Το Συνταγματικό Δικαστήριο της Γερμανίας στον δικό του δρόμο

Στις 5 Μαΐου, το Ομοσπονδιακό Συνταγματικό Δικαστήριο της Γερμανίας έκρινε ότι η κυβέρνηση και ο νομοθέτης της χώρας είχαν παραβιάσει το Σύνταγμα επειδή δεν επόπτευσαν σωστά την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, και ιδίως το πρόγραμμα αγοράς περιουσιακών στοιχείων του δημόσιου τομέα (PSPP).

Με αυταρχικό τόνο, το δικαστήριο ισχυρίστηκε ότι δεν δεσμεύεται από απόφαση του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ενωσης (CJEU) τον Δεκέμβριο του 2018 για το ίδιο θέμα, επειδή το δικαστήριο είχε παραβιάσει τις μεθόδους νομικής ερμηνείας από αδυναμία ορθής εφαρμογής της «αρχής της αναλογικότητας» της ΕΕ. Ως αποτέλεσμα, το γερμανικό δικαστήριο έκρινε ότι η απόφαση του CJEU είναι πέραν των εξουσιών του CJEU και ως εκ τούτου δεν είναι δεσμευτική. Με άλλα λόγια, ένα ανεξάρτητο δικαστήριο επιτέθηκε στη νομιμότητα μιας απόφασης άλλου ανεξάρτητου (και, όσον αφορά την ΕΕ δικαίου, ανώτερου) δικαστηρίου, για την υποτιθέμενη αποτυχία του τελευταίου να εποπτεύσει την ανεξάρτητη κεντρική τράπεζα. Το παλιό ερώτημα «ποιος κυβερνά αυτούς που κυβερνούν;» (quis custodiet ipsos custodes;) δεν ήταν ποτέ πιο σχετικό.

Στο πλαίσιο της Συνθήκης της ΕΕ, το CJEU έχει την αποκλειστική εξουσία να ερμηνεύει το δίκαιο της Συνθήκης της ΕΕ (σύμφωνα με το άρθρο 267 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ενωσης) και να εκδικάζει θέματα που αφορούν την ΕΚΤ. Εχοντας ακυρώσει την απόφαση του CJEU, οι γερμανοί δικαστές ξεκίνησαν τη δική τους ανάλυση των προγραμμάτων ποσοτικής χαλάρωσης της ΕΚΤ.

Είναι σημαντικό ότι δεν κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι η ΕΚΤ παρέβη το άρθρο 123 το οποίο απαγορεύει στην ΕΚΤ να συμμετέχει σε νομισματική χρηματοδότηση των προϋπολογισμών των κρατών-μελών. Αντίθετα, υποστήριξαν ότι το CJEU δεν κατάφερε να διασφαλίσει ότι η ΕΚΤ εφάρμοσε τη δική της ανάλυση αναλογικότητας κατά την εκτίμηση του πιθανού αντικτύπου των πολιτικών της.

Το πρόβλημα παραμένει ακόμη πιο βαθύ. Το Ομοσπονδιακό Συνταγματικό Δικαστήριο θα αστυνομεύει τις σχέσεις της Γερμανίας με την ΕΕ, θα παρακολουθεί τις τρέχουσες και τις μελλοντικές πολιτικές της ΕΚΤ και πιθανότατα θα μπλοκάρει οποιαδήποτε απόπειρα υιοθέτησης ευρωομολόγων, όσο ισχυρή και αν είναι η ανάγκη. Και τώρα αυτό το δικαστήριο – ανεξάρτητα από τις πολιτικές συνέπειες για την Ευρώπη και τη Γερμανία, περιφρονώντας το κράτους δικαίου εντός της ΕΕ, και με υπεροψία για τους δικούς του περιορισμούς – κινδυνεύει να θυσιάσει το ευρώ και πιθανώς ακόμη και την ΕΕ, περιορίζοντας τις προσπάθειες της ΕΚΤ να διαχειριστεί την κρίση. Ενας θεσμός που, όπως έχει σχεδιαστεί, δεν ελέγχεται από κανέναν είναι εκτός ελέγχου.

Η Καταρίνα Πιστόρ είναι καθηγήτρια Νομικής στο Columbia Law School