Η Τουρκία αναζητά εκ νέου μία λύση «kazan kazan»

Κλιμάκωση ή εκτόνωση; Το τι θα επιδιώξει η Τουρκία στις σχέσεις της με την Ελλάδα ήταν και είναι πάντοτε συνάρτηση πολλών παραγόντων και προσφάτως εκβιαστικών διλημμάτων. Το ερώτημα είναι αν σε μία περίοδο που η τουρκική οικονομία βυθίζεται στην κρίση, η διέξοδος θα επιδιωχθεί να δοθεί μέσω ενός νέου γύρου έντασης στα ελληνοτουρκικά και την Ανατολική Μεσόγειο ή η αναζήτηση συμμαχιών θα οδηγήσει σε πιο «ήπιες», αλλά όχι απαραίτητα «ανώδυνες» λύσεις.

Η ακύρωση δύο ασκήσεων, της «Γαλάζιας Πατρίδας» από την πλευρά της Τουρκίας και της «Καταιγίδας» από την πλευρά της Ελλάδας σε περίοδο πανδημίας και μέτρων για την προστασία από τον COVID-19, πυροδότησε σενάρια προσπάθειας να «πέσουν οι τόνοι» μεταξύ των δύο πλευρών. Σενάρια που ενισχύθηκαν από πληροφορίες για σχετική πρόταση του τούρκου υπουργού Αμυνας, Χουλουσί Ακάρ, στον ομόλογο του, Νίκο Παναγιωτόπουλο, που όμως δεν έγινε αποδεκτή, καθώς η Αγκυρα συνεχίζει με αμείωτο ρυθμό τις υπερπτήσεις στο Αιγαίο, αφήνοντας ανοιχτό τον κίνδυνο ατυχήματος κάθε μέρα. Αναλυτές «βλέπουν» μία διάθεση της Αγκυρας να αναζητήσει διαύλους για εκτόνωση της έντασης με την Ελλάδα, τουλάχιστον προς το παρόν, τονίζοντας ότι μία κλιμάκωση και ίσως ένα «θερμό επεισόδιο» κάθε άλλο παρά θα βοηθούσε τους στόχους της γείτονος, αυτή την περίοδο. Οι υπερασπιστές αυτής της άποψης επισημαίνουν ότι η Τουρκία έχει ανάγκη μία συναίνεση για εξασφάλιση βοήθειας από την ΕΕ. Αναγνωρίζουν δε στη δήλωση Τσαβούσογλου για τη «Μέρα της Ευρώπης», μία διάθεση σύσφιγξης των δεσμών που είχαν απειληθεί και από την απόπειρα της Αγκυρας να δημιουργήσει μία ακραία μεταναστευτική κρίση στον Εβρο. Στην προσπάθεια προσέγγισης των Βρυξελλών, μέσω Βερολίνου, αποδίδονται και οι μηδενικές αφίξεις μεταναστών στα νησιά του Αιγαίου. Σημειώνουν δε ότι ακόμα περισσότερα θα κριθούν από την έκβαση των σχέσεων Τουρκίας – Ρωσίας, με επίκεντρο τη Συρία, υπογραμμίζοντας παράλληλα ότι υπάρχει ήδη επαναπροσέγγιση Αγκυρας – Ουάσιγκτον. Πληροφορίες που έχουν δει το φως της δημοσιότητας υποστηρίζουν σε αυτό το πλαίσιο ότι οι ΗΠΑ πιέζουν για επικράτηση σχετικής ηρεμίας στην Ανατολική Μεσόγειο, η οποία εξυπηρετεί τα συμφέροντά τους στην περιοχή, ενώ διερευνούν τις δυνατότητες να δελεάσουν την Τουρκία βάζοντας στο παιχνίδι της εκμετάλλευσης των υδρογονανθράκων της Κυπριακής Δημοκρατίας την Αγκυρα, μέσω των Κατεχομένων, θέλοντας παράλληλα να ζυγίσουν και τις αντιδράσεις της Λευκωσίας.

Η ΑΛΛΗ ΟΨΗ. Ωστόσο υπάρχει και η άλλη όψη του νομίσματος. Διπλωματικές πηγές εκφράζουν έντονη ανησυχία για τη συντήρηση της τουρκικής προκλητικότητας, εκτιμώντας ότι η Τουρκία θα αναζητήσει διέξοδο στα αδιέξοδα της σε μία νέα κρίση στα ελληνοτουρκικά. Ακόμα και αν όπως λένε ο Εβρος κατέληξε σε ήττα της Τουρκίας, στο Μεταναστευτικό, αυτό δεν σημαίνει ότι η Αγκυρα δεν θα επανέλθει. Κύκλοι του ΥΠΕΞ τονίζουν ότι η Αθήνα έχει ήδη διαμηνύσει στις Βρυξέλλες ότι το συγκεκριμένο ζήτημα δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται με τη λογική του «business as usual», αλλά να προχωρήσουν συγκεκριμένα μέτρα για την αντιμετώπιση κάθε ενδεχομένου. Παράλληλα αρκετοί διπλωμάτες εκτιμούν ότι η Τουρκία «παίζει τα ρέστα της» και θα συνεχίσει τις υπερπτήσεις, κλιμακώνοντας και αποκλιμακώνοντας τη συχνότητά τους, συντηρώντας τον κίνδυνο για ένα «ατύχημα». Υπογραμμίζουν ακόμα το γεγονός ότι η Τουρκία έχει μείνει μόνη της στην κυπριακή ΑΟΖ, μετά την αναστολή εργασιών των νόμιμα αδειοδοτημένων εταιρειών, οι οποίες ανακοίνωσαν ότι θα επιστρέψουν – ίσως – ύστερα από έναν έως ενάμιση χρόνο. Η Αγκυρα στρατιωτικοποιεί την περιοχή της κυπριακής ΑΟΖ ανενόχλητη, ενώ την ίδια στιγμή ανακοινώνει ότι προχωρά σε διαδικασίες αδειοδότησης σε περιοχές που περιλαμβάνονται στο τουρκολιβυκό μνημόνιο, προκειμένου να ξεκινήσει σεισμικές έρευνες.

Η Αθήνα επιχειρεί να καταστήσει σαφές ότι δεν επιθυμεί ένταση με την Αγκυρα, με τον υπουργό Εξωτερικών, Νίκο Δένδια, να δηλώνει ότι «δεν υπάρχουν διαφορές που δεν μπορεί να λυθούν αν τις αντιμετωπίζει κανείς με σοβαρότητα, μέσα στο πλαίσιο του διεθνούς δικαίου». Σημειώνει ωστόσο ότι πρέπει η Τουρκία να αποδείξει ότι θέλει διάλογο, καθώς δίαυλοι επικοινωνίας δεν σημαίνει δίαυλοι επιβολής της θέσεως του ενός επί του άλλου.

Σε αυτό το παιχνίδι ισορροπιών του τρόμου, η Τουρκία αναζητά εκ νέου μία λύση «kazan kazan», που θα της επιτρέψει να είναι ωφελημένη σε κάθε περίπτωση. Η απειλή εναντίον Ελλάδας και Κυπριακής Δημοκρατίας παραμένει, εδώ και περισσότερο από έναν χρόνο σε ισχύ, με τα σενάρια για την παρουσία ενός τουρκικού ερευνητικού στο Αιγαίο να συντηρούν μία εκρηκτική κατάσταση, που μόνο την Αγκυρα εξυπηρετεί. Το τουρκολιβυκό μνημόνιο ορισμού θαλάσσιων ζωνών έχει μπλοκαριστεί – αλλά όχι επ’ άπειρον – στον ΟΗΕ και έχει καταδικαστεί από μεγάλο μέρος της διεθνούς κοινότητας, ωστόσο για την Τουρκία παραμένει ένα χαρτί που μπορεί να χρησιμοποιήσει για να εξωθήσει τα πράγματα στα άκρα. Και η ζέση τόσο της ΕΕ όσο και των ΗΠΑ να κρατήσουν την Αγκυρα στη Δύση, δεν αποκλείεται να οδηγήσει σε υποχωρήσεις ή παραχωρήσεις που θα πληρώσουν Αθήνα και Λευκωσία.