Ενας έφηβος ετών 92

Τα 92 του χρόνια συμπληρώνει σήμερα ο Τίτος Πατρίκιος. Μια ζωή μακράς διάρκειας και μεγάλων επιδόσεων. Στα προσκλητήρια της Ιστορίας, στους ιδεολογικούς αγώνες, στην ποίηση, στη διανόηση. Μια ζωή περιπετειώδης, μυθιστορηματική, γεμάτη εντάσεις, συναντήσεις και φιλίες με τις σπουδαίες προσωπικότητες του αιώνα μας, γενναίες αποφάσεις, αυτοαναιρέσεις, ρήξεις, διεθνή αναγνώριση (τα έργα του έχουν κυκλοφορήσει σε δώδεκα γλώσσες), βραβεία, προσωπικές επαναστάσεις. Με στάσεις στα Δεκεμβριανά, την Αντίσταση, τη Μακρόνησο, τον Αϊ-Στράτη, το Παρίσι, την Ιταλία, την Αθήνα της χούντας, εκεί που γράφτηκαν κάποια από τα σύγχρονα ιστορικά κεφάλαια. Μια ζωή πυκνή που όμως, σε αυτή την ηλικία, αντί να τον στραγγίξει, μέστωσε τους χυμούς του. Γι’ αυτό και όταν διηγείται τις εμπειρίες του δεν είναι ποτέ διδακτικός. Οχι «πρέπει», αλλά λόγοι που μας ψιθυρίζουν ότι αυτή τη ζωή αξίζει να τη ζήσουμε.

Οταν του ζητήσαμε, με αφορμή τα σημερινά του γενέθλια, να διηγηθεί στα «ΝΕΑ» τέσσερα σημαντικά μαθήματα της συναρπαστικής ζωής του, δεν αναφέρθηκε σε κάποια από τα σπουδαία ονόματα με τα οποία διασταυρώθηκε. Θυμήθηκε τη μητέρα και τον πατέρα του, τους ανθρώπους που, περισσότερο από ιδεολογικούς ταγούς, έβαλαν τα θεμέλια του αξιακού του συστήματος.

Η μητέρα. Μάθημα πρώτο, από τη μητέρα του. Οταν, σε ηλικία 24 ετών, γύρισε από τη Μακρόνησο και τον Αϊ-Στράτη. «Εκείνη την εποχή», του είπε αργότερα, «μου φαινόσουν ο πιο αντιπαθητικός άνθρωπος του κόσμου. Επειδή εσύ δεν είχες υπογράψει (σ.σ.: δήλωση μετάνοιας), κοιτούσες όλους του υπόλοιπους λες και ήταν μύγες». Λίγα χρόνια αργότερα, ενώ εργαζόταν στην Επιθεώρηση Τέχνης (το σημαντικότερο περιοδικό της ελληνικής Αριστεράς για τον πολιτισμό που εκδιδόταν από το 1954 έως το 1967), επισκέφθηκε τη χώρα μας, στο πλαίσιο μιας ευρωπαϊκής περιοδείας, ο σοβιετικός συγγραφέας και ιστορικός Ιλια Ερενμπουργκ. Οσες μέρες έμεινε στην Αθήνα, συνοδοί και ξεναγοί του ήταν ο Τίτος Πατρίκιος και ο Κώστας Κουλουφάκος. Οταν έφευγε και ενώ τον συνόδευαν στο αεροδρόμιο, τους είπε ότι ήταν οι πιο μορφωμένοι και αξιόλογοι νέοι που είχε γνωρίσει σε αυτά τα ταξίδια του. Γυρίζοντας στο σπίτι του, το ανακοίνωσε με περηφάνεια στη μητέρα του. «Αυτό το έχει γράψει κάπου;» τον ρώτησε. Της εξήγησε ότι η συζήτηση έγινε λίγο πριν ανεβεί τη σκάλα του αεροπλάνου. «Ε, τότε να μην το λες γιατί θα γελάνε μαζί σου» ήταν η συμβουλή της.

Τα χρόνια της Κατοχής. Τα διδάγματα από τον πατέρα του τον γυρίζουν στην εφηβική του ηλικία, στα χρόνια της Κατοχής, όταν ο Σπύρος Πατρίκιος ήταν πρόεδρος του Σωματείου Ελλήνων Ηθοποιών και κατάφερε να πληρώνονται οι συνάδελφοί του με βάση τα εισιτήρια ώστε οι μισθοί τους να μην εκμηδενίζονται μέσα σε λίγες εβδομάδες λόγω του καλπάζοντος πληθωρισμού. «Ενα μεσημέρι ήρθε στο σπίτι μας κάποιος διάσημος θεατρικός επιχειρηματίας μαζί με έναν άλλο κύριο. Κλείστηκαν στο γραφείο και σε λίγο ακούσαμε τον πατέρα μου να ουρλιάζει ώσπου τους πέταξε και τους δύο έξω με τις κλωτσιές. Τον ρωτήσαμε τι συνέβη και μας είπε ότι του είχε προτείνει να φροντίσει ώστε να μην εφαρμοστεί το σχετικό διάταγμα και, σε αντάλλαγμα, θα του έγραφαν ένα σπίτι. Να πω ότι ποτέ δεν είχαμε δικό μας σπίτι. Ούτε άλλωστε κι εγώ έως σήμερα». Την ίδια εποχή, είχαν προτείνει στον πατέρα του τη θέση του διευθυντή σε έναν θίασο με όλους τους μεγάλους πρωταγωνιστές της εποχής. Οταν το άκουσε ο νεαρός Πατρίκιος, πετάχτηκε πάνω από τη χαρά του. Η προσγείωση ήταν απότομη. «Αρνήθηκα παιδί μου, έχω συμφωνήσει με τον Μηλιάδη. Δεν έχω υπογράψει, αλλά έχω δώσει τον λόγο μου».

Γράψιμο και διάβασμα. Οι έξοδοί του σε θέατρα, σινεμά, τα αγαπημένα του στέκια ήταν, προ κορωνοϊού, καθημερινές. Ωστόσο, ο περιορισμός στο σπίτι, όπως λέει, δεν τον δυσκόλεψε ιδιαίτερα (ανάλογο, περίπου, διάστημα, είχε περάσει σε απομόνωση στη Μακρόνησο). Εγραψε, διάβασε, κυρίως ξαναδιάβασε κάποια από τα βιβλία που βρίσκονται σε στοίβες παντού στο σπίτι του. Δοκίμια του Καμί, του Μορέν, έργα ελλήνων και ξένων ποιητών. Μιλούσε κάθε μέρα στο τηλέφωνο με τους φίλους του, στερήθηκε όμως τις δύο μικρές εγγονές του, παρότι μένουν στην ίδια πολυκατοικία. Τώρα πλέον κατεβαίνει σε ένα πάρκο που είναι μπροστά στο σπίτι του όπου παίζουν και κάνουν ποδήλατο και μπορεί, τουλάχιστον, να τις βλέπει και να τους μιλά έστω και από απόσταση.

Σήμερα, ευχόμαστε στον Τίτο Πατρίκιο για τα γενέθλιά του. Ποια είναι η δική του ευχή προς εμάς; «Να είμαστε καλά. Και να βλεπόμαστε, να μη χανόμαστε».

Ο δρόμος και η ζωή

Ο,τι κι αν λέμε, ό,τι κι αν κάνουμε

ό,τι κι αν σιωπηλά ή φωναχτά αναψηλαφούμε

κάποιοι άλλοι, μικρά παιδιά ακόμα

θα ζήσουν τα ίδια χιλιοειπωμένα βάσανα

τις ίδιες απρόσμενες χαρές, θα προσπαθήσουν

ν’ ανοίξουν καινούργιους δρόμους παίρνοντας στην αρχή

έναν δρόμο που δεν διαφέρει πολύ απ’ τον δικό μας

και κάποτε αλλάζοντας, κάποτε ομορφαίνοντας

κάποτε ταλαιπωρώντας τη ζωή

ζωή με χίλια πρόσωπα, ζωή μοναδική

ζωή δική μας και των άλλων

(Φλεβάρης – Μάιος 2020)

Ενα από τα ποιήματα που έγραψε ο Τίτος Πατρίκιος κατά τη διάρκεια της καραντίνας και δημοσιεύεται για πρώτη φορά σήμερα στα «ΝΕΑ»