Φιλελληνισμός

Η είδηση για το άνοιγμα της Ακρόπολης μετά το τέλος των μέτρων προκάλεσε πρωτοφανές κύμα διεθνούς ενδιαφέροντος για τον Ιερό Βράχο και τη σημασία της Ελλάδας στον παγκόσμιο πολιτισμό. Ο διεθνής Τύπος ανακάλυψε ξανά τον Παρθενώνα, τον Περικλή και τον Χρυσό Αιώνα, τη γέννηση της Δημοκρατίας, αλλά και τα αιώνια αρχέτυπα της τέχνης που τέθηκαν για πρώτη φορά τότε και ισχύουν απαράλλακτα μέχρι σήμερα. Μέσα σε λίγες ώρες, αυθόρμητα, χωρίς κανείς να το έχει σχεδιάσει ή προετοιμάσει, ο κόσμος κοίταξε ξανά την Ελλάδα με τρόπο πρωτογενή και θεμελιώδη, που έφερε στη σκέψη πολλών ένα από τα σημαντικότερα πνευματικά και κοινωνικά κινήματα του 18ου αιώνα: τον Φιλελληνισμό.

Η λέξη είναι γνωστή σε όλους. Ομως τι σημαίνει; Η φύση, η έκταση και η σημασία του Φιλελληνισμού τόσο για την Ευρώπη όσο και για την Ελλάδα δεν έχουν σήμερα τη θέση που θα όφειλαν στη συνείδηση των ανθρώπων. Οπως δεν την έχουν και στην παιδεία, στην εκπαίδευση και στη συλλογική ελληνική αυτογνωσία. Αυτό είναι ένα πολύ μεγάλο κενό που μέχρι τώρα η Ελλάδα απέτυχε και να το δει και να το καλύψει. Ευτυχώς, κάτι από όσα πρόκειται να συμβούν με την επέτειο των διακοσίων ετών από την Επανάσταση του 1821 θα θεραπεύσει επιτέλους για πρώτη φορά αυτή τη δομική ανεπάρκεια. Η ανακοίνωση, την περασμένη εβδομάδα, για την ίδρυση του Μουσείου Φιλελληνισμού από την Εταιρεία για τον Ελληνισμό και Φιλελληνισμό (ΕΕΦ) και από την Περιφέρεια Αττικής ίσως αποδειχθεί τελικά το σημαντικότερο από όλα όσα θα αφήσει πίσω της η μεγάλη επερχόμενη επέτειος των δύο αιώνων από την Επανάσταση.

Η επίσημη Ελλάδα ουδέποτε απέδωσε στον Φιλελληνισμό τη σημασία που του αρμόζει και που κάθε άλλο κράτος αν διέθετε ένα «όπλο» σαν αυτό θα το είχε καταστήσει κεντρικό του ζήτημα. Ευτυχώς, το κενό ανέλαβε εδώ και χρόνια να καλύψει η ιδιωτική πρωτοβουλία. Σε μία σιωπηρή πολυετή πορεία με μεγάλο οικονομικό κόστος που καλύφθηκε εξ ολοκλήρου από τον ιδρυτή της ΕΕΦ Κωνσταντίνο Βελέντζα, συγκεντρώθηκαν περισσότερα από 2.000 εκθέματα από την Ευρώπη και τον κόσμο που σήμερα απαρτίζουν μία μοναδικής σημασίας συλλογή η οποία και θα εκτεθεί στο νέο Μουσείο. Οταν αυτό ανοίξει τις πύλες του οι επισκέπτες του θα εκπλαγούν. Θα καταλάβουν πόσα λίγα γνωρίζουμε για κάτι τόσο σημαντικό, το οποίο, προσοχή, δεν αφορά μόνον την ίδια την Ελλάδα. Το κίνημα του Φιλελληνισμού δεν ήταν ελληνικό. Δεν το προκάλεσαν Ελληνες, ούτε βρέθηκαν πίσω του, ούτε μετείχαν σε αυτό.

Ο Φιλελληνισμός ξεκινά από τον Βίνκελμαν που πρώτος έστρεψε το βλέμμα του στην αρχαία Ελλάδα. Οχι για να μιλήσει για τη νέα, αλλά για νοηματοδοτήσει την ταυτότητα της Ευρώπης της εποχής του που αναζητούσε τον εαυτό της. Ετσι γεννήθηκε ο Νεοκλασικισμός, έτσι γέμισαν όλες οι μεγάλες πόλεις της Δύσης, σε Ευρώπη και, μετά, Αμερική, με λαμπρά δημόσια κτίρια με ελληνικές κιονοστοιχίες που δεσπόζουν παντού ακόμα και σήμερα. Η επαναφορά της αρχαίας Ελλάδας στο επίκεντρο διαπέρασε σαν ηλεκτρικό ρεύμα τον ευρωπαϊκό 18ο αιώνα. Εγινε περίπου υπαρξιακό σημείο αναφοράς για τις ευρωπαϊκές πνευματικές, κοινωνικές και οικονομικές ελίτ. Πέρασε στην εκπαίδευση όλων των μεγάλων κρατών, που ανταγωνίζονταν μεταξύ τους για το ποιο μπορούσε να εκφράσει πληρέστερα στο σύγχρονο κόσμο της εποχής τα πρότυπα που έθεσε ο αρχαίος ελληνικός. Ο Φιλελληνισμός άλλαξε πρώτα και κυρίως την Ευρώπη. Και μετά την Ελλάδα, καθώς, όταν πια ξέσπασε η Ελληνική Επανάσταση, οι ευρωπαϊκές κοινωνίες ήταν έτοιμες να ακούσουν την κραυγή της.