Συναγερμός για αύξηση {CR}της ενεργειακής φτώχειας

Τι θα γινόταν αν τις δύσκολες μέρες της απαγόρευσης κυκλοφορίας δεν μπορούσαμε να ανάψουμε την τηλεόραση για να δούμε τα νέα, ούτε να μπούμε στο Ιντερνετ; Αν δεν μπορούσαμε να κάνουμε βιντεοκλήση στην οικογένειά μας, ούτε να ζεσταθούμε κατά τη διάρκεια της κακοκαιρίας του Μαρτίου; Κι αν κάθε φορά που έπρεπε να μαγειρέψουμε ή που το παιδί μας έκανε μάθημα online ανησυχούσαμε δραματικά για τον λογαριασμό του ρεύματος;
Η πανδημία του COVID-19 απέδειξε όσο ποτέ την εξάρτησή μας από την ενέργεια και ανέδειξε έναν από τους μεγαλύτερους κινδύνους για την ανθρωπότητα: την αύξηση της ενεργειακής φτώχειας. Αν στην αρχή αυτής της περιπέτειας κάποιοι θεωρούσαν ότι είμαστε όλοι ίσοι απέναντι στην πανδημία, πλέον είναι σαφές πως δεν είμαστε… Και η εργασιακή επισφάλεια απειλεί να επιδεινώσει την κατάσταση.
Αυτό επισημαίνει το ευρωπαϊκό δίκτυο ερευνητών Engager (European Energy Poverty: Agenda Co-Creation and Knowledge Innovation), στο οποίο συμμετέχουν και τρεις έλληνες επιστήμονες, κρούοντας τον κώδωνα του κινδύνου για αύξηση της ενεργειακής φτώχειας εξαιτίας του COVID-19. Τα στοιχεία είναι ανησυχητικά: κατά τη διάρκεια της καραντίνας σε αρκετές χώρες η αύξηση στην κατανάλωση οικιακής ηλεκτρικής ενέργειας ξεπέρασε το 10%, ενώ ένα μέσο νοικοκυριό στην Αθήνα χρειάστηκε να ξοδέψει από την 1η Μαρτίου ως τις 4 Απριλίου σχεδόν 40% περισσότερα χρήματα για θέρμανση από όσα θα δαπανούσε χωρίς καραντίνα. Το κόστος ήταν υψηλότερο σε περιοχές της χώρας με πιο ψυχρό κλίμα όπως τα Ιωάννινα ή το Καρπενήσι, όπου σε απόλυτες τιμές η διαφορά έφτασε τα 110 ευρώ για διάστημα σχεδόν ενός μήνα.
Η ολοήμερη παραμονή στο σπίτι, η τηλεργασία, η τηλεκπαίδευση, η αυξημένη χρήση των οικιακών συσκευών, του τηλεφώνου και του Διαδικτύου διογκώνουν τις ενεργειακές μας ανάγκες. Τι γίνεται, όμως, με εκείνους που δεν έχουν πρόσβαση σε ρεύμα ή θέρμανση; Πώς θα επιβιώσουν αυτοί οι άνθρωποι στις νέες καταστάσεις που ανοίγονται μπροστά μας; Μόνο στην Ελλάδα, 550.000 νοικοκυριά είχαν απλήρωτους λογαριασμούς στη ΔΕΗ τον Φεβρουάριο του 2020, χιλιάδες διαβιούν χωρίς ρεύμα, ενώ έξι στις δέκα οικογένειες σε ολόκληρη τη χώρα ξοδεύουν περισσότερο από το 10% του εισοδήματός τους για ενεργειακές δαπάνες.
Οι έλληνες ερευνητές Φερενίκη Βαταβάλη, δρ αρχιτέκτονας – πολεοδόμος, Νίκος Κατσουλάκος, δρ μηχανολόγος – μηχανικός, και Ευαγγελία Χατζηκωνσταντίνου, δρ αρχιτέκτονας – πολεοδόμος, επισημαίνουν πως ένα νοικοκυριό έχει 28% μεγαλύτερες ανάγκες σε θέρμανση όταν τα μέλη του είναι όλη την ημέρα στο σπίτι σε σχέση με την περίπτωση που λείπουν οκτώ ώρες από αυτό.
«Υπολογίσαμε το κόστος θέρμανσης μιας μονοκατοικίας σε Αθήνα, Θεσσαλονίκη, Ιωάννινα και Καρπενήσι από 1/3/2020 έως 4/4/2020. Διαπιστώσαμε ότι στο Καρπενήσι το κόστος ήταν σχεδόν δυόμισι φορές μεγαλύτερο απ’ ό,τι στην Αθήνα. Το επιπλέον κόστος θέρμανσης λόγω καραντίνας και παραμονής στο σπίτι αυξήθηκε από 45 έως 110 ευρώ για τις 35 ημέρες που εξετάστηκαν», λένε στα «ΝΕΑ». Οι ερευνητές έλαβαν ως παράδειγμα μια μονοκατοικία με εμβαδόν 100 τ.μ., θερμομόνωση, σχετικά καλά κουφώματα, που θερμαίνεται με λέβητα πετρελαίου και είχε προμηθευτεί πετρέλαιο με τιμές 1/3/2020. «Προφανώς, τα μεγέθη είναι δυσμενέστερα για κατοικίες χωρίς θερμομόνωση, οι οποίες και αποτελούν την πλειονότητα των κατοικιών στην ελληνική επικράτεια, ειδικά στα χωριά», λένε οι ίδιοι.
Μπορεί, όμως, να γίνει αποδεκτό το να υπάρχουν άνθρωποι που ζουν στο σκοτάδι τον 21ο αιώνα; «Η αποστέρηση της πρόσβασης σε επαρκείς υπηρεσίες ενέργειας σημαίνει αδυναμία να συμμετέχεις στο κοινωνικό, οικονομικό και πολιτικό γίγνεσθαι», επισημαίνουν σε ένα κείμενο θέσεων που συνέταξαν πρόσφατα οι επιστήμονες του δικτύου Engager, το οποίο χρηματοδοτείται από τον μηχανισμό COST της ΕΕ. «Οι κίνδυνοι της πανδημίας υπονομεύουν την κοινωνική συνοχή και τη δημοκρατία», λένε. Το δίκτυο καλεί τις κυβερνήσεις να στηρίξουν τους οικονομικά ασθενέστερους και προτείνει συγκεκριμένα μέτρα: να παγώσουν οι τιμές της ενέργειας και να διευρυνθούν τα κοινωνικά τιμολόγια, να σταματήσουν οι διακοπές ηλεκτρικού ρεύματος και να στηριχθεί με κίνητρα η ενεργειακή, στατική και γενικότερη αναβάθμιση των κτιρίων, ώστε ο επόμενος – ενδεχομένως ιδιαίτερα δύσκολος λόγω των οικονομικών επιπτώσεων της πανδημίας – χειμώνας να βρει τα νοικοκυριά με καλύτερες προοπτικές διαβίωσης και συμμετοχής στην κοινωνική ζωή.