Πίσω από την κλειδαρότρυπα

Δεν μπορεί παρά να ακούσει κανείς τις ενστάσεις. Το πόθεν έσχες δεν μας λέει και πολλά για την προέλευση του πλούτου. Λέει, αν λέει, πόσα έχει κανείς, αλλά δεν λέει από πού τα έχει. Δεν ξέρουμε πόσο πένης μπήκε κανείς στην πολιτική και πόσο πλούσιος έγινε από αυτήν. Το σύστημα δεν είναι μόνο μια κλειδαρότρυπα στον ιδιωτικό βίο. Είναι και γεμάτο τρύπες – τρύπες που αποκρύπτουν την αλήθεια.

Αν όμως τα όρια του ιδιωτικού βίου των πολιτικών είναι πολύ πιο στενά από των υπολοίπων, τότε το πόθεν έσχες δίνει μια ενδιαφέρουσα εικόνα. Αν ένα μεγάλο μέρος του ιδιωτικού βίου ταυτίζεται στην περίπτωση των πολιτικών με τον δημόσιο βίο τους, τότε το πόθεν έσχες μπορεί να είναι ένας δείκτης συνέπειας των λόγων με τα έργα. Λέει ό,τι λέει κανείς. Καταγγέλλει δημοσίως την υποκρισία, κάνει ηθικές κρίσεις, κουνάει το δάχτυλο στους εύπορους, τους υπερδανεισμένους, τους ελλειμματικούς του εθνικού φρονήματος. Αλλά τι κάνει; Ο πιο καταγγελτικός επενδύει χρόνο και χρήμα στο real estate. Ο αμείλικτος διώκτης του εύκολου χρήματος δανείζεται πολλά και χρωστάει πολλά. Και ο υπερπατριώτης εμπιστεύεται τα χρήματά του μόνο στις γερμανικές τράπεζες.

Απαγορεύεται; Δεν απαγορεύεται. Αλλά αν μας υπενθυμίζουν κάτι οι δηλώσεις πόθεν έσχες δεν είναι μόνο εκείνο το λεπτό όριο που χωρίζει το νόμιμο από το ηθικό. Είναι και πως η ηθικολογία και ο υπερπατριωτισμός είναι στην πολιτική επάγγελμα – και μάλιστα επικερδές. Μας λένε πως στην επικράτεια του ιδιωτικού βίου μπορεί να διατηρεί κάποιος τις δημόσιες αρχές του με τον τρόπο του Γκράουτσο Μαρξ – αν δεν βολεύουν αυτές, έχει κι άλλες. Πιο ελαστικές, λιγότερο ηθικολογικές, καθόλου υπερπατριωτικές.

Λένε ακόμη πως το επαναστατικό πνεύμα δεν είναι καθόλου αταίριαστο με το επενδυτικό πνεύμα. Μπορεί κάποιος να θέλει να αλλάξει τον κόσμο για να ζήσει επιτέλους σε εκείνον τον άλλον που είναι εφικτός. Πιο δίκαιος επειδή το χάσμα ανάμεσα στους πλούσιους και τους φτωχούς θα μικραίνει συνεχώς αντί να μεγαλώνει. Λιγότερο καπιταλιστικός επειδή δεν μπορεί να είναι το κέρδος πάνω από τον άνθρωπο – αλίμονο να ζει σε συνθήκες τέτοιας έκπτωσης η ανθρωπότητα. Αλλά ως τότε; Ως τότε μπορεί να επενδύει σε μετοχές και αμοιβαία κεφάλαια. Να μαζεύει ακίνητα και αυτοκίνητα. Να ασφαλίζει τον πλούτο του σε τραπεζικές θυρίδες.

Ακόμη περισσότερο, μπορεί να υποδεικνύει τις ελληνικές τράπεζες ως χρεοκοπημένες και να προειδοποιεί τους έλληνες τραπεζίτες να μην ελπίζουν σε κρατική ανακεφαλαιοποίηση. Αλλά συγχρόνως να προτιμά για τα χρήματά του την ασφάλεια των ελβετικών τραπεζών – αυτές για τις οποίες δεν θα πει κανένας ελβετός υπουργός Οικονομικών στην «αγάπη του» πως τις έκλεισε.

Χρειάζεται να σκύψει κανείς στην κλειδαρότρυπα των πόθεν έσχες για να θυμηθεί πως η ιδεολογία έχει συγκρουστεί πολλές φορές στο παρελθόν και θα εξακολουθήσει στο μέλλον να συγκρούεται με την τσέπη; Το ερώτημα στην πραγματικότητα δεν είναι τόσο θεωρητικό. Δεν είναι ούτε τόσο οφθαλμολάγνο. Αν, με άλλα λόγια, πρέπει να κλείσουν οι τρύπες του πόθεν έσχες δεν είναι για να μπορεί να κοιτάξει κανείς καλύτερα από την κλειδαρότρυπα. Είναι για να κοιτάζει και να μη βλέπει πια κανέναν ηθικολόγο, κανέναν υπερπατριώτη και κανέναν επενδυτή με ένα χαρτοφυλάκιο στην επανάσταση και άλλο ένα στα αμοιβαία.