«Το πορτοκαλί κολονάκι είναι πρόβλημα, όχι λύση»

Ο Πάνος Δραγώνας είναι αρχιτέκτονας της πράξης, ενώ ταυτόχρονα ανήκει στην ακαδημαϊκή κοινότητα διδάσκοντας και ερευνώντας στο Πανεπιστήμιο της Πάτρας τους μετασχηματισμούς των ελληνικών πόλεων κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης, τη διερεύνηση νέων οικιστικών τυπολογιών, καθώς και τις σχέσεις μεταξύ κινηματογράφου, αρχιτεκτονικής και μοντέρνας πόλης. Σε μία πρόσφατη πρόταση που κατέθεσε με τη Βαρβάρα Χριστοπούλου στον διαγωνισμό για την αναμόρφωση του Λυκαβηττού είχε την ιδέα να… απογειώσει τους Αθηναίους:

«Ο Λυκαβηττός είναι από τα αγαπημένα μου μέρη. Μου αρέσει να τον συγκρίνω με την Ακρόπολη. Η Ακρόπολη έχει να κάνει με τη γη, με τον Πικιώνη, την περπατησιά, το πλακόστρωτο, τη σχέση του σώματος με τη γη. Ο Λυκαβηττός θεωρώ έχει να κάνει με τον αέρα. Με την αποστασιοποίηση από τη γη. Εχει να κάνει με την ιστορία του Τάκη Ζενέτου, ο οποίος έκανε το θέατρο. Το ενδιαφέρον σε αυτό το θέατρο είναι η σχέση της σκαλωσιάς που μοιάζει σαν να κρέμεσαι στον αέρα και δεν έχεις σχέση με το έδαφος. Αμα κοιτάξεις χαμηλά προς τα κάτω, τρομάζεις λίγο. Αυτή η σχέση της σκαλωσιάς, που είσαι ψηλά, κοιτάς τα φώτα της πόλης και τον σκοτεινό ουρανό, έχει να κάνει με τη λογική προσέγγιση του Ζενέτου που το έβλεπε ως ραδιοτηλεσκόπιο. Ηταν ιδέα της εποχής των 60s και της επαφής του ανθρώπου με το Διάστημα. Οπότε έχω πάντα στο μυαλό μου για την πόλη ένα ζευγάρι σημείων: από τη μία η Ακρόπολη, που έχει να κάνει με τη γη, και από την άλλη ο Λυκαβηττός, που έχει να κάνει με την αποστασιοποίηση από το έδαφος.

Στην ομάδα του γραφείου που συμμετείχαμε στον διαγωνισμό, μας ενδιέφερε αυτή η σχέση με τον αέρα, πώς θα την ερμηνεύσουμε με νέους τρόπους και θα φτιάξουμε έναν νέο δημόσιο χώρο που θα αναφέρεται στην αποδέσμευση από το έδαφος. Με μια σειρά περιπάτων που ξεκινούν από το θέατρο και συνομιλούν μεταξύ τους με ένα ανασήκωμα της πορείας, ώστε να βγεις πιο ψηλά και να έχεις μια εμπειρία αποδέσμευσης από το φυσικό έδαφος αλλά και τις συμβολικές διαστάσεις. Να ξεκολλήσει ο Αθηναίος από το έδαφος και να αποκτήσει μια διαφορετική εμπειρία της πόλης».

Πιστεύετε ότι είμαστε αιθεροβάμονες ή είμαστε φοβισμένοι στη συνθήκη του κινδύνου μέσα στην πόλη;

«Νομίζω ότι αυτό που κυρίως θα αλλάξει έχει να κάνει με την επιθυμία μας να μετακινούμαστε διαρκώς, να τρέχουμε από το ένα σημείο στο άλλο. Πολλές από τις μετακινήσεις, συναντήσεις, ταξίδια ξέραμε ότι δεν είχαν νόημα, ότι ήταν καταστρεπτικά για το περιβάλλον, αλλά παρ’ όλα αυτά ήταν ένα λάιφσταϊλ που είχαμε μάθει να το ακολουθούμε. Αρα νομίζω ότι στις μετακινήσεις θα υπάρχει περιορισμός. Αυτό θα είναι για καλό. Το να κινηθούν λιγότερα αυτοκίνητα μέσα στην πόλη, αυτό είναι θετικό. Το να υπάρχει λιγότερος κόσμος στα μέσα μεταφοράς θα είναι προβληματικό. Αρα είναι δύσκολο να βγάλει κανείς την εξίσωση.

Η βασική προβληματική στα νέα μέτρα που ανακοινώθηκαν, ότι είναι ευκαιρία να αποθαρρύνουμε την κυκλοφορία οχημάτων και να δώσουμε χώρο σε πεζούς και ποδήλατα, και αυτό να το κάνουμε γρήγορα γιατί τώρα έχει δημιουργηθεί αυτό το κενό (λόγω συνθηκών καραντίνας), είναι σωστή. Εκεί που στραβώνει το πράγμα και δημιουργούνται ανησυχίες έχει να κάνει με τον τρόπο, με τις εικόνες και τα διάφορα πρότυπα που κυκλοφόρησαν. Θα μου πεις, το πρόβλημα είναι η επικοινωνία της εικόνας; Η εικόνα είναι προβληματική από τη στιγμή που εμφανίζει ως όραμα στην πόλη το πορτοκαλί κολονάκι. Γιατί όποιος δουλεύει με δημόσιο χώρο πρέπει να ξέρει ότι το πορτοκαλί πλαστικό κολονάκι είναι πρόβλημα, δεν είναι λύση. Η διαδικασία τού πάμε λίγο λίγο και βλέποντας δεν είναι εντελώς ανώδυνη. Γιατί αν η πρώτη δοκιμή είναι σωστή λειτουργικά, αλλά εντελώς προβληματική ως αισθητική, ως λειτουργικότητα από την πλευρά του πεζού, δεν είναι σίγουρο ότι το πρόβλημα θα ξεπεραστεί. Αν δηλαδή μάθουμε να ζούμε με το πορτοκαλί κολονάκι, το οποίο θα στραβώνει, θα διαλύεται, και το αυτοκίνητο θα καβαλάει και θα περάσει ένα τρίμηνο, όλο αυτό μπορεί να αφήνει αρνητικά στην πόλη και δεν θα είναι εύκολο να αλλάξει. Επομένως υπάρχουν πολλοί κίνδυνοι».

Είναι η αρχή του προσωρινού που γίνεται μόνιμο. Οπως η παραχώρηση στα τραπεζοκαθίσματα λόγω επιδημίας.

«Η βασική ιδέα που επαναφέρεται, ο μεγάλος περίπατος καταρχήν, έχει ενδιαφέρον. Είναι κάτι παλιό, δεν είναι φρέσκο. Θέλει όμως δουλειά αυτό το concept: περίπατος από πού έως πού, με ποιον τρόπο, για ποιον, με τι πολεοδομικούς όρους, με τι κορυφαία σημεία αναφοράς, με τι ιδιαίτερα αρχιτεκτονικά στοιχεία και με τι πόλους έλξης; Παρότι υπάρχει πλούσια προεργασία τις τελευταίες δεκαετίες, με πιο πρόσφατη το Rethink Athens, νομίζω θέλει περισσότερη δουλειά. Και η περιφρόνηση που διαφαίνεται απέναντι σε αρχιτέκτονες και πολεοδόμους δείχνει ότι το έργο κατευθύνεται από συγκοινωνιολόγους, έχει προβλήματα. Δεν είναι θέμα συντεχνιακό, αλλά έχει να κάνει με την απουσία μιας ισχυρότερης ιδέας που έχει να κάνει με την πόλη και συγκεκριμένου οράματος για το πώς θέλουμε να είναι η ζωή και το σχέδιο της Αθήνας για τον 21ο αιώνα».

Η υπεροχή της γνώμης των συγκοινωνιολόγων επανέρχεται και στην Ομόνοια;

«Ενώ δεν αλλάζει το κυκλοφοριακό διάγραμμα του 2000, επανέρχεται μία αισθητική προσέγγιση που παραπέμπει στη δεκαετία του 1960 με διαφορετικούς όρους. Δηλαδή φτιάχνεται μία στρογγυλή δομή που παραπέμπει σε κυκλοφοριακό κόμβο, χωρίς αυτός να υπάρχει. Επίσης, όπως διαμορφώνεται το σχέδιο, ο δημόσιος χώρος εξαφανίζεται. Το σιντριβάνι επιδιώκει να καταλάβει όλη την επιφάνεια κυρίως με τον χλοοτάπητα που το περιβάλλει. Είναι ένα σχέδιο πλατείας ενάντια στον άνθρωπο, δεν προσπαθεί να τον προσελκύσει. Και το βασικό πρόβλημα είναι ο σχεδιασμός του σιντριβανιού. Το 2020 θα το φτιάξεις με τους όρους του 1960; Θα πρέπει να δούμε το σιντριβάνι σήμερα σε επίπεδο σχεδιασμού, φωτισμού, οικολογικού σχεδιασμού. Δηλαδή σιντριβάνι που συνδέεται με το δίκτυο υδροδότησης είναι αδιανόητο στις μέρες μας. Πάντα υπάρχει σύστημα ανακύκλωσης του βρόχινου νερού. Ολα αυτά έχουν ξεχαστεί χάριν της επιθυμίας κάποιων ξενοδοχειακών κλισέ. Η βασική σχεδιαστική αναφορά που υπάρχει σε αυτήν την περιοχή είναι ένα υβρίδιο μεταξύ Ομόνοιας του 1960 και μιας αισθητικής ξενοδοχείου. Είναι πολύ λυπηρό να συμβαίνει κάτι τέτοιο. Αν δεν είχε προηγηθεί αυτό, νομίζω λοιπόν ότι οι περισσότεροι αρχιτέκτονες θα ήμασταν πολύ αισιόδοξοι για ό,τι ανακοινώθηκε για την Αθήνα».

Ας πούμε ότι είμαστε ελεύθεροι να ονειρευτούμε: τι θα ήταν ο ιδανικός μεγάλος περίπατος;

«Το θέμα είναι οι μικροί περίπατοι. Στο διάστημα της καραντίνας, μία από τις εικόνες που συγκράτησα ήταν ο τρόπος που λειτουργούσε ο περιφερειακός του Λυκαβηττού. Είχε αδειάσει από αυτοκίνητα και είχε γεμίσει από κόσμο, σαν τον περιφερειακό της Ακρόπολης. Ο κόσμος έτρεχε ή περπατούσε στην άσφαλτο. Αυτός είναι ένας εκπληκτικός περίπατος χωρίς να έχει την ανάγκη να συνδεθεί με κάτι άλλο. Φάνηκε με εμφατικό τρόπο η ανάγκη των ανθρώπων να περπατήσουν και να αθληθούν στην πόλη. Λειτουργεί ακόμη, δεν σταμάτησε αυτό στην περιοχή. Τέτοιες προτάσεις θεωρώ ότι είναι σημαντικές. Δεν χρειάζεται η μεγάλη χειρονομία, αλλά κυκλικές διαδρομές, ευφάνταστοι περίπατοι που να συνδέουν κέντρα ίσως γειτονιάς, περιοχές κατοίκησης και να επιτρέπουν στον κόσμο να περπατήσει και να αθληθεί.

Στο θέμα του μεγάλου περιπάτου η περίπτωση της σύνδεσης των δύο μεγάλων μουσείων, του Αρχαιολογικού και του Ακρόπολης, έχει νόημα ως πολεοδομική χειρονομία. Ειδικά το κομμάτι του Αρχαιολογικού Μουσείου και η σύνδεσή του με την Ομόνοια, το βασικό κέντρο της πόλης. Ακόμα δεν είναι ξεκάθαρο ότι θα επιδιώξουν αυτή τη σύνδεση, όσο το να δώσουν πεζοδρόμια και τραπεζοκαθίσματα και γενικά και αφηρημένα να δώσουν χώρο στους πεζούς».

Μία καινούργια προβληματική είναι να βγαίνουμε από το ασφαλές σπίτι σε ένα ανοιχτό, ασφαλές πεδίο της πόλης για απόλαυση και ψυχαγωγία.

«Εχει δημιουργηθεί ένα ενδιαφέρον θέμα στο πώς μας εξυπηρετούν τα σπίτια μας. Πρόκειται βασικά για τα διαμερίσματα πολυκατοικιών τα οποία είχαν φτιαχτεί βάσει μιας συγκεκριμένης άτυπης σύμβασης: ότι μπορεί να είσαι στριμωγμένος και να μη σου αρέσει ο χώρος όπου ζεις, αλλά βγαίνεις έξω, μένεις λίγο χρόνο μέσα, θα πας στην πλατεία, σε μία υπαίθρια ταβέρνα, στις γιορτές θα πας στο χωριό σου, το καλοκαίρι θα πας σε κάποια παραλία. Οπότε δεν είχε και τόση σημασία αν μέσα στο σπίτι ήσουν λίγο ταλαιπωρημένος. Τώρα αυτό το ίδιο σπίτι αρχίζει να γίνεται πιο σημαντικό. Νομίζω ότι τους επόμενους μήνες ή χρόνια θα δούμε πιο ξεκάθαρα τα δράματα που συμβαίνουν μέσα σε αυτά τα σπίτια που δεν είχαν φτιαχτεί για να λειτουργήσουν όπως λειτουργούν τώρα με τους κατοίκους τους. Σε βάθος χρόνου θα είναι σοβαρό θέμα το πώς ανταποκρίθηκε το συμβατικό διαμέρισμα στη συνθήκη εγκλεισμού. Και πώς το μπαλκόνι, τις περισσότερες φορές στενό και μίζερο, λειτούργησε ως βαλβίδα ασφαλείας δίνοντας ελάχιστη ανάσα στο καταπιεστικό εσωτερικό».