Ανάγκη για μια νέα οστπoλιτίκ

Ο κορωνοϊός ανέτρεψε τα πάντα, φυσικά και τον εορτασμό της συμπλήρωσης 75 χρόνων από το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Σε εποχές καραντίνας που επιβάλλει η πανδημία δεν θα μπορούσε να γιορταστεί με τις γνωστές επιβλητικές παρελάσεις στην Κόκκινη Πλατεία η Ημέρα της Νίκης του Κόκκινου Στρατού επί της ναζιστικής Γερμανίας. Η άνευ όρων συνθηκολόγηση στις 8 Μαΐου του 1945 σήμανε τον τερματισμό ενός χαμένου πλέον πολέμου για το χιτλερικό καθεστώς που αιματοκύλησε την Ευρώπη. Λόγω της διαφοράς ώρας με το Βερολίνο, η είδηση στη Μόσχα καταγράφηκε την 9η Μαΐου, ημέρα που αποτέλεσε έκτοτε τη σημαντικότερη εθνική επέτειο για τη ΕΣΣΔ και μετέπειτα τη Ρωσία.

Για τη Δύση και τη Γερμανία, ημέρα λήξης του πολέμου παρέμεινε η 8η Μαΐου. Για πρώτη φορά η επέτειος αυτή ανακηρύχτηκε αργία, αλλά μόνο για την πόλη του Βερολίνου και μόνο για την 75η επέτειο. Προτάσεις να καθιερωθεί ως εθνική αργία δεν έχουν προοπτική υλοποίησης, παρά τη μοναδική επεξεργασία του ναζιστικού της παρελθόντος που έκανε η μεταπολεμική Γερμανία μέχρι σήμερα. Χρειάστηκε να περάσουν 40 χρόνια από το τέλος του πολέμου για να αποκτήσει και για τη Γερμανία η επέτειος του λήξης του πολέμου το απελευθερωτικό περιεχόμενο που είχε για τον υπόλοιπο κόσμο. Και για τους Γερμανούς δεν ήταν ημέρα της ήττας, αλλά «ημέρα απελευθέρωσης από το απάνθρωπο σύστημα της εθνικοσοσιαλιστικής βίας», διαπίστωσε ο τότε Πρόεδρος της Δημοκρατίας Ρίχαρντ φον Βαϊτσέκερ στην ιστορική ομιλία του το 1985.

Η κατάρρευση της ΕΣΣΔ και των κομμουνιστικών καθεστώτων της Ανατολικής Ευρώπης δεν έκαναν λιγότερο ανέφελες τις σχέσεις της Γερμανίας και της Ευρώπης με τη Ρωσία. Η ελπίδα για ύφεση που ήταν χειροπιαστή με το τέλος του Ψυχρού Πολέμου έχει διαψευστεί πλήρως, λέει ο Σοσιαλδημοκράτης Ματίας Πλάτσεκ, πρώην πρωθυπουργός του Βραδεμβούργου, πρώην πρόεδρος του SPD και νυν πρόεδρος του Γερμανορωσικού Συμβουλίου. Οι σχέσεις Γερμανίας – Ρωσίας σήμερα είναι ένας «σωρός ερειπίων» διαπιστώνει μιλώντας στους ξένους ανταποκριτές (VAP) στο Βερολίνο.

Ο Πλάτσεκ είναι Ανατολικογερμανός, κουβαλάει βιωματικά τις σχέσεις με την ΕΣΣΔ, όπως και πολλοί ανατολικογερμανοί συμπατριώτες του. Ζητεί από τη Γερμανία να διαμορφώσει μια «νέα οστπολιτίκ», όπως είναι ο τίτλος του νέου βιβλίου του που κυκλοφορεί την ερχόμενη εβδομάδα («Wir brauchen eine neue Ostpolitik», εκδ. Propylaeen). O Πλάτσεκ θέλει έναν διάλογο επί ίσοις όροις με τη Ρωσία, ζητεί από τη Γερμανία να την αποδεχτεί ως εταίρο και να λάβει σοβαρά υπόψη τα συμφέροντά της. Αλλά και η Ευρώπη πρέπει να αναρωτηθεί εάν σε έναν ορίζοντα 20ετίας και ένα νέο δίπολο ΗΠΑ – Κίνας προτιμά μια Ρωσία στραμμένη προς την Ασία ή θα αναληφθούν «πρωτοβουλίες για να επανέλθει η Ρωσία εκεί όπου ανήκει», δηλαδή στην Ευρώπη ως «ευρωπαϊκό έθνος».

Η Ιστορία δεν επαναλαμβάνεται. Αλλά ποιο δίδαγμα αντλεί ο Πλάτσεκ από την οστπολιτίκ που εμπνεύστηκαν ο καγκελάριος Βίλι Μπραντ και ο συνοδοιπόρος του Εγκον Μπαρ; «Προβλήματα που δεν λύνονται άμεσα (π.χ. πρόβλημα Κριμαίας) να μπουν στην άκρη και να ασχοληθούμε με εκείνα που πρέπει να λύσουμε, π.χ. Ανατολική Ουκρανία, τρομοκρατία, Προσφυγικό, προστασία του κλίματος, Μέση Ανατολή, τα οποία δεν λύνονται χωρίς τη Ρωσία» λέει ο Πλάτσεκ. Στον δρόμο αυτόν, συνεχή μικρά βήματα, τα οποία θα έχουν ως κατάληξη ένα νέο Ελσίνκι προσαρμοσμένο στα σημερινά δεδομένα.

Η πανδημία του κορωνοϊού είναι η μεγαλύτερη πρόκληση για την παγκόσμια κοινότητα μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Ο Πλάτσεκ γνωρίζει ότι η Ρωσία του Πούτιν δεν πρόκειται να γίνει δυτική δημοκρατία και ότι οι προτάσεις του συνιστούν μια στροφή 180 μοιρών στην οπτική αντιμετώπισης της Ρωσίας. Ωστόσο είναι απόλυτα πεπεισμένος ότι «το αργότερο τώρα» πρέπει να επανεξεταστούν και οι κυρώσεις που επέβαλε στη Ρωσία η ΕΕ μετά την προσάρτηση της Κριμαίας το 2014. Η εκτίμησή του είναι ότι ένα μεγάλο μέρος των πολιτών της Κριμαίας είναι ικανοποιημένο με την κατάσταση η οποία έχει προκύψει». Δεν υπάρχει πόλεμος, δεν κινδυνεύει η ζωή τους. Εντελώς διαφορετική βέβαια είναι η κατάσταση στην Ανατολική Ουκρανία, όπου φιλορώσοι αυτονομιστές ελέγχουν μεγάλο μέρος της χώρας και η ένοπλη σύρραξη έχει συνεχώς νέα θύματα. Ως εκ τούτου προτείνει να διαχωριστεί η περίπτωση της Ανατολικής Ουκρανίας από εκείνην της Κριμαίας για να ξεκινήσει ένας διάλογος με τη Μόσχα, διότι, όπως λέει, οι κυρώσεις έχουν κάνει «πιο αντιδυτική» τη Ρωσία.