Ο άνθρωπος που «έντυνε» τα μνημεία

Προσκάλεσε το κοινό να περπατήσει πάνω στο νερό. Διαμαρτυρήθηκε για την ανέγερση του Τείχους του Βερολίνου, στήνοντας ένα δικό του από βαρέλια στο Παρίσι. Βρέθηκε στο επίκεντρο της διαμάχης ανάμεσα στον τότε δήμαρχο του Παρισιού Ζακ Σιράκ και τον γάλλο πρόεδρο Φρανσουά Μιτεράν έως ότου καταφέρει να «ντύσει» την Πον Νεφ με ύφασμα. Γύρισε την πλάτη στον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, όταν εγκατέλειψε ένα ακόμα φιλόδοξο έργο του – να απλώσει 9,5 χλμ. ασημί υφάσματος κατά μήκος του ποταμού Αρκανσο σε διαφορετικές θέσεις σε μια διαδρομή 67,6 χλμ. – για το οποίο δούλευε 25 χρόνια και είχε δαπανήσει 15 εκατ. δολάρια. Ο Κρίστο άφησε την τελευταία του πνοή την Κυριακή σε ηλικία 84 ετών, όπως έγινε γνωστό μέσω της σελίδας του στο Facebook.

Φαράγγια, μουσεία, πάρκα, γέφυρες, ακόμα και το εμβληματικό κτίριο του γερμανικού Κοινοβουλίου (Ράιχσταγκ), δεν αντιστάθηκαν στο πρωτοποριακό του πνεύμα, στο πάθος του για τα μνημειακού μεγέθους αλλά εφήμερα έργα. «Παραδόθηκαν» στις εκκεντρικές ιδέες του, που αποδείχθηκαν δημοφιλείς στο ευρύ κοινό, δίχασαν τους κριτικούς και χάρισαν τόσο στον ίδιο όσο και στη σύντροφο της ζωής του μια θέση στο πάνθεον των εικαστικών, και μάλιστα μόνο με το μικρό τους όνομα: Κρίστο και Ζαν-Κλοντ.

Ο Κρίστο Βλαντιμίροφ Γιαβάσεφ γεννήθηκε στις 13 Ιουνίου 1935 στο Γκάμπροβο της Βουλγαρίας. Ενώ σπούδαζε στην Ακαδημία Καλών Τεχνών στη Σόφια, καθώς η χώρα ήταν υπό κομμουνιστικό έλεγχο, ένα από τα προπαγανδιστικά του καθήκοντα ήταν να συμβουλεύει τους αγρότες κατά μήκος της διαδρομής του «Οριεντ Εξπρές» πώς να τακτοποιούν τις θημωνιές και τα εργαλεία τους με τρόπο που να υποδηλώνει έντονη δραστηριότητα και ευημερία. Αργότερα είπε ότι αυτή η συγκεκριμένη εμπειρία τού δίδαξε πώς να εργάζεται σε ανοιχτούς χώρους και να ασχολείται με άτομα εκτός ακαδημαϊκού περιβάλλοντος. Σπούδαζε και εργαζόταν στο αβανγκάρντ Θέατρο Μπούριαν στην Πράγα το 1956, όταν οι σοβιετικές δυνάμεις συνέτριψαν την ουγγρική εξέγερση. Μη βλέποντας πλέον κανένα μέλλον στην Ανατολική Ευρώπη, δραπέτευσε στη Βιέννη, κρυμμένος σε ένα φορτηγό που μετέφερε ιατρικά εφόδια. Αφού σπούδασε για ένα εξάμηνο στην Ακαδημία Καλών Τεχνών της Βιέννης, μετακόμισε στη Γενεύη και στη συνέχεια, το 1958, στο Παρίσι, όπου για να ζήσει ζωγράφιζε πορτρέτα. Και ήταν αυτή του η ενασχόληση η αφορμή για να γνωρίσει τη σύντροφο της ζωής του, τη Ζαν-Κλοντ Ντενά ντε Γκιγεμπόν, όταν εκείνη τού ζήτησε να ζωγραφίσει το πορτρέτο της μητέρας της.

ΠΑΡΑΠΕΤΑΣΜΑ ΑΠΟ ΒΑΡΕΛΙΑ. Το ζευγάρι μπήκε στον παγκόσμιο εικαστικό χάρτη το 1962, όταν δημιούργησε το «Σιδηρούν Παραπέτασμα: Τείχος  Βαρελιών Πετρελαίου» κλείνοντας την οδό Βισκόντι στο Παρίσι για αρκετές ώρες με μια στοίβα 204 βαρελιών, δράση που τους άνοιξε τον δρόμο για την πρώτη τους έκθεση στο Μανχάταν στο πλαίσιο της παρουσίασης των Νέων Ρεαλιστών. Ηταν η αρχή για ένα νέο ξεκίνημα για τον Κρίστο που αποφάσισε να εγκατασταθεί στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού το 1964, αν και μιλούσε σπαστά αγγλικά. Στα φιλόδοξα σχέδιά του ήταν να τυλίγει ολόκληρα κτίρια και να δημιουργεί μεγάλης κλίμακας έργα. Ανάμεσά τους ήταν το Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης στο Σικάγο, το πορτοκαλί παραπέτασμα μήκους 14.000 μ. που κρέμασε σε ένα φαράγγι στο Κολοράντο, το οποίο καταστράφηκε την επόμενη ημέρα λόγω θυελλωδών ανέμων, τα 11 νησάκια στη Νότια Φλόριντα που κάλυψε με υφάσματα στο χρώμα των φλαμίνγκο ώστε να μοιάζουν με επιπλέοντα εξωτικά λουλούδια.

Η αποθέωση ήρθε το 1985, όταν κάλυψε ολόκληρη την Πον Νεφ μαζί με τους 44 φανοστάτες της με ύφασμα μελί χρώματος κάνοντας τη γέφυρα να μοιάζει ότι φορά ρούχο υψηλής ραπτικής. Πολιτική πράξη, από την άλλη, θεωρήθηκε το «ντύσιμο» του Ράιχσταγκ, τα σχέδια για το οποίο ξεκίνησαν το 1971 και ολοκληρώθηκαν το 1995. Ως αποκορύφωμα των ονείρων του ωστόσο ο ίδιος χαρακτήριζε το έργο που επέτρεπε στους επισκέπτες να περπατήσουν στο νερό στη Βόρεια Ιταλία, το οποίο ολοκληρώθηκε το 2016, για το οποίο χρησιμοποίησε σχεδόν δύο μίλια υφάσματος ώστε να δημιουργήσει έναν διάδρομο που συνέδεε δύο μικρά νησιά στη λίμνη Ιζέο με την ηπειρωτική χώρα. Ολα τα έργα του, που διακρίνονταν για το υψηλό κόστος τους, χρηματοδοτούνταν μέσω της πώλησης προπαρασκευαστικών σχεδίων, κολάζ του έργου και μακετών του, χωρίς κρατική ή ιδιωτική επιχορήγηση. Το επόμενο μεγάλο του εγχείρημα προέβλεπε το «ντύσιμο» της Αψίδας του Θριάμβου στο Παρίσι με 25.000 τ.μ. μπλε-ασημένιου υφάσματος και 7.000 μ. κόκκινου σκοινιού. Η πανδημία ωστόσο μετέθεσε την υλοποίησή του για τον Σεπτέμβριο του 2021 και, σύμφωνα με την ανάρτηση για τον θάνατό του, θα πραγματοποιηθεί κανονικά.