Ο Χίτσκοκ και τα ρολόγια των στρατιωτών

Ανακαλώντας ένα πολύ κινηματογραφόφιλο παρελθόν, που περιλαμβάνει και τη συστηματική παρακολούθηση σχεδόν όλων των ταινιών του, κατεβάζοντας και τα παλιά μου αρχεία με τα νεανικά κείμενα για τον Χίτσκοκ, συνειδητοποιώ ότι τα πιο πολλά που ξέρουμε για τον Χίτσκοκ είναι παρεξηγήσεις ή εξαπλουστεύσεις. Είναι κινηματογραφιστής. Με πολλές ταινίες και πολλές επιτυχίες. Για πολύ καιρό αντιμετωπίστηκε σαν ιδιόρρυθμη περίπτωση, ένας σκηνοθέτης εμπορικών ταινιών τρόμου, ο «μετρ του εγκλήματος», όπως τον έλεγαν οι εφημεριδάδες που τους αρέσει να κλείνουν σε εννοιολογικά κουτάκια τις περίπλοκες περιπτώσεις. Πιθανόν έτσι να έμενε στην Ιστορία αν δεν γινόταν αντικείμενο λατρείας από τους εκπροσώπους του γαλλικού Νέου Κύματος που τον επαναλάνσαραν σε πιο σοφιστικέ κύκλους ως δημιουργό – και κυρίως αν δεν τον είχε λατρέψει ο σημαντικότερος σκηνοθέτης εκείνου του ρεύματος, ο Φρανσουά Τριφό, ο οποίος με μια μεγάλη και αναλυτική συνέντευξη κατάφερε να αλλάξει την εικόνα γι’ αυτόν (στα ελληνικά κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Υψιλον).

Τι είναι λοιπόν ο Χίτσκοκ; Ενας κινηματογραφιστής που κάνει ταινίες για τον θεατή, από τη σκοπιά του θεατή. Ακόμα και στο πιο πειραματικό έργο του, «Η θηλιά», ουσιαστικά ένα μονοπλάνο, κινηματογραφικός άθλος για τα τεχνικά δεδομένα της εποχής της, δεν βάζει ούτε στιγμή την επίδειξη της ικανότητάς του πάνω από την ανάγκη κατανόησης και συμμετοχής του θεατή.

Είναι ένας επιδέξιος αφηγητής που συνεχώς σκηνοθετεί εκπλήξεις, σασπένς, για να κερδίσει την αγωνία, τα αισθήματα αλλά και τη λογική κρίση του κοινού του. Κάτι περισσότερο. Είναι ένας σκηνοθέτης που δεν αναζήτησε έμπνευση στο υπερφυσικό, στο παραμύθι, στα τεχνάσματα διαφόρων κινηματογραφικών ειδών, αλλά παρέμεινε στη ζωή. Από τη μουμιοποιημένη μητέρα του Αντονι Πέρκινς στο «Ψυχώ» μέχρι τον καθηλωμένο λόγω του γύψου στο πόδι «Σιωπηλό μάρτυρα» μιας δολοφονίας Τζέιμς Στιούαρτ, από τον κυνηγημένο από εχθρικούς κατασκόπους Κάρι Γκραντ της «Σκιάς των τεσσάρων γιγάντων» ως την Κιμ Νόβακ στο «Βέρτιγκο» («Δεσμώτης του ιλίγγου»), η οποία παίζει – σύμφωνα με την ακριβή περιγραφή του Χρήστου Βακαλόπουλου – «μια γυναίκα που υποδύεται κάποιαν που θα πεθάνει δυο φορές με τον ίδιο τρόπο επειδή είναι ερωτευμένη», τίποτα δεν συμβαίνει εκτός των υλικών συνθηκών του κόσμου τούτου.

Ο Χίτσκοκ, εκτός από όλα τα άλλα, είναι ένας απόλυτα πιστός στον ρεαλισμό κινηματογραφιστής: οι εκπλήξεις του δεν οδηγούν σε παραλογισμούς, σε εξωτισμό, σε αυθαιρεσίες, οι ταινίες του αρχίζουν και τελειώνουν στα όρια των κοινωνιών. Ολα όσα συμβαίνουν σ’ αυτές θα μπορούσαν να συμβούν σε καθημερινούς ανθρώπους. Οχι μόνο σε καθημερινούς ανθρώπους της εποχής που σκηνοθετούσε, αλλά και σε σημερινούς – ίσως γι’ αυτό, συχνά, έγιναν απόπειρες ψυχαναλυτικής προσέγγισης των ταινιών του, επειδή οι χαρακτήρες του και οι καταστάσεις που περιγράφει είναι ανοιχτά στις ερμηνείες του ανθρωπολογικού φαινομένου.

Ο Ζαν Κοκτό έλεγε για τον Προυστ: «Το έργο του εξακολουθούσε να ζει όπως τα ρολόγια στους καρπούς των νεκρών στρατιωτών». Εξηγώντας τη διάρκεια στον χρόνο και του χιτσκοκικού έργου, ο Τριφό έκανε την ίδια αναφορά.