψης ύψους 500 δισ. ευρώ υποδηλώνει πως η πανδημία COVID-19 έκανε ό,τι δεν μπορούσαν οι πρόσφατες κρίσεις χρέους, οι κρίσεις προσφύγων και οι κρίσεις εξωτερικής πολιτικής: να εγκαινιάσει μια νέα φάση στην Ευρώπη.

Καθ’ όλη τη μακρά θητεία της στη Γερμανία, η Ανγκελα Μέρκελ έχει επανειλημμένα δείξει ότι είναι καλή στο να κάνει εκπλήξεις. Τώρα, προκάλεσε ακόμα μεγαλύτερη έκπληξη.

Το 2010, η Μέρκελ διέψευσε προσδοκίες επιμένοντας να συμπεριληφθεί το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο στην προσπάθεια διάσωσης της Ελλάδας. Το 2011 έκλεισε τους πυρηνικούς σταθμούς της Γερμανίας, μετά την καταστροφή της Φουκουσίμα στην Ιαπωνία. Στη συνέχεια, το 2015, άνοιξε τα σύνορα της Γερμανίας σε περισσότερους από 1 εκατομμύριο σύρους πρόσφυγες. Και τώρα, συμφώνησε σε μια πρόταση για ένα κοινό ταμείο βοήθειας 500 δισ. ευρώ για να βοηθήσει τις εθνικές οικονομίες της Ευρωπαϊκής Ενωσης που έχουν πληγεί περισσότερο από την κρίση COVID-19. Καθεμία από αυτές τις πολιτικές αποφάσεις έχει προκαλέσει αντιδράσεις μέσα στη Γερμανία αλλά και σε άλλες χώρες που διστάζουν να επιτρέψουν στη Γερμανία να έχει έναν ηγετικό ρόλο. Αλλά κάθε φορά η Μέρκελ επέμενε ότι δεν υπήρχε εναλλακτική λύση. Ωστόσο, αυτή η τελευταία έκπληξη είναι μακράν η πιο μεγάλη. «Το έθνος-κράτος από μόνο του δεν έχει μέλλον» δήλωσε σε πρόσφατη συνέντευξη Τύπου με τον γάλλο πρόεδρο Εμανουέλ Μακρόν.

Ακόμα και η πρόσφατη απόφαση κατά της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας από το Ομοσπονδιακό Συνταγματικό Δικαστήριο της Γερμανίας αντιπροσωπεύει μία ακόμα ώθηση προς ένα βαθύτερο επίπεδο ολοκλήρωσης της ΕΕ. Αν και ορίζει ονομαστικά ένα όριο στη συμμετοχή της Bundesbank στα προγράμματα αγοράς ομολόγων της ΕΚΤ, το αποτέλεσμά της θα είναι η αναγκαστική δημιουργία μιας νομικής και πολιτικής βάσης πάνω στην οποία μπορεί να διατηρηθεί το έργο που επιτελείται.

Κανένα σύνταγμα ευρωπαϊκής χώρας δεν δίνει μεγαλύτερη έμφαση στην ιδέα της Ευρώπης από τη Γερμανία. Ο Βασικός Νόμος του 1949 αναφέρει ότι ο γερμανικός λαός εμπνέεται από την «αποφασιστικότητα να προωθήσει την παγκόσμια ειρήνη ως ισότιμος εταίρος σε μια ενωμένη Ευρώπη». Τον 19ο αιώνα, τα έθνη-κράτη σφυρηλατήθηκαν από αίμα και σίδηρο. Σήμερα, κάτι νέο δημιουργείται από τις πολιτικές που ακολουθούνται.

Ο Χάρολντ Τζέιμς είναι καθηγητής Ιστορίας και Διεθνών Σχέσεων στο Princeton University και εταίρος του Center for International Governance Innovation. Είναι ειδικός στην οικονομική ιστορία της Γερμανίας και στην παγκοσμιοποίηση